وسى ورايدا "ەزٸرەت سۇلتان" مەملەكەتتٸك تاريحي-مەدەني قورىق-مۋزەيٸنٸڭ ۇيىمداستىرۋىمەن بەلگٸلٸ قوعام قايراتكەرٸن ەسكە الۋ جيىنى ٶتتٸ. شاراعا ۇلت جاناشىرى ٶزبەكەلٸ جەنٸبەكوۆتٸڭ نۇسقاۋىمەن تايقازاندى تٷركٸستانعا قايتارۋ جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتكەن "ەزٸرەتسۇلتان" مەملەكەتتٸك تاريحي-مەدەني قورىق-مۋزەيٸنٸڭ بۇرىنعى ديرەكتورى, قازٸرگٸ ارداگەر, تٷركٸستان قالاسىنىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى نۇرماحان نازاروۆ, قوعام قايراتكەرٸنٸڭ قارىنداسى ايعانىم سەرٸم, قوعام قايراتكەرٸنٸڭ ٶمٸرٸ مەن قوعامدىق قىزمەتٸن زەرتتەۋشٸ عالىم, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ادىربەكوۆا بايان سادىققىزى, حقتۋ «تاريح» كافەدراسىنىڭدوتسەنتٸ تۇرسىن حازرەتەلٸ جەنە تاريحشى-عالىمدار مەن مۋزەي قىزمەتكەرلەرٸ قاتىسىپ, ەستەلٸكتەرٸمەن بٶلٸستٸ.
ال, تايقازاننىڭ ەلگە ورالۋىنا كٶپ ەڭبەك سٸڭٸرگەن تٷركٸستان قالاسىنىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى نۇرماحان نازاروۆ ٶزگە ەلدە تۇرعان تٷركٸستاننىڭ جەدٸگەرٸن ەلگە قالايدا قايتارۋ جولىندا بارىن سالعان ٶزبەكەلٸ جەنٸبەكوۆتٸڭ ٶز ۇستانىمى مەن بولاشاعىنا دەگەن كٶزقاراسىنىڭ بەرٸكتٸگٸنە توقتالدى.
– ٶزەكەڭ تاريحي-مەدەني مۇرالاردى ساقتاۋ, مۋزەيلەندٸرۋ جەنە اينالاسىن كٶرٸكتەندٸرٸپ, اباتتاندىرۋمەن بٸرگە ونى پايدالانۋ بارىسىندا بارلىق مۇرانىڭ رۋحاني تەربيەلٸك مەنٸنە, تاريحي ماڭىزىنا كٶڭٸل اۋدارىپ وتىراتىن جان بولاتىن. بٸردە مۋزەي جۇمىسىن جانداندىرۋ باعىتىندا جاساعان جۇمىسىمىزعا كٶڭٸلٸ تولماعان كەيٸپ تانىتتى. تىم اشۋلى. سٶز استارىنان ۇعىندىردى. مەڭزەگەنٸ-تايقازاندى قايتارىپ الۋ. جۇمىسىمىزدىڭ باستى ماعىناسى, ۇرپاق ٷشٸن ماڭىزى – سول قۇنى مۇرادا ەكەنٸن بٸلسەك تە مۇندا الۋعا جول تابۋ ەستە قيىن. بۇل مەسەلە ٶزاعامدى تەرەڭ ويلاندىرعانى بايقالدى. اقىر تٷبٸندە تٸكەلەي ٶزٸ ۇيىتقى بولۋىمەن-بۇل قۋانىشقا قول جەتكٸزۋٸمٸزگە جول اشىپ بەردٸ, – دەيدٸ ارداگەر مۋزەي باسشىسى نۇرماحان نازاروۆ.
– ٶزبەكەلٸ اعا جايىندا ايتىلار تاريحي ەڭگٸمەلەر تاۋسىلماق ەمەس. ونىڭ ارتىندا قازاق حالقىنىڭ قۇندىلىقتارىن ساقتاپ قالۋ جولىندا سايراعان ٸزدەر جاتىر. «ەزٸرەت سۇلتان» قورىق-مۋزەيٸنٸڭ قورجىنى بٷگٸن تاعى دا قۇندى مۇرالارمەن تولىقتى. تاريح تۇلعاسىنا تەن تٶل دٷنيەلەرٸنٸڭ بٸر بٶلٸگٸن ايعانىم اپا دا ەكەلٸپ تابىستاپ وتىر. ٸس-شارامىز الدداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تابادى. مۋزەي ٸسٸ جولىندا ەڭبەگٸ وراسان قوعام قايراتكەرٸ بٸز ٷشٸن اڭىز, ماقتانىش بولىپ قالا بەرمەك, – دەپ كەلەلٸ ويلار مەن تىڭ دەرەكتەرگە تولى ەرەكشە جيىنعا قاتىسقان قوناقتارعا ٸزگٸ لەبٸزٸن بٸلدٸرگەن «ەزٸرەت سۇلتان» مەملەكەتتٸك تاريحي-مەدەني قورىق-مۋزەيٸنٸڭ باسشىسى نۇربولات احمەتجانوۆ ارنايى سىي-سيياپاتتار تابىستاپ, ٶزبەكەلٸ جەنٸبەكوۆتٸڭ قارىنداسى ايعانىم سەرٸمنٸڭ يىعىنا ۇلتتىق ويۋ-ٶرنەكتەرمەن كٶمكەرٸلگەن كومزول جەنە اق ورامال جاپتى.
ٶزبەكەلٸ جەنٸبەكوۆ 1931 جىلى 28 تامىزدا وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسى, وتىرار اۋدانى, سارىقامىس اۋىلىندا قاراپايىم جانۇيادا دٷنيەگە كەلٸپ, ەڭبەكقورلىعى مەن ٸزدەنٸمپازدىعى نەتيجەسٸندە جوعارى بٸلٸم العان. ەڭبەك جولىنداعى قىزمەتٸن شەكٸرت تەربيەلەۋدەن باستاپ, بويىنداعى تۋما تالانتىنىڭ ارقاسىندا ساياسي قىزمەتتە اۋداندىق كومسومول كوميتەتٸنەن قازاقستان كومپارتيياسىنىڭ ورتالىق كوميتەتٸنٸڭ حاتشىسىنا دەيٸنگٸ قىزمەتتەردٸ اتقارعان. ٶ.جەنٸبەكوۆتٸڭ ٶمٸر جولىندا قىزمەت بابىمەن قازاقستاننىڭ قاي ٶڭٸرٸنە بارسا دا ەل باسقارۋداعى ەرەكشە قاسيەتتەرٸ, حالقىمىزدىڭ قازىناسى-ۇلتتىق ٶنەر, سالت-دەستٷردٸ دەرٸپتەۋدەگٸ ٶنەگەلٸ ٸستەرٸ ۇشان-تەڭٸز. سوندىقتان دا حالقىمىزدىڭ بٸرتۋار ۇلى ٶ.جەنٸبەكوۆتٸ تۋعان جەرٸ, تەك وڭتٷستٸك ٶڭٸرٸ عانا ەمەس بارشا قازاق ماقتان تۇتادى.
تٶرتكٷل دٷنيەگە اتى مەلٸم, تٷركٸ جۇرتىنىڭ ورتاق شاڭىراعى - قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسٸندەگٸ تايقازاننىڭ سانكت-پەتەربۋرگتٸڭ ەرميتاج مۋزەيٸنەن 54 جىلدان سوڭ ەلگە ورالعانىنا دەيٸن قانشاما تار جول تايعاق كەشۋدٸ باستان ٶتكەرگەنٸ بەلگٸلٸ.
قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسٸن مۋزەي ەتٸپ قۇرۋدا, تايقازاندى ەلگە قايتارىپ, قايتا ورنىنا ورنىقتىرۋدا سول كەزدە مەدەنيەت سالاسىندا قىزمەت اتقارعانٶزبەكەلٸ جەنٸبەكوۆتٸڭ سٸڭٸرگەن ەڭبەگٸ وراسان.
قازٸرگٸ تاڭدا «ەزٸرەت سۇلتان» مەملەكەتتٸك تاريحي-مەدەني قورىق-مۇراجايىنىڭ قورىندا جەنٸبەكوۆ ەسٸمٸمەن بايلانىستى بٸرشاما جەدٸگەرلەر بار. ول 1978 جىلدان باستاپ قورىق-مۇراجاي قورىنا ٶتكٸزگەن قابٸرجاپقىش, قوڭىرات كٸلەم, شۇعىلا كٸلەم, بٶلمە جيھازى (اسادالعا ۇقساس جاسالعان), كەسەنە تاريحى مەن وسى ٶڭٸردٸڭ تۇرمىس-تٸرشٸلٸگٸنە, جاعرافيياسىنا قابىساتىن تاعى دا باسقا جەدٸگەرلەردٸ الماتى قالاسىنداعى ورتالىق مەملەكەتتٸك مۇراجايىنان الدىرىپ, قورىق-مۇراجاي قورىنا تابىستاعان. سوڭعى جىلدارى كٶز مايىن سارقىپ «التىناي», «ادىرنا» فولكلورلىق انسامبل قىزمەتكەرلەرٸنە ۇلتتىق ناقىشتا تٸكتٸرگەن كٶيلەگٸ, نەمەرەسٸ ەزەلگە ۇلىستىڭ ۇلى كٷنٸ - ناۋرىز مەرەكەسٸنە وراي تٸكتٸرگەن قازاقى كٶيلەگٸ (1989 جىل), سونداي-اق تۇتىنعان زاتتارى دا جيناقتالا باستادى.
ارتىنا مول مۇرا قالدىرعان دارا تۇلعانىڭ قازاق حالقىنا سٸڭٸرگەن ەڭبەگٸ ٶلشەۋسٸز. ونىڭ قالامىنان تۋعان ەڭبەكتەرٸندە «ەحو», «جولايرىقتا», «ەجەلگٸ وتىرار», «ۋاقىت كەرۋەنٸ», «قازاق كيٸمٸ», «تاعدىر تاعىلىمى» سىندى باعا جەتپەس مۇرالارىنىڭ ورنى ەرەكشە.
بەلگٸلٸ قوعام قايراتكەرٸ ٶزبەكەلٸ جەنٸبەكوۆتٸڭ تۋعان كٷنٸنە وراي ۇيىمداستىرىلعان ەسكە الۋ جيىنىنان سوڭ "ەزٸرەت سۇلتان" مەملەكەتتٸك تاريحي-مەدەني قورىق-مۋزەيٸنٸڭ ديرەكتورى احمەتجانوۆ نۇربولات قادىرۇلى باستاعان شاراعا قاتىسۋشىلار وتىرار اۋدانىنداعى كەسەنەسٸنە بارىپ قۇران باعىشتادى.
