پەدياترلار نەگە قاجەتسٸز بولىپ قالدى? ولاردى ساناتتان شىعارىپ تاستاۋعا كٸم پەرمەن بەردٸ? دەرٸگەرلەردٸڭ جەنە اتا-انالاردىڭ ويىندا جٷرگەن ەڭ باستى ساۋال وسى.
ٶز باسىم بۇل شەشٸم ۇلت دەنساۋلىعىنا كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزبەسە, تيتٸمدەي پايداسى جوق دەپ سانايمىن. ەلٸمٸزدەگٸ حالىقتىڭ 30 پايىزى بالالار. ال پەدياترييانىڭ باعىتتارى كٶپ, بٸراق سوعان قاراماي جىل ٶتكەن سايىن اتالعان سالانىڭ ماماندارى ازايىپ كەلەدٸ. بۇعان سەبەپ, قازاقستاندا پەدياترلار دايىندامايتىن بولعان. نەگە? مۇنشالىقتى قيسىنسىز شەشٸم قابىلداۋعا كٸمنٸڭ دەتٸ باردى?
ەڭ سوراقىسى, بٷكٸل تمد اۋماعىندا تەك قازاقستاندا عانا پەدياترييا فاكۋلتەتتەرٸ تولىقتاي جابىلدى. ەلەمنٸڭ كٶپتەگەن ەلدەرٸندە فاكۋلتەتتەردٸ بىلاي قويعاندا, جەكە پەدياترييالىق مەديتسينا ينستيتۋتتارى بار.
بٸزدٸڭ بيلٸك ەلدەن كٶرگەنٸن قايتالاۋعا اسىق. «جاڭا مەديتسينالىق ستاندارتقا كٶشۋگە تيٸسپٸز, بۇل بولونيا كونۆەنتسيياسىنىڭ تالابى» دەگەندٸ سىلتاۋراتىپ, بارلىق پەدياترييالىق قىزمەتتەردٸڭ جۇمىسىن توقتاتتى.
بەلكٸم دامىعان ەلدەردە مۇنداي شەشٸم قابىلداۋ تٷسٸنٸكتٸ شىعار, بٸراق بٸزگە نە جوق? بٸز دامىعان ەلدەردٸڭ دەڭگەيٸنە جەتتٸك پە?
وسىنى ايتقىم كەلگەن مەن داريعا نازارباەۆامەن جٷزدەسپەك ەدٸم. بٸراق, كەزدەستٸرمەدٸ. جولاتپادى. سەبەبٸ, شەنەۋنٸكتەر مەنٸڭ پەدياترييا فاكۋلتەتتەرٸن قايتا اشقىزعىم كەلەتٸنٸن بٸلەدٸ. كەزدەسكەن كەزدە وسى مەسەلەنٸ كٶتەرەتٸنٸمدٸ سەزەدٸ.
انىعىندا, بٸزدٸڭ بۋىن بەرەرٸن بەردٸ. قازاقستانداعى مەديتسينانى قالىپتاستىرۋعا قازٸرگٸ اعا بۋىن ازدى-كٶپتٸ ٷلەس قوستى. بٸراق, ٶز ارتىمىزدا اياقتالماعان قانشاما ٸس قالىپ بارادى...
بٸلٸكتٸ بالا دەرٸگەرلەرٸ جىل ٶتكەن سايىن ازايىپ بارادى. مىسالى, مەن اۋىلداردا جيٸ بولامىن. ول جاقتاعى مەديتسينانىڭ جاعدايى تٸپتٸ سوراقى. بۇل الماتى دا, استانا دا ەمەس. ايتالىق, بالانىڭ ىستىعى كٶتەرٸلەدٸ. ونىڭ دەنە قىزۋى نەدەن كٶتەرٸلٸپ تۇرعانىن تابا الماعان, ياعني, دياگنوزىن قويا الماعان دەرٸگەر بالاعا ىستىق قايتاراتىن دەرٸنٸ بەرە سالادى. انىعىندا, ونىڭ نەدەن بولعانىن انىقتاۋ كەرەك ەمەس پە? سەبەبٸ, بالا دەنساۋلىعىنا سالاق قاراعان جاعدايدا ونىڭ ارتى سوزىلمالى اۋرۋعا ۇلاسۋى مٷمكٸن.
قازٸرگٸ جاستاردىڭ 40-45 پايىزى ەسكەرگە جارامايدى. مۇنىڭ بەرٸ قايدان شىقتى? سەبەبٸ, بالا كەزدە جەتە قاراماعان, دەنساۋلىعىنا مەن بەرمەگەن, اياعىنا دەيٸن ەمدەمەگەن.
شىنىمدى ايتسام, قازٸرگٸ جاعدايدان قورقامىن. اتا-انالاردى, بالالاردى – پەدياتردان ايىرۋعا بولمايدى دەپ قانشا رەت قايتالاپ ايتتىم. ەشكٸم ەلەمەيدٸ. بيلٸك بارلىعىنا ورتاق دەرٸگەر بولادى دەيدٸ. بۇل بٸر جاعىنان ەكونوميكالىق تيٸمدٸ ەكەن. ەكونوميكاسى قۇرىسىن, ودان بالا دەنساۋلىعى قىمبات ەمەس پە?
سوسىن «بارلىعىنا ورتاق دەرٸگەر» بالانى قالاي ەمدەۋ كەرەكتٸگٸن بٸلە مە? جوق. سەبەبٸ, بالانىڭ اعزاسى ەرەسەكتەرگە قاراعاندا بٶلەك بولادى. ولاردىڭ ٶز ەرەكشەلٸكتەرٸ بار. سوندىقتان بارلىعىنا ورتاق دەرٸگەر بٸز ٷشٸن تىعىرىقتان شىعار جول ەمەس.
ٶزٸڭٸز ويلاڭىزشى, مۇنداي دەرٸگەردٸڭ بولۋى مٷمكٸن بە ٶزٸ? جەر بەتٸندە 14 مىڭعا جۋىق اۋرۋدىڭ تٷرلەرٸ بار. مۇنى تٸپتٸ ەڭ بٸلٸكتٸ, ەڭ ساۋاتتى دەرٸگەردٸڭ ٶزٸ بٸلمەۋٸ مٷمكٸن. تيٸسٸنشە, بٸلمەگەن اۋرۋىن ەمدەي المايدى. سوندىقتان كەشتەتپەي پەدياترييالىق فاكۋلتەتتەردٸ قايتارۋ كەرەك, بالا دەرٸگەرٸ – بٸزدٸڭ بولاشاعىمىزدىڭ دەنساۋلىعىن تەكسەرەتٸن بٸردەن-بٸر مامان. بٸزدٸڭ بالالارىمىز بەن نەمەرەلەرٸمٸز ساپالى مەديتسينالىق كٶمەككە لايىقتى.
وتاندىق مەديتسينانىڭ تاعى بٸر مەسەلەسٸ بۇل وقۋ ۋاقىتىنىڭ ۇزاقتىعى. قازٸر بٸز مەديتسينا سالاسىنداعى مامانداردى دايارلاۋدى ەلەمدٸك جٷيەگە ساي جٷرگٸزۋدەمٸز. بۇعان ساي بولاشاق دەرٸگەرلەر 9-11 جىل وقيدى. بٸراق, بۇل دا دامىعان ەلدەردٸڭ باستاماسى. ولاردىڭ مەديتسينا سالاسىنا قىرۋار قارجى بٶلٸنەدٸ.
مىسالى, گەرمانييا مەن فرانتسييادا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا بٶلٸنەتٸن قاراجات جالپى ٸشكٸ ٶنٸمنٸڭ (جٸٶ) 8 پايىزى, ال اقش-تا بۇل كٶرسەتكٸش 15 پايىزدى قۇرايدى. بٸزدە قانشا دەيسٸز بە? ايتۋعا دا ۇيات. بار بولعانى 3,8 پايىز. مۇنداي قارجىلاندىرۋمەن بٸز الىسقا بارمايمىز. مۇنداي قارجىلاندىرۋ دەگەنٸمٸز – دەرٸگەرلەردٸڭ جالاقىسى ەرٸ قاراي دا تٶمەن دەڭگەيدە قالا بەرەدٸ دەگەن سٶز. ەندەشە بولاشاق ماماندى وسىنشاما ۋاقىت وقىتۋدىڭ ەش قاجەتتٸلٸگٸ جوق. مۇنشاما ۋاقىت وقىپ-توقىپ ٸزدەنۋ ٷشٸن ادام الاڭسىز بولۋى كەرەك. بٸزدٸڭ جاعدايدا دەرٸگەردٸڭ ماردىمسىز جالاقىسىمەن بۇل مٷمكٸن ەمەس.
شەتەلدە رەزيدەنتۋرادا وقيتىن جاستار قوماقتى ستيپەندييا الادى ەرٸ ناقتى دەرٸگەر بولىپ جۇمىس ٸستەيدٸ. ەكٸ-ٷش جىل ٶتكەسٸن ورديناتۋراعا اۋىسادى.
دامىعان ەلدەردٸڭ ٷلگٸسٸن قايتالاۋ ٷشٸن, الدىمەن سوعان ساي جاعداي قاجەت. قازاقستانداعى مەديتسينا سالاسىنا بٶلٸنەتٸن ماردىمسىز قارجى دەرٸگەرلەرگە قانداي جاعداي جاساپ بەرمەك? مەديتسينالىق وقۋ ورىندارىنىڭ ٶز كلينيكالارى اتىمەن جوق.
وسى سەبەپتٸ مەن دەرٸگەرلەردٸ 7 جىل وقىتۋعا كەڭەس بەرەمٸن. بەس جىلى – جالپى بٸلٸم الاتىن كەزەڭ بولسا, قالعان ەكٸ جىلدا ماماندىعى بويىنشا دايارلانۋى قاجەت. ال بۇدان كەيٸن ديپلوم الىپ, جۇمىسقا كٸرٸسسٸن.
قايتالاپ ايتايىن, بٸزدٸڭ جاعدايدا دەرٸگەردٸ 11 جىل وقىتاتىن مٷمكٸندٸگٸمٸز جوق.
كامال ورمانتاەۆ,
حيرۋرگ-پەدياتر, اكادەميك
"ۆرەميا" گازەتٸنەن اۋدارىلدى
