پسەۆدو-تاتتيمبەت ي ناستوياششيي تاتتيمبەت[1]
قازاقتىڭ رۋحاني مەدەنيەتٸندە مىناداي بٸر جاعداي بولىپتى. جاس ٶنەرپاز (مەيلٸ اقىن, مەيلٸ دومبىراشى) ٶزٸنٸڭ تىرناق الدى تۋىندىسىن ٶز اتىنان جارييالاۋعا باتا المايتىن بولعان. ونداي احۋال ابايدىڭ باسىندا دا بولعان. ۇلى اقىن ٶزٸنٸڭ العاشقى ٶلەڭدەرٸن كٶكبايدىڭ اتىنان جارييالاعانى بەلگٸلٸ. ادام دەگەن قىزىق قوي. كٷندەلٸكتٸ كٶرٸپ جٷرگەن, ٶزٸڭدەي-اق پەندەدەن ٷلكەن ٶنەر شىعادى دەپ سەنبەيسٸڭ. سەبەبٸ... ول سەنٸڭ جانىڭدا جٷرگەن ادام. ال, ۇلىلاردىڭ بەرٸ ٶتكەن زاماندا نەمەسە... شەتەلدە عانا تۋماق. ال ەگەر سول كٷندە كٶرٸپ جٷرگەن ادامىڭىز بٸر كٷيدٸ ەرتەدە ٶتكەن بەلگٸلٸ شەبەرلەردٸڭ بٸرەۋٸنٸكٸ دەپ تارتسا سٸز ەرٸكسٸز يلاناسىز. سىن ايتا المايسىز.
[caption id="attachment_11853" align="alignleft" width="174"]
تالاسبەك ەسەمقۇلوۆ, جازۋشى
مٸنەكي, جاساندى تەتتٸمبەت كٷيلەرٸ وسىلاي تۋعان. ەندٸ وسى جاساندىتەتتٸمبەت كٷيلەرٸ مەن شىن تەتتٸمبەت كٷيلەرٸن قالاي اجىراتپاق كەرەك. (ەرينە, تەتتٸمبەت ارقا كٷيشٸلەرٸنٸڭ ساناسىندا ٶشپەسٸز قالدىردى. سول سەبەپتٸ ەپيگوندارى كٶپ بولدى. ساحارادا تەتتٸمبەت كۋلتٸ قالىپتاستى).
بۇل ارادا بٸزدٸڭ قولىمىزداعى جالعىز دەرەك, اجىراتۋدىڭ ەڭ باستى قۇرالى – تەتتٸمبەت كٷيلەرٸندەگٸ سىمبات (فورما). ول ٷشٸن تەتتٸمبەتتٸڭ «سارجايلاۋ», «سىلقىلداق», «قوسباسار», «مولعارا», «بالبىراۋىن», «بەستٶرە» سيياقتى انىق تاڭبالى كٷيلەرٸن تىڭداپ ساناعا سٸڭٸرۋ كەرەك. سوندا عانا شىن كٷيٸ مەن جاساندى كٷيدٸڭ پارقىنا بارا الاسىز. بٸر ەمەس, جٷزدەگەن, كەرەك دەسەڭٸز مىڭداعان رەەت تىڭداۋ كەرەك. وسىنىڭ نەتيجەسٸندە تەتتٸمبەتتٸڭ ٶزٸنە عانا تەن كٶركەمدٸك زاڭدىلىقتاردى قۇلاعىڭىز شالا باستايدى.
ەڭ الدىمەن, قۇرمەتتٸ وقىرمان تەتتٸمبەت كٷيلەرٸنٸڭ ٷلكەن ديناميكادان, ەكسپرەسسييادان بٸر تانبايتىنىن بايقايسىز. ٷستٸ-ٷستٸنە ٶسكەن قارقىن, ٶرتتەي قاۋلاعان قاعىس! ال جاساندى تەتتٸمبەت كٷيلەرٸندە جەكەلەگەن سەتتٸ ايشىقتاردىڭ اراسى بايلانىسپاي جاتادى. ويدان شىعارىلعان پاۋزالار, ليۋفت-پاۋزالار كٶپ. شىن تەتتٸمبەت قىسقا تۇجىرادى, سەزٸم سۇلۋلىعىن, قاسٸرەت پەن قايعىنى بٸر عانا اجارلى ايشىقپەن, ٶتە شاپشاڭ سيپاتتاپ ٶتەدٸ. جاساندى تەتتٸمبەتتە قازىمىرلىق كٶپ, تەپتٸشتەۋ باسىم.
شىن تەتتٸمبەت كٷيٸ – شامشىل, كٸنەمشٸل كٷي (ەۋروپادا بۇل جانر «كاپريچيوززو», ياعني «كاپريزنايا مۋزىكا» دەپ اتالادى). بٸراق, بۇل ەركەلٸگٸ باسىم شامشىلدىق. ال جاساندىتەتتٸمبەتتە دىبىسى تاماشا تەرٸلگەن, جالاڭ فورما. شىن تەتتٸمبەت كٷيٸندە بٸر دىبىس تٷسٸپ قالسا ەۋەن باسقا سالاعا قاڭعىرىپ كەتۋٸ مٷمكٸن. ال جاساندى تەتتٸمبەتتە ەۋەندٸ قالاي يٸپ بۇرساڭىز دا كٷي مٸنەزٸ ٶزگەرمەيدٸ. شىن تەتتٸمبەت كٷيٸندەگٸ بٸر قاراعاندا تەتتٸ بولىپ كٶرٸنەتٸن ماجورلىق ەۋەن, شىن مەنٸسٸندە قاسٸرەت پەن قۋانىشتىڭ اراسىندا تۇرعان الا كٶڭٸل ەۋەن. ال جاساندى تەتتٸمبەتتەگٸ تەتتٸلٸك ارتىنا قاراۋسىز كەتكەن, بالى كٶپ ەۋەن. شىن تەتتٸمبەت كٷيٸ – ادامنىڭ بٷكٸل قانىن قوزعاپ, جٷرەكتٸڭ باسىنا دەرت بولىپ بايلاناتىن قاسٸرەتتٸ كٷي. ال جاساندى تەتتٸمبەت كٷيٸ – قاسٸرەت تۋرالى ەڭگٸمە عانا.
شىن تەتتٸمبەت كٷيٸ ادامدى قامىرىقتى ويعا جەتەلەپ, كٶنە ادامگەر, ٸزگٸ ينستينكتتەر دٷنيەسٸنە ەندٸرەدٸ. كٷيدٸڭ اياعىندا رۋحاني تازارىپ شىعاسىز. جاساندى تەتتٸمبەت كٷيٸن تىڭداعاننان كەيٸن بٸرنەشە كٷن اناليز ٷستٸندە جٷرەسٸز.
شىن تەتتٸمبەت كٷيٸ – بٸر سەتتە شىعارىلماعان كٷي, باياعىدا ٶتكەن قاسٸرەتتٸڭ انىق-قانىعىنا جەتٸپ, اق-قاراسىن اجىراتقان, سەزٸمگە دەگەن ٷلكەن كەشٸرٸممەن اياقتالاتىن, دەرتتەنە, القىنا وتىرىپ ايتىلعان كەمەڭگەر جاننىڭ سىرى. جاساندى تەتتٸمبەت كٷيٸ العاشقى ەسەردٸ, سول سەتتەگٸ ەموتسييانى جالاڭ بايانداۋعا قۇرىلادى. ٷلكەن قورىتىندى بولمايدى.
قورىتىپ ايتساق, تەتتٸمبەت اتىنان تارتىلعان ەپيگوندىق كٷيلەرتوقا, قىزداربەك, ەبدٸ سيياقتى, كەيٸن قازاق ساز ٶنەرٸنٸڭ كٶكجيەگٸندە جۇلدىزدارى جارقىراعان كٷي تارلاندارىنىڭ جاستىق شاعىنداعى تەجٸريبەلەرٸ. تەتتٸمبەتتٸڭ كٷيٸمەن دەرتتەنگەن البىرت ۇرپاقتىڭ العاشقى تىرناقالدى تۋىندىسى.
[1]تالاسبەكتٸڭ "جاساندىتەتتٸمبەت جەنە شىن تەتتٸمبەت" ماقالاسى, شاماسى, 80-شٸ جىلدارىجازىلعان. قولجازبادا ماقالانىڭ اتاۋى ورىسشا بەرٸلگەن.
