***
جۋىردا استاناعا بارىپ كەلدٸم. ەكسپو قالاشىعىن ارالاپ, استانانىڭ اجارىنا اجار قوسقان نىسانعا قاراپ ۇزاق ويلاندىم. بٸز كەتكەن شىعىندى ەمەس, بولاشاقتا قايتارىمى بار يگٸلٸكتٸ ٸستەردٸ كٶبٸرەك كٶڭٸلگە تٷيۋٸمٸز كەرەك دەپ شەشتٸم.
استانا تٶرٸندە ٶتٸپ جاتقان «ەكسپو – 2017» كٶرمەسٸ جاڭا استانانىڭ ايشىعىنا اينالادى. تمد ەلدەرٸنٸڭ ٸشٸنەن بٸرٸنشٸ بولىپ وسى شارانى ۇيىمداستىرعان قازاقستان ەكەنٸن ەسكەرسەك, بۇل ەلدٸڭ مەرەيٸ, حالىقتىڭ قۋانىشى دەۋگە بولادى. ەرينە, ەكسپو تۋرالى ايتقاندا الدىمەن وعان كەتكەن شىعىن ايىندا كٶپ سٶز بولارى جاسىرىن ەمەس. كەتكەن شىعىننىڭ ورنىن تۋريستەرمەن تولتىرامىزدەگەننەن گٶرٸ, بۇل مەسەلەگە باسقا قىرىنان قاراعان جٶن.
ەكسپو – استانانى دامىتۋدىڭ مٷمكٸندٸگٸ
استانا ەلوردا بولعالى بەرٸ قازاقتىڭ اڭىز بەن ەفساناعا تولى ساناسى ناقتى ٶمٸرمەن ٷيلەسە باستادى. قازاق ەرتەگٸلەرٸ مەن ىر-داستاندارىندا كەزٸگەتٸن ەەلگٸ شاھارلاردى ارمانداۋ قييالى اي قييال ەمەس, بٸزدٸڭ ۇلتتىڭ بويىنان قالالىق مەدەنيەتتٸڭ ٷزٸلمەگەنٸن, ٶتكەن تاريحىمىزدا قانداي قالا سالعان بولساق, ەلٸ دە سونداي جاسامپازدىققا جەتە الاتىنىمىز ەيگٸلەندٸ. «قالاسى وق حالىق – تاريحى جوق حالىق» دەگەن قاتاڭ تۇجىرىمدى موينىمىزعا ارتىپ, قازاق حالقىن تاريحى جوق ەل ساپىنا قوسقىسى كەلگەندەردٸڭ اۋزىنا سۋ قۇيىلدى دەۋگە بولادى. وڭتٷستٸكتەگٸ بايىرعى سانسىز شاھارلاردىڭ ورنىن قازىپ, كەزٸندە ٸرٸ ٶركەنيەتتٸڭ وشاعى بولعانىمىزدى دەلەلدەۋگە قانشا تىرىسساق تا, وعان ٶزگەلەر سەنبەستٸك تانىتىپ كەلٸپ ەدٸ. تٸپتٸ ول قالالاردىڭ بٸزدٸڭ تاريحىمىزحبەن ەش قاتىسى جوق دەگەن سىڭايداعى كەرتارتپا پٸكٸرلەر دە قىلاڭ بەرەتٸن. ونداي جوسىقسىز ويعا كەيدە ٶزٸمٸزدە يلاناتىنبىز. ٶيتكەنٸ, قيىننىڭ قيىنى – ٶتكەنٸڭدٸ دەلەلدەۋ ەدٸ. ول ٷشٸن بٷگٸنگٸ جەتٸستٸك كەرەك بولاتىن. كەڭەس وداعىنداعى «ٶركەندەۋ-دامۋ» جولى – ٶزگەنٸڭ قولىمەن قالانعان قالالار ارقىلى ٸسكە اسقانىن دا بەتٸمٸزگە باسقاندار بولماي قالعان جوق.
استانانى ارقاعا كٶشٸرگەندە كٶپ جۇرتتىڭ ٶرە تٷرگەلٸپ قارسى شىققانى دا سول. «استانانى ارقاعا كٶشٸرۋ – ەرتەگٸ» دەپ كەسٸپ ايتقاندار دا تابىلعان. ەندٸ ونىڭ بەرٸ اي سٶز بوپ قالدى. استانا – استانا بولدى! قازاقتىڭ استاناسى!
قازٸر بۇل قالا ەلەمگە تانىلدى. سونىڭ بٸر كٶرسەتكٸشٸ – ەكسپو.
ەكسپو-نىڭ استاناعا قانداي پايداسى تيەدٸ?
ەندٸ وسىعان كەلەيٸك. بٸز بەرٸبٸر استانانى دامىتۋدان باس تارتپايمىز. وعان ەكسپو-سىز دا قىرۋار قارجى قۇيىلىپ جاتىر. ال ەكسپو ارقىلى جاڭا قالانى دامىتۋدىڭ ٶزٸندٸك مٷمكٸندٸگٸن الدىق. وسى قالاشىقتى سالۋعا كەتكەن قارجى استانانى دامىتۋعا ارنالعان قارجى دەپ تٷسٸنگەن ٶن. ەگەر ەكسپو بولماسا, استانانىڭ بۇل قالاشىعى بوي كٶتەرمەس ەدٸ. سٸز ويلاڭىز, استاناداعى جاڭا عيماراتتاردىڭ دەنٸ ٸرٸ وبالاردىڭ تۋىندىسى, دەگەنمەن, وندا ەسەمدٸك پەن سەن ٷشٸن دە تۇرعىزىلعان, بىلايشا ايتقادا, استانانىڭ كٶركٸن كٸرگٸزۋ ٷشٸن بوي كٶتەرگەن نىساندار جەتكٸلٸكتٸ. ەكسپو قالاشىعىن ولارمەن سالىستىرۋعا بولمايتىن سەبەبٸ, مۇنى ناقتى شارا ٷشٸن پايدالانۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولىپ وتىرمىز.
استانىڭ جارناماسى. بۇل ٷزدٸكسٸز جٷرٸپ كەلەدٸ. بولاشاقتا دا استانانىڭ ەلەمدٸك ارەناداعى بەدەلٸ ٷشٸن قىرۋار شارا جاسالادى. سونىڭ بەرٸن ەكسپو-داي بولادى دەپ ايتا المايمىز. كەم دەگەندە ٶزٸمٸز ٷشٸن. بٸزدٸڭ تۇرعىندار, ەسٸرەسە, جاستار استانانى كٶرۋدٸ ارمانداسا, وندا وعان بەلگٸلٸ دەرەجەدە وسى قالاشىقتىڭ قوسقان ٷلەسٸ بار.
استاناعا تۋريست تارتۋ.جارناماسى مىقتى قالالاردىڭ تۋريستەرٸ دە مول. كەيبٸرٸنٸڭ تاريحى ۇزاق, ەندٸ بٸرٸنٸكٸ قىسقا. دەيتۇرعانمەن, ەلەمنٸڭ ەر تٷكپٸرٸنەن اعىلاتىن تۋريستەر سانى جاعىنان ەۋروپانىڭ بايىرعى قالالارىنان قالىسپايتىن ازييالىق, وڭتٷستٸك امەريكالىق قالالار قانشاما. دۋبايدى دۋباي ەتكەن ارحيتەكتۋرالىق, قوناقجايلىلىق جەنە گەوگرافييالىق ورنالاسۋ جاعدايى عانا ەمەس, ونىڭ جارناماسىنىڭ كٷشتٸلٸگٸ. استانا دەل دۋبايداي بولماسا دا, ورتالىق ازييانىڭ جاۋھارىنا اينالادى. وعان مٷمكٸندٸك زور.
دەمەك... بۇرىن استانا دەسە ەڭ الدىمەن بەيتەرەك كەشەنٸ كٶز الدىمىزعا كەلەتٸن. استاناعا بارعان كەز كەلگەن جۇرت بەيتەرەكتٸ كٶرمەي كەتكەن ەمەس. الداعى ۋاقىتتا استانا ۇرتقا بارعاندار ەڭ الدىمەن ەكسپو قالاشىعىن كٶرۋگە اسىعارى سٶزسٸز. كٷن سايىن تٷلەگەن استانانىڭ اجارى ەندٸ تٸپتەن تٷرلەنە تٷستٸ. ەكسپو اياقتالادى, بٸراق ونداعى سەندٸ سارايلار مەن پاۆيلوەدار مەڭگٸلٸك ەل مۇراسى بولىپ قالا بەرمەك. جالپى اۋماعى 25 گەكتاردى قۇرايتىن اتشاپتىرىم قۇرىلىس كەشەنٸ بەرٸسٸ قازاقستاندىقتاردىڭ, ارىسى ەلەم جۇرتشىلىعىنىڭ استاناعا كەلگەندە باس سۇعان نىسانى بولماقشى. بۇل استاناعا اجار قوسقان نەگٸزگٸ نىساننىڭ بٸرٸ بولىپ قالا بەرمەك. ەكسپو اياقتالعان سوڭ ونىڭ ورنىنا استانا قارجى ورتالىعى قۇرىلماقشى. الداعى ۋاقىتتا ەل ەكونوميكاسىنىڭ لوكوموتيۆٸنە اينالادى دەپ بولاجانعان قارجى ورتالىعى ەكسپو قالاشىعىنىڭ ەلەمدٸك ستاتۋسىن تٶمەندەتپەۋگە سەپتەسەدٸ.
فرانتسييا دەسە ەيفەل مۇناراسى كٶز الدىمىزعا كەلەتٸنٸ سەكٸلدٸ, بولاشاقتا استانا دەسە «نۇر ەلەم» جادىمىزدا جاڭعىرادى دەگەن سەنٸم مول.
استاناعا بارساڭىز...
بالا كەزٸمٸزدە الماتىنى ساعىناتىنبىز. كٶرمەسەك تە, اعا-ەپكەلەرٸمٸزدٸڭ ستۋدەنت كەزٸندەگٸ سۋرەتتەرٸنە قاراپ, ەسەيگەندە مٸندەتتٸ تٷردە وسى قالادا وقيمىز دەگەن ارمان جەتەلەيتٸن. سول ارمان الماتىعا اپ كەلدٸ. بٷگٸنگٸ بالالار استانانى ساعىنادى. ولار وسى قالانى كٶرۋدٸ ارماندايدى. «استاناعا بارساڭىز, ەكسپو-نى كٶرگەن شىعارسىز» دەگەن سٶزدٸ قازٸر بالالاردان ەستٸپ تە جٷرمٸز. سٸز دە استاناعا بارساڭىز, ەكسپو قالاشىعىن مٸندەتتٸ تٷردە كٶرەسٸز.
باقىت سەرٸكوۆ
