Qazaqstanda "sur" jolmen kólik ákelýge baqylaý kúsheidi. Endi jeke tulǵalardyń atyna rásimdelgen keibir avtomobilder saýda úshin jetkizilgen kólik retinde qarastyrylyp jatyr. Sonyń saldarynan aldyn ala tapsyrys berip, aqshasyn tólegen azamattar qosymsha shyǵynǵa tap bolýy múmkin. Buǵan memleket pe, álde deldaldar jaýap bere me? Dalanews.kz máseleniń mán-jaiyn saralap kórdi.
Biyl 21 shildede Úkimet “sur” avtokólikter importyna qarsy shara qabyldaitynyn málimdegen edi. Premer-ministr Oljas Bektenov Qarjy ministrligi men Ónerkásip jáne qurylys ministrligine zańsyz kólik tasymalyna tosqaýyl qoiatyn keshendi sharalar ázirleýdi tapsyrdy. Kedendik baqylaýdyń 1 qyrkúiekten bastap kúsheietini de sol kezde aityldy.
Alaida bul jańa shekteý emes. Buǵan deiin de bir adam shetelden jeke paidalaný úshin jylyna bir ǵana kólik ákele alatyn. Birneshe avtomobil kirgizgen jaǵdaida, keden ony saýda maqsatynda ákelingen dep esepteidi.
Osy talapty ainalyp ótý úshin keibir deldaldar satýǵa arnalǵan kólikterdi kompaniianyń emes, qyzmetkerleri men týystarynyń atyna rásimdep kelgen. Qujat júzinde avtomobil jeke adamǵa tiesili bolǵanymen, is júzinde ol tapsyrys bergen klientke satylǵan. Osy tásil arqyly deldaldar kommertsiialyq importqa salynatyn salyqtar men kedendik tólemderden jaltaryp, kólikti arzan baǵamen usynǵan.
Tómen baǵanyń syry nede?
Kólik satyp alatyn adamdy aldymen onyń sońǵy baǵasy qyzyqtyrady. Muny biletin deldaldar jetkizý men rásimdeý shyǵyndaryn qosyp, daiyn baǵany usynady.
Alaida baǵanyń arzandyǵy zańdaǵy jeńildikke emes, kedendik baqylaýdyń osal tusyna negizdelse, broker ony klientten jasyrmaýy tiis.
Qarapaiym satyp alýshy jeke jáne kommertsiialyq importtyń aiyrmasyn, qandai deklaratsiia toltyrylatynyn nemese kedendik tólemniń qalai esepteletinin bilýge mindetti emes. Ol osy isti biletin mamanǵa senip, qyzmetine aqsha tóleidi.
Sondyqtan deldaldyń mindeti kólikti shetelden jetkizýmen ǵana shektelmeidi. Ol rásimdeý kezinde týyndaýy múmkin qosymsha shyǵyn men ózge de táýekelderdi aldyn ala túsindirýi tiis.
Onyń ústine, baqylaýdyń 1 qyrkúiekten bastap kúsheietini 21 shildede Úkimet otyrysynda ashyq aityldy. Bul aqparat buqaralyq aqparat quraldarynda da keńinen tarady. Demek osy kúnnen keiin tapsyrys qabyldaǵan brokerler aldaǵy ózgeristen beihabar boldy deý qiyn.
Klientke tańdaý berildi me?
Eger deldal kóliktiń jeke tulǵanyń atyna rásimdeletinin jáne keden qosymsha tólem talap etýi múmkin ekenin aldyn ala eskertse, klient táýekeldi bile tura sheshim qabyldaǵan dep aitýǵa bolady. Al bul aqparat jasyrylyp, bastapqy baǵa ózgermeidi dep ýáde berilse, jaýapkershilikti tek memleketke artýǵa bolmaidy.
Saýda úshin ákelingen kólik jalpy tártippen rásimdelip, oǵan baj, salyq jáne basqa da alymdar tólenedi. Tólem kólemi avtomobildiń shyǵarylǵan jylyna, qozǵaltqyshynyń túri men kólemine bailanysty esepteledi. Bul talap elektromobilderge de qatysty.
Sondyqtan deldal klientke kóliktiń qalai rásimdeletinin jáne qandai jaǵdaida baǵasy ósýi múmkin ekenin aldyn ala túsindirýge tiis.
Jaýapkershilik kimge júkteledi?
Qazir keibir deldaldar elge jetkizilip qoiǵan kólikterdi burynǵy tártippen rásimdeýge múmkindik berýdi surap otyr. Alaida kedendik baqylaýdyń kúsheietini eki ai buryn eskertildi. Soǵan qaramastan tapsyrys qabyldap, klienttiń aqshasyn alǵan brokerler endi týyndaǵan máseleniń jaýapkershiligin memleketke ysyrýǵa tyrysyp otyr.
Eger olarǵa jeńildik jasalsa, zań talabyn saqtap, barlyq salyq pen kedendik tólemdi tolyq ótegen kompaniialarmen arada teńsizdik týady. Óitkeni bireýler kólikti resmi tártippen ákelse, endi bireýler ony jeke adamnyń atyna rásimdep, arzan baǵa usynǵan.
Sondyqtan baqylaýdyń kúsheiýin resmi dilerlerdi qoldaý dep qana qaraýǵa bolmaidy.
Memleket te, deldal da jaýaptan qashpaýy tiis
Memlekettik organdar jańa tártiptiń qalai qoldanylatynyn halyqqa anyq túsindirýi tiis. Elge jetkizilip qoiǵan kólikterdiń taǵdyry ne bolatyny jáne olarǵa qandai talap qoiylatyny da ashyq aitylýy kerek. Ereje barlyq óńir men keden beketinde birdei qoldanylǵany jón.
Alaida bul deldaldardy jaýapkershilikten bosatpaidy. Baqylaýdyń 1 qyrkúiekten bastap kúsheietini eki ai buryn jariialandy. Sondyqtan qazir “biz bilmedik” deý qisynsyz.
Eger broker barlyq qaýip-qaterdi aldyn ala eskertip, klient soǵan qaramastan kólikke tapsyrys berse, sheshimge eki tarap ta jaýapty. Al qosymsha tólem shyǵýy múmkin ekeni jasyrylsa, shyǵyndy kim óteitini deldal men klient arasyndaǵy kelisimge sai sheshilýi kerek.
“Sur” importqa qoiylǵan tosqaýyl kólik baǵasyna áser etýi múmkin. Biraq naryqta kimniń ózi úshin kólik ákelgeni, kimniń saýdamen ainalysyp júrgeni anyq bolýy tiis. Deldaldyń mindeti - kólikti qandai jolmen bolsa da ótkizý emes, klientke zańdy ári ashyq qyzmet kórsetý.
