قازاقستاندا "سۇر" جولمەن كٶلٸك ەكەلۋگە باقىلاۋ كٷشەيدٸ. ەندٸ جەكە تۇلعالاردىڭ اتىنا رەسٸمدەلگەن كەيبٸر اۆتوموبيلدەر ساۋدا ٷشٸن جەتكٸزٸلگەن كٶلٸك رەتٸندە قاراستىرىلىپ جاتىر. سونىڭ سالدارىنان الدىن الا تاپسىرىس بەرٸپ, اقشاسىن تٶلەگەن ازاماتتار قوسىمشا شىعىنعا تاپ بولۋى مٷمكٸن. بۇعان مەملەكەت پە, ەلدە دەلدالدار جاۋاپ بەرە مە? Dalanews.kz مەسەلەنٸڭ مەن-جايىن سارالاپ كٶردٸ.
بيىل 21 شٸلدەدە ٷكٸمەت “سۇر” اۆتوكٶلٸكتەر يمپورتىنا قارسى شارا قابىلدايتىنىن مەلٸمدەگەن ەدٸ. پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ قارجى مينيسترلٸگٸ مەن ٶنەركەسٸپ جەنە قۇرىلىس مينيسترلٸگٸنە زاڭسىز كٶلٸك تاسىمالىنا توسقاۋىل قوياتىن كەشەندٸ شارالار ەزٸرلەۋدٸ تاپسىردى. كەدەندٸك باقىلاۋدىڭ 1 قىركٷيەكتەن باستاپ كٷشەيەتٸنٸ دە سول كەزدە ايتىلدى.
الايدا بۇل جاڭا شەكتەۋ ەمەس. بۇعان دەيٸن دە بٸر ادام شەتەلدەن جەكە پايدالانۋ ٷشٸن جىلىنا بٸر عانا كٶلٸك ەكەلە الاتىن. بٸرنەشە اۆتوموبيل كٸرگٸزگەن جاعدايدا, كەدەن ونى ساۋدا ماقساتىندا ەكەلٸنگەن دەپ ەسەپتەيدٸ.
وسى تالاپتى اينالىپ ٶتۋ ٷشٸن كەيبٸر دەلدالدار ساتۋعا ارنالعان كٶلٸكتەردٸ كومپانييانىڭ ەمەس, قىزمەتكەرلەرٸ مەن تۋىستارىنىڭ اتىنا رەسٸمدەپ كەلگەن. قۇجات جٷزٸندە اۆتوموبيل جەكە ادامعا تيەسٸلٸ بولعانىمەن, ٸس جٷزٸندە ول تاپسىرىس بەرگەن كليەنتكە ساتىلعان. وسى تەسٸل ارقىلى دەلدالدار كوممەرتسييالىق يمپورتقا سالىناتىن سالىقتار مەن كەدەندٸك تٶلەمدەردەن جالتارىپ, كٶلٸكتٸ ارزان باعامەن ۇسىنعان.
تٶمەن باعانىڭ سىرى نەدە?
كٶلٸك ساتىپ الاتىن ادامدى الدىمەن ونىڭ سوڭعى باعاسى قىزىقتىرادى. مۇنى بٸلەتٸن دەلدالدار جەتكٸزۋ مەن رەسٸمدەۋ شىعىندارىن قوسىپ, دايىن باعانى ۇسىنادى.
الايدا باعانىڭ ارزاندىعى زاڭداعى جەڭٸلدٸككە ەمەس, كەدەندٸك باقىلاۋدىڭ وسال تۇسىنا نەگٸزدەلسە, بروكەر ونى كليەنتتەن جاسىرماۋى تيٸس.
قاراپايىم ساتىپ الۋشى جەكە جەنە كوممەرتسييالىق يمپورتتىڭ ايىرماسىن, قانداي دەكلاراتسييا تولتىرىلاتىنىن نەمەسە كەدەندٸك تٶلەمنٸڭ قالاي ەسەپتەلەتٸنٸن بٸلۋگە مٸندەتتٸ ەمەس. ول وسى ٸستٸ بٸلەتٸن مامانعا سەنٸپ, قىزمەتٸنە اقشا تٶلەيدٸ.
سوندىقتان دەلدالدىڭ مٸندەتٸ كٶلٸكتٸ شەتەلدەن جەتكٸزۋمەن عانا شەكتەلمەيدٸ. ول رەسٸمدەۋ كەزٸندە تۋىنداۋى مٷمكٸن قوسىمشا شىعىن مەن ٶزگە دە تەۋەكەلدەردٸ الدىن الا تٷسٸندٸرۋٸ تيٸس.
ونىڭ ٷستٸنە, باقىلاۋدىڭ 1 قىركٷيەكتەن باستاپ كٷشەيەتٸنٸ 21 شٸلدەدە ٷكٸمەت وتىرىسىندا اشىق ايتىلدى. بۇل اقپارات بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا دا كەڭٸنەن تارادى. دەمەك وسى كٷننەن كەيٸن تاپسىرىس قابىلداعان بروكەرلەر الداعى ٶزگەرٸستەن بەيحابار بولدى دەۋ قيىن.
كليەنتكە تاڭداۋ بەرٸلدٸ مە?
ەگەر دەلدال كٶلٸكتٸڭ جەكە تۇلعانىڭ اتىنا رەسٸمدەلەتٸنٸن جەنە كەدەن قوسىمشا تٶلەم تالاپ ەتۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن الدىن الا ەسكەرتسە, كليەنت تەۋەكەلدٸ بٸلە تۇرا شەشٸم قابىلداعان دەپ ايتۋعا بولادى. ال بۇل اقپارات جاسىرىلىپ, باستاپقى باعا ٶزگەرمەيدٸ دەپ ۋەدە بەرٸلسە, جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ تەك مەملەكەتكە ارتۋعا بولمايدى.
ساۋدا ٷشٸن ەكەلٸنگەن كٶلٸك جالپى تەرتٸپپەن رەسٸمدەلٸپ, وعان باج, سالىق جەنە باسقا دا الىمدار تٶلەنەدٸ. تٶلەم كٶلەمٸ اۆتوموبيلدٸڭ شىعارىلعان جىلىنا, قوزعالتقىشىنىڭ تٷرٸ مەن كٶلەمٸنە بايلانىستى ەسەپتەلەدٸ. بۇل تالاپ ەلەكتروموبيلدەرگە دە قاتىستى.
سوندىقتان دەلدال كليەنتكە كٶلٸكتٸڭ قالاي رەسٸمدەلەتٸنٸن جەنە قانداي جاعدايدا باعاسى ٶسۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن الدىن الا تٷسٸندٸرۋگە تيٸس.
جاۋاپكەرشٸلٸك كٸمگە جٷكتەلەدٸ?
قازٸر كەيبٸر دەلدالدار ەلگە جەتكٸزٸلٸپ قويعان كٶلٸكتەردٸ بۇرىنعى تەرتٸپپەن رەسٸمدەۋگە مٷمكٸندٸك بەرۋدٸ سۇراپ وتىر. الايدا كەدەندٸك باقىلاۋدىڭ كٷشەيەتٸنٸ ەكٸ اي بۇرىن ەسكەرتٸلدٸ. سوعان قاراماستان تاپسىرىس قابىلداپ, كليەنتتٸڭ اقشاسىن العان بروكەرلەر ەندٸ تۋىنداعان مەسەلەنٸڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن مەملەكەتكە ىسىرۋعا تىرىسىپ وتىر.
ەگەر ولارعا جەڭٸلدٸك جاسالسا, زاڭ تالابىن ساقتاپ, بارلىق سالىق پەن كەدەندٸك تٶلەمدٸ تولىق ٶتەگەن كومپانييالارمەن ارادا تەڭسٸزدٸك تۋادى. ٶيتكەنٸ بٸرەۋلەر كٶلٸكتٸ رەسمي تەرتٸپپەن ەكەلسە, ەندٸ بٸرەۋلەر ونى جەكە ادامنىڭ اتىنا رەسٸمدەپ, ارزان باعا ۇسىنعان.
سوندىقتان باقىلاۋدىڭ كٷشەيۋٸن رەسمي ديلەرلەردٸ قولداۋ دەپ قانا قاراۋعا بولمايدى.
مەملەكەت تە, دەلدال دا جاۋاپتان قاشپاۋى تيٸس
مەملەكەتتٸك ورگاندار جاڭا تەرتٸپتٸڭ قالاي قولدانىلاتىنىن حالىققا انىق تٷسٸندٸرۋٸ تيٸس. ەلگە جەتكٸزٸلٸپ قويعان كٶلٸكتەردٸڭ تاعدىرى نە بولاتىنى جەنە ولارعا قانداي تالاپ قويىلاتىنى دا اشىق ايتىلۋى كەرەك. ەرەجە بارلىق ٶڭٸر مەن كەدەن بەكەتٸندە بٸردەي قولدانىلعانى جٶن.
الايدا بۇل دەلدالداردى جاۋاپكەرشٸلٸكتەن بوساتپايدى. باقىلاۋدىڭ 1 قىركٷيەكتەن باستاپ كٷشەيەتٸنٸ ەكٸ اي بۇرىن جارييالاندى. سوندىقتان قازٸر “بٸز بٸلمەدٸك” دەۋ قيسىنسىز.
ەگەر بروكەر بارلىق قاۋٸپ-قاتەردٸ الدىن الا ەسكەرتٸپ, كليەنت سوعان قاراماستان كٶلٸككە تاپسىرىس بەرسە, شەشٸمگە ەكٸ تاراپ تا جاۋاپتى. ال قوسىمشا تٶلەم شىعۋى مٷمكٸن ەكەنٸ جاسىرىلسا, شىعىندى كٸم ٶتەيتٸنٸ دەلدال مەن كليەنت اراسىنداعى كەلٸسٸمگە ساي شەشٸلۋٸ كەرەك.
“سۇر” يمپورتقا قويىلعان توسقاۋىل كٶلٸك باعاسىنا ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن. بٸراق نارىقتا كٸمنٸڭ ٶزٸ ٷشٸن كٶلٸك ەكەلگەنٸ, كٸمنٸڭ ساۋدامەن اينالىسىپ جٷرگەنٸ انىق بولۋى تيٸس. دەلدالدىڭ مٸندەتٸ - كٶلٸكتٸ قانداي جولمەن بولسا دا ٶتكٸزۋ ەمەس, كليەنتكە زاڭدى ەرٸ اشىق قىزمەت كٶرسەتۋ.
