قىسقا مەرزٸمدە اۋعان تەرريتوريياسىن تٷگەلدەي قولىنا قاراتقان “تاليبان” ەلدە ٶز تەرتٸبٸن ورناتىپ, يسلام ەمٸرلٸگٸن قۇراتىنىن مەلٸمدەپ ٷلگەردٸ. تەلٸپتەر كابۋلگە تاقاعان تۇستا, پرەزيدەنت اشراف عاني ەدەل-جەدەل جينالدى دا ەلدەن تايىپ تۇردى. امەريكا كابۋل ەۋەجايىن قورعاۋعا الىپ,
اقش-پەن بايلانىسى بار دەگەندەردٸ ەۆاكۋاتسييالاۋدا.
“ال رەسەي ەلشٸلٸگٸن تەلٸپتەر قاراۋىلداۋدا. مەسكەۋ “تاليبانمەن” اۋىز جالاسۋى ەبدەن مٷمكٸن. تەلٸپتەرمەن تٸل تابىسسا, بٸر بٸلگەنٸ بار…”, – دەيدٸ يۆان مىرزا.
ساراپشى “تاليبان” ٶكٸلدەرٸنٸڭ تٷنەۋكٷنگٸ مەلٸمدەمەسٸنە كٷمەنمەن قارايدى. ولاردىڭ راديكالدى ۇستانىمنان تايماعانىنا سەنٸمدٸ. اۋعانستاندا تولىق ورنىعىپ العانعا دەيٸن وسىلاي تٷلكٸبۇلاڭعا سالىپ, سٸز بەن بٸزدٸ الداۋسىراتا تۇرماق.
“زايىرلى” اۋعاندار تەلٸپتەردٸڭ توپالاڭىن ۇمىتا قويعان جوق. باس ساۋعالاۋعا مەجبٷر بولعان جٷزدەگەن, مىڭداعان ادام “تاليبان” بيلٸگٸنٸڭ تيرانييا ورناتارىنا كٷمەندانبايدى. اۋعانستانداعى قازٸرگٸ جاعدايدى سولاردان سۇراڭىز. تەلٸپتەردٸڭ تانىمى 20 جىل بۇرىنعى دەڭگەيدە قالعان, ٶزگەرمەدٸ”, – دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
بٸراق بۇل قىتاي, رەسەي سەكٸلدٸ ەلدەردٸ تولعاندىرمايدى. حالىقتىڭ پٸكٸرٸمەن ساناسپايتىن اۆتوكرات دەرجاۆالارعا “تاليبان” بيلٸگٸنٸڭ تەسٸلٸ تاڭسىق ەمەس. بەيجٸڭ مەن كرەمل تەلٸپتەرمەن تالايدان بەرٸ كەلٸسسٶز جٷرگٸزۋدە. سىرت كٶزگە ادام تاعدىرى, ەيەل قۇقىعى, سٶز بوستاندىعى سەكٸلدٸ تاقىرىپتارعا الاڭداعان سىڭاي تانىتقانمەن, شىن مەنٸندە تٷكٸرگەنٸ بار. سٶي دەگەن پرەوبراجەنسكيي رەسەي مەن “تاليبان” قوزعالىسىنىڭ اراسىندا قانداي كەلٸسسٶز جٷرگەنٸن تارقاتىپ ايتىپتى.
“كرەمل ٷشٸن اۋعانستانداعى ادام قۇقىعى مەن سٶز بوستاندىعىنىڭ اياققا تاپتالۋى تراگەدييا ەمەس. اقش بيلٸگٸ ەلدٸ تولىق تاستاپ شىققالى, كرەمل تەلٸپتەرمەن تٸل تابىسىپ ٷلگەردٸ.
ٸلگەرٸدەگٸ مەسەلەلەرگە كٶز جۇما قارايتىنىن ايتىپ, ەكٸ جاققا دا تيٸمدٸ بولارلىق “ەرٸپتەستٸكتٸ” باستاپ كەتۋگە ۋاعدالاستى. اۋعانستان اۋماعىندا قازبا بايلىق كٶپ. رەسەي ٷشٸن بۇل ايماق ٷندٸستانعا ەسٸك اشاتىن, ترانزيتتٸك دەلٸز. ورتا ازييانى “وتارلاپ” العان رەسەيلٸك كەسٸپكەرلەر ٷشٸن جاڭا ەرٸ ٸرٸ نارىق.
ەسٸرتكٸ ساۋداسى دا بۇرىنعىعا قاراعاندا قىزادى. اۋعان حالقىنىڭ امەريكانىڭ ساندىعىندا جاتقان 10 ملرد دوللارعا جەتەقابىل قاراجاتىن اقش بيلٸگٸ تەلٸپتەردٸڭ قولىنا ۇستاتا سالماسى انىق. دەمەك, ولار ەسكٸرتٸ ساۋداسىمەن “جان ساقتايدى”. تەلٸپتەردٸڭ ەسٸركٸ جاسايتىن زەرتحانالاردى وتقا وراپ جاتقانى تۋرالى اقپاراتتى ٶز باسىم ەستٸمەدٸم.
“تاليباننىڭ” كەلٸسسٶزگە كٶنەتٸن ىڭعاي تانىتۋى كٶزالداۋ”, – دەيدٸ ساراپشى.
ونىڭ اتاپ ٶتكەنٸندەي بۇل تەلٸپتەردٸڭ ادام قۇقىن ساقتاپ, “زايىرلى” اۋعانداردى قۋدالاماسىن بٸلدٸرمەيدٸ.
“تاليبان” قازٸرگٸ اۆتوريتارلى جٷيەلەردٸڭ ويىن ەرەجەسٸن جەتٸك مەڭگەرگەن. تەلٸپتەر كرەمل مەن بەيجٸڭنەن كٶرگەنٸن ٸستەيدٸ.
…
مەسكەۋ ورتا ازييانىڭ تەلٸپتەردەن تايسالاتىنىن كٶرٸپ-بٸلٸپ وتىر. ايماق ەلدەرٸ وسىدان 20 جىل بۇرىنعى اۋعان شەكاراسىنان تٶنگەن قاۋٸپ-قاتەردٸ ۇمىتا قويعان جوق. پۋتين بيلٸگٸ مۇنى ۇتىمدى پايدالانباق.
6 تامىزدا تٷركمەنستاندا باس قوسقان بەستٸكتٸڭ مەجٸلٸسٸندە اۋعان مەسەلەسٸ سٶز بولعان, بۇل جايت پۋتينگە بٸرٸنشٸ كەزەكتە جەتكەن.
“ودكب-دان قايران جوق. قاراباق سوعىسى سونىڭ كٶرٸنٸسٸ. اۋعانستانمەن شەكتەسەتٸن ورتا ازييا ەلدەرٸنٸڭ شەكاراسىن رەسەي ەسكەرٸ كٷزەتكەندە عانا تەلٸپتەردٸڭ تەبەتٸن تەجەۋگە بولادى. كرەمل پروپاگانداسى ەزٸر وسى يدەيانىڭ تٶڭٸرەگٸندە ٷگٸت-ناسيحات جٷرگٸزۋدە.
شەكارانى كٷزەتۋدٸ رەسەيلٸك ەسكەريلەرگە تابىستاۋ ٷلكەن تەۋەكەلگە بارۋمەن تەڭ. پۋتين بيلٸگٸ بۇدان كەيٸن ورتا ازييا اۋماعىندا رەسەيدٸڭ جاڭا ەسكەري بازالارىن اشۋ تۋرالى ەڭگٸمەنٸ قايتا مازداتادى. مۇنىڭ سەبەبٸن ايماقتىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋمەن تٷسٸندٸرەدٸ. سٶيتٸپ مەسكەۋدٸڭ ايماقتاعى ىقپالىن ودان سايىن ارتتىرۋدى كٶزدەپ وتىر. پۋتيننٸڭ ماقساتى وسى!
ورتا ازيياعا قايتپەك كەرەك? ولار قىتايدىڭ كٶمەگٸن قابىلدامايدى. قوعام قارسى. اقش پەن باتىستىڭ ەسكەري بازالارىن ورنالاستىرايىن دەسە, مەسكەۋ مەن بەيجٸڭنٸڭ قاباعىنان قايمىعادى. ايماق ەلدەرٸنٸڭ مانەۆر جاسايتىن مٷمكٸندٸگٸ جوق…”, – پرەوبراجەنسكيي.
ونىڭ تۇسپالداۋىنشا “تاليباننىڭ” اۋعان بيلٸگٸنە كەلۋٸ رەسەيدٸڭ ورتا ازيياداعى ىقپالىن كٷشەيتە تٷسەدٸ. كرەمل “تاليباننان” قايمىققان ايماقتىڭ رەسەيدٸڭ قۇشاعىنا كەلٸپ تىعىلار سەتٸن كٷتٸپ وتىر.
…
“ەلبەتتە, تەلٸپتەر كرەملگە قاۋٸپ تٶندٸرمەيدٸ دەپ ويلاۋ, قاتەلٸك, – دەيدٸ ساراپشى. ونىڭ سالدارى ۋاقىت ٶتە بٸلٸنەدٸ. ورتا ازيياداعى اۆتوريتارلى جەنە ديكتاتورلىق جٷيەدەن حالىق ەبدەن قاجىعان, ولار ٷشٸن قولىنا قارۋى الماسى ايدان انىق. اۋعانستاندى “تەلٸپتەندٸرۋ” پروتسەسٸ تابىستى جٷرسە, رەسەي “تاليبانمەن” تٸل تابىسقانىنا ەلٸ-اق ٶكٸنەدٸ.
تەلٸپتەر ورناتقالى وتىرعان يسلام ەمٸرلٸگٸنٸڭ اقپاراتتىق اگيتاتسيياسى كرەمل پروپاگانداسىنان اسىپ تٷسسە تاڭقالماڭىز. مۇنداي جاعدايدا “تاليبان” ورتا ازييانى ەسكەر ەنگٸزبەي-اق “وتارلايدى”. يسلامنىڭ راديكالدى باعىتى ورتا ازييانىڭ ٶز ٸشٸنەن جٷزدەگەن, مىڭداعان, ون مىڭداعان جاقتاس تابۋى مٷمكٸن”.
ساراپشىنىڭ تۇسپالداۋىنشا ول كەزدە كرەملدٸڭ ورتا ازيياعا قاتىستى “ۇلى جوسپارى” جايىنا قالادى.
رەسەي 90-جىلداعى شەشەن داعدارىسىنا ۇقساس جاعدايمەن بەتپە-بەت كەلٸپ, پارتيزان ستيلٸندە سوعىساتىن تەرروريستەردٸ اۋلاۋعا مەجبٷر بولادى, ەرٸ ايماقتاعى تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ٷشٸن ميللياردتاعان قارجى قۇيۋىنا تۋرا كەلەدٸ.
“لاڭكەستەرمەن كٷرەس پۋتيننٸڭ جٷرەگٸنە تيگەن ٸس. ولارمەن سوقتىعىسقاندى قالامايدى. يسلام ەمٸرلٸگٸن قۇرعالى وتىرعان “تاليباننىڭ” ساياساتى جٷزەگە اسپاسا جٷز مىڭداعان اۋعان ورتا ازيياعا اعىلادى. ولاردىڭ كەۋدەسٸنەن كەرٸ يتەرە المايسىز. بۇل دا كرەملگە سالماق…”, – دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
ەزٸرلەگەن, دۋمان بىقاي
