قيسىنى قيسىق قۇرىلىم: قىزمەتٸ بٸردەي پايداسىز ۇيىمنىڭ قاجەتٸ قانشا?
قازاقستاندا قازٸر قۇمار ويىن بيزنەسٸ تۋرالى مەسەلەۇستارانىڭ جٷزٸندەي لىپىپ تۇر. بٸرەر كٷن بۇرىن «ويىن بيزنەسٸ تۋرالى» زاڭ جوباسىنا مٷددەلٸ توپ ۇسىنعان بٸرقاتار تٷزەتۋ رەسمي تٷردە ەنگٸزٸلدٸ. ونىڭ اۆتورلارى ەربٸر وپەراتسييادان پايىز الۋ قۇقىعىن العىسى كەلەتٸن بەلگٸلٸ بٸر جەكە دەلدال كومپانييانى ۇيىمداستىرعىسى كەلەدٸ. مۇنداي قۇرىلىم سالانىڭ كەمشٸن تۇسىن تولىقتىرسا جاقسى, ەرينە. بٸراق بٸر-بٸرٸنٸڭ قىزمەتٸن اينا-قاتەسٸز قايتالايتىن جەكە دەلدال كومپانييانىڭ قۇرىلۋى قاجەتسٸز باسى ارتىق بۋىن بولۋمەن قاتار, بٸرقاتار قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ. بۇل قانداي قاۋٸپ? باسىنان باياندايىق.
جەكە دەرەكتەردٸڭ تارالىپ كەتپەۋٸنە كٸم كەپٸل?
جوبا اۆتورلارى ستاۆكالاردى ەسەپكە الۋ ورتالىعىنا بەس تٸگەتٸندەردٸ, سونىڭ ٸشٸندە جاس تسەنزۋراسىنا سەيكەستەندٸرۋ فۋنكتسيياسىن بەرۋدٸ ۇيعاردى. شىن مەنٸندە, مۇندا جەكە كومپانيياعا – قر قارجى مونيتورينگٸ اگەنتتٸگٸنٸڭ (قمق) جەنە سالىق ورگاندارىندا دەرەكتەرگە قول جەتكٸزۋگە جەنە قايتالاما فۋنكتسيياسى بار ٶكٸلەتتٸلٸگٸن بەرۋ تۋرالى مەسەلە قوزعالدى. ەڭ باستىسى, بۇل جەردە ميلليونداعان قازاقستاندىقتىڭ جەكە دەرەگٸ بار. سوڭعى كەزدەرٸ ەل ازاماتتارىنىڭ جەكە اقپاراتىنىڭ جارييالانۋى بايلانىستى جانجال جيٸ تۋىنداپ وتىر عوي. جەكە كومپانييا جەكە تۇلعالاردىڭ دەرەكتەرٸنە اشىق قولجەتٸمدٸلٸك جاساماۋىنا كەپٸلدٸك بار ما?
سالىق ورگانىنىڭ قىزمەتٸن قايتالايدى
ستاۆكالاردى ەسەپكە الۋ ورتالىعىنىڭ تاعى بٸر فۋنكتسيياسى – بۇل سالىقتىق ەكٸمشٸلەندٸرۋ ماقساتىندا ستاۆكالاردى ەسەپكە الۋ. كومپانييا ٶزٸنٸڭ سەرۆەرٸ ارقىلى ەر ستاۆكا نەمەسە ويىن سالاسىنداعى باسقا وپەراتسييالار تۋرالى دەرەكتەردٸ سالىق ورگانىنا اۆتوماتتى تٷردە جٸبەرۋٸ كەرەك.ەڭ سوراقىسى, نەلٸكتەن جەكە كومپانييا مەملەكەتتٸك قارجىلىق ەسەپتٸلٸكتٸڭ ٸشكٸ دەرەكتەرٸنە تٸكەلەي قول جەتكٸزە الادى? قازٸر قىزمەتٸنە سالعىرت قارايتىن كومپانييالاردىڭ كەسٸرٸنەن جاپا شەككەنٸنەن ساباق الاتىن كەز ەلدەقاشان كەلگەن.
جاۋاپتى ويىن قاعيداسىن ساقتاۋ
بەس تٸگۋلەردٸ ەسەپكە الۋ ورتالىعىنا بەرۋدٸ كٶزدەيتٸن تاعى بٸر فۋنكتسيياسى – بارلىق بۋكمەكەرلٸك كەڭسەنٸڭ جاۋاپتى ويىن قاعيداسىن قاتاڭ ساقتاۋىن باقىلاۋ. ياعني, كليەنتتەردٸ قۇمار ويىنعا سالىنۋدىڭ قاۋپٸ تۋرالى حاباردار ەتٸپ, بەس تٸگۋدٸ ۇناتاتىنداردىڭ جاسىن زاڭمەن بەلگٸلەنگەن شەكتەۋلەرگە قاتاڭ سەيكەس قاداعالاۋ, ەر ويىنشىعا بەلگٸلٸ بٸر ۋاقىتقا ستاۆكا جاساۋعا تىيىم سالۋ ارقىلى ٶزٸن-ٶزٸ شەكتەۋگە مٷمكٸندٸك بەرۋ.
قولدانىستاعى زاڭناماعا سەيكەس, ويىن سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ 21+ جاس شەگٸن قاتاڭ ساقتاۋ («ويىن بيزنەسٸ تۋرالى» قرز 15-بابىنىڭ 1-تارماعى) جەنە ٶزٸن-ٶزٸ شەكتەۋ قۇرالدارىن قولدانۋ («ويىن بيزنەسٸ تۋرالى» قرز 15-1-بابى) مٸندەتٸ قاراستىرىلعان. بۇعان قوسا, «ويىن بيزنەسٸ تۋرالى» قر زاڭىنىڭ 15-بابىنىڭ 2-تارماعىنا سەيكەس, بۋكمەكەرلٸك كەڭسە جۇمىسىنىڭ قاعيدالارىندا جاۋاپتى ويىننىڭ باسقا دا قۇرالدارى, سونىڭ ٸشٸندە ويىنشىلارعا تەۋەكەلدەر تۋرالى, قولداۋ مەن كٶمەكتٸڭ قولجەتٸمدٸ قۇرالدارى تۋرالى اقپارات بەرۋ, سونداي-اق ٶزٸن-ٶزٸ باعالاۋ فۋنكتسييالارى كٶزدەلەدٸ. بۇل سالاداعى ەربٸر كومپانييانىڭ وسى تالاپتاردى ساقتاۋدى مەملەكەتتٸك ۋەكٸلەتتٸ ورگان باقىلايدى. ەندەشە قوسىمشا جەكە باقىلاۋشى نە ٷشٸن قاجەت?
شىعىن مەن سالدار
مامانداردىڭ پٸكٸرٸنشە, ستاۆكالاردى ەسەپكە الاتىن دەلدال كومپانييانى ەنگٸزۋ قازاقستان نارىعىنان زاڭدى بۋكمەكەرلٸك كەڭسەلەردٸڭ كەتۋٸنە ەكەلەدٸ. بۇل ەلدٸڭ زاڭدى ەلەمەيتٸن, ەشقانداي سالىق تٶلەمەيتٸن زاڭسىز بۋكمەكەرلٸك كەڭسەلەردٸڭ كليەنتتەردٸ ەلدەقايدا تارتىمدى ۇسىنىسپەن ٶزٸنە تارتاتىنىن ەسكەرسەك, بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸككە ٷلكەن سوققى.
ەلبەتتە, زاڭدى بيزنەس سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ نارىقتان كەتۋٸ زاڭسىز ويىن نارىعى ٷلەسٸنٸڭ كٷرت ٶسۋٸنە سەبەپ. قازٸر «قارا» جەنە «سۇر» قۇمار ويىندار نارىعى بٷگٸندە ەلدەگٸ لۋدومانييانىڭ ٶرشۋٸنٸڭ نەگٸزگٸ فاكتورى بولىپ وتىر.
بۇعان قوسا, ليتسەنزيياسى بار زاڭدى قۇرىلىمنىڭ قۇرۋى سالىق تٷسٸمدەرٸنٸڭ ازايۋىنا (2023 جىلى تەك بۋكمەكەرلٸك سالادان ەل قازىناسىنا شامامەن 110 ملرد تەڭگە سالىق تٷسكەن) ەكەلەدٸ. سونداي-اق, بۇل ەلەۋمەتتٸك جاۋاپكەرشٸلٸك باعدارلاماسى اياسىندا بۋكمەكەرلٸك كەڭسەلەر تاراپىنان سپورتتى جەنە باسقا دا ماڭىزدى سالالار قارجىلاي قولداۋدان ەدەۋٸر قاعىلادى دەگەن سٶز.
پرەزيدەنتتٸڭ ساياساتىنا قارسى ما?
قر باس پروكۋراتۋراسى مەن قر بەسەكەلەستٸكتٸ قورعاۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸ, قر ۇلتتىق بانكٸ, ەدٸلەت مينيسترلٸگٸ, قارجى مونيتورينگٸ اگەنتتٸگٸ سىندى زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىنا جاۋاپتى بٸرقاتار نەگٸزگٸ مەملەكەتتٸك ورگان مۇنىڭ مونوپوليياعا قارسى جەنە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى زاڭنامامەن سەيكەس كەلمەيتٸنٸن ايتىپ, ستاۆكالاردى ەسەپكە الۋ ورتالىعى ەنگٸزۋ يدەياسىن سىنعا العان. ەرٸ ويىن-ساۋىق سەكتورىنداعى مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸك ارقىلى ستاۆكالاردى ەسەپكە الۋ ورتالىعى جوباسىن جٷزەگە اسىرۋدىڭ تيٸمسٸزدٸگٸ بايقالادى.
قاڭتار وقيعاسىنان سوڭ دەلدال كومپانييالاردىڭ قىزمەتٸنە مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ تىيىم سالعان ەدٸ. بۇعان «ٶكم وپەراتورى» سىندى قۇرىلىم سەبەپ بولعان ەدٸ. پرەزيدەنت ٷكٸمەتتٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا مونوپوليستەردٸڭ قىزمەتٸن زاڭنامالىق تۇرعىدان رەتتەۋدٸ, مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ فۋنكتسييالارىن قايتالايتىن پايداسىز دەلدالدىق قۇرىلىمداردىڭ قىزمەتٸن توقتاتۋدى جەنە ولاردىڭ بولاشاقتا پايدا بولۋىن بولدىرماۋدى تاپسىرعان. سوندا بۇل پرەزيدەنتتٸڭ پەرمەنٸن پىسقىرمايتىن, ەلدٸڭ ساياساتىنا قارسى ۇيىم با?
