دەپۋتات نازارباەۆسىز ٶتكەن پارتييانىڭ كەزەكتەن تىس سەزٸ اسا ماڭىزدى تاريحي وقيعا بولدى دەپ سانايدى. سەبەبٸ, بۇل كٷنٸ «تەك قانا پارتييانىڭ باسشىلىعى اۋىسقان جوق, ساياسي ەليتا اۋىسقان».
«دەلٸرەك ايتساق, 30-جىل مەملەكەتتٸ باسقارعان توپ ساياسي ارەنادان كەتتٸ.
جالپى, بٸز مينيسترلەردٸڭ اۋىسۋى, پارتييانىڭ باسشىلىعىنىڭ اۋىسۋى جٶنٸندە ايتقاندا ودان ەشقانداي سەنساتسييا جاساۋدىڭ قاجەتٸ جوق.
ادامنىڭ تابيعاتى سول- بٸرەۋ كەلەدٸ, بٸرەۋ كەتەدٸ. دەل سول سيياقتى ساياساتتا دا توپتار اۋىسىپ تۇرۋى قاجەت. ونداي اۋىسۋ بولماسا, ساياسي ورگانيزم تۇرىپ قالعان سۋ تەرٸزدٸ "بورسىپ كەتەدٸ", – دەدٸ سايروۆ.
وسى سەبەپتٸ بيلٸك جيٸ-جيٸ اۋىسىپ تۇرۋ ەكەن, سول كەزدە عانا العا جىلجۋ, دامۋ تەندەنتسييالارى تۋرالى ايتۋعا بولادى.
دەپۋتات ٶز تاراپىنان «ەسكٸ جٷيە ورنىن وڭايشىلىقپەن بوساتپايدى. ەۋلەت الىسقا ۇزاعان جوق» دەگەن كٷمەنشٸل اۋديتوريياعا:
"Nur Otan" پارتيياسىنا جەتەكشٸلٸك ەتكەن بيلەۋشٸ توپ اۋىسىپ, بٸرجولاتا كەتتٸ, – دەپ جاۋاپ قاتقان. سايروۆ وسى ورايدا ەكس-پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ رٶلٸنە توقتالا كەتكەن.
ونىڭ پايىمداۋىنشا, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2004-جىلعا دەيٸنگٸ قازاقستان مەملەكەتٸنٸڭ شەكاراسىن بەكٸتۋ, ەلوردانى كٶشٸرۋ, ەلٸمٸزدەگٸ ەكونوميكالىق رەفورمالاردى جاساۋ جٶنٸندەگٸ ەڭبەكتەرٸن ەشكٸم جوققا شىعارا المايدى.
«بۇل مەملەكەتٸمٸزدٸڭ بۇعاناسىنىڭ قاتايۋى, شاڭىراعىنىڭ مىعىم بولۋىنا قوسىلعان ەرەكشە ٷلەس!
بٸراق, مەدالدىڭ ەكٸنشٸ جاعى دا بار.
ەلٸمٸزدٸڭ بٷكٸل حالىق بولىپ جاساعان ەكونوميكالىق يگٸلٸكتەرٸن جەكەلەنگەن توپتاردىڭ ەنشٸسٸنە بەرٸپ قويعان, حالىق اش-جالاڭاش وتىرعاندا سول حالىقتىق مەنشٸكتٸ "ٶزدەرٸنە بٶلە-جارا" اۋدارىپ العاندا وسى توپ.
كەشەگٸ, "ازاتتىق" راديوسى كٶرسەتكەن, الاتاۋدىڭ بٶكتەرٸندەگٸ قانشاما گەكتارعا سالىنعان زەۋلٸم سارايلاردى بارلىعىمىز كٶردٸك. ال قانشاما بٸزدٸڭ تۋعان تۋىس, اعايىندارىمىز قالادا ٶزٸنٸڭ كونستيتۋتسييامەن بەكٸتٸلگەن 10-سوتىق جەرلەرٸن الا الماي, زار قاقساپ جٷر.
قاڭتاردا كٶشەگە شىققان, سول اۋىلدان قالاعا كەلٸپ, 10-سوتىق جەرگە يە بولا الماعان ٶزٸمٸزدٸڭ تۋعان-تۋىستارىمىز», – دەيدٸ دەپۋتات.
سايروۆ مۇنى تەڭسٸزدٸكتٸڭ كٶرٸنٸسٸ دەپ سانايدى. سونىڭ سالدارىنان «ەلەۋمەتتٸك كونتراست» تۋىنداپ, ول ٶز كەزەگٸندە «قوعامدىق الاۋىزدىقتىڭ كاتاليزاتورىنا» اينالعان.
"دوسىڭ جىلاتىپ ايتادى", بۇل شىندىقتى بٸز ايتۋعا دەتٸمٸز جەتۋٸ تيٸس. بۇل بٷگٸنگٸ ٶمٸر شىندىعى.
مەملەكەتٸمٸزدە ەلەۋمەتتٸك ەدٸلەتتٸلٸك پرينتسيپتەرٸ ورنىعۋى تيٸس.
اۋىل جاستارىنىڭ بٸلٸمٸن ارتتىرىپ, ولارعا "ەلەۋمەتتٸك ليفت" قالىپتاستىرۋ ٶتە ماڭىزدى. ميللياردتتاعان سومانى ەكسپو-عا, لرت-عا جۇمسادىق. وسى سومانى اۋىل-ايماققا سالۋ قاجەت.اۋىل بٸزدٸڭ اسىل قازىنامىز! شەكارالىق اۋدانداردى اشۋ كەرەك», – دەپ ەسەپتەيدٸ سايروۆ.
...
سونداي-اق دەپۋتات پارتييا سەزٸندە سٶز سٶيلەگەن پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ بٸرقاتار ۋەجٸن قۇپتاپ وتىر.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ كٷزدە "ساياسي رەفورمالار باعدارلاماسى جارييالانعاننان كەيٸن, پارتييادان شىعۋى ىقتيمال" ەكەندٸگٸن جارييالاعان.
سايروۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل دۇرىس قادام. ٶيتكەنٸ پرەزيدەنت قازاقستاننىڭ بٷكٸل حالقىنىڭ مۇڭ-مٷددەسٸن قورعاۋى كەرەك.
ال پارتييا ٶتكەن ساياسي جٷيەنٸڭ قوعامدىق-ساياسي, قارجىلىق-ەكونوميكالىق مٷددەلەرٸن قورعاۋعا باعىتتالعان قوعامدىق ورگانيزم بولعان.
«پارتييادا ەكٸ جىل ٸشٸندە رەفورما جٷرٸپ, پرايمەريز ٶتكٸزٸلٸپ, قوعاممەن تىعىز بايلانىس تەتٸكتەرٸ جاسالدى. وسى تەندەنتسييانى تەرەڭدەتۋ ماڭىزدى.
ەندٸ, "Nur Otan" پارتيياسىنا ٶزٸنٸڭ جۇمىسىن قوعامنىڭ, ازاماتتاردىڭ, ادامداردىڭ ساياسي, ەكونوميكالىق مٷددەلەرٸن قورعاۋعا قابٸلەتتٸ ۇيىمعا اينالۋ مٸندەتٸ تۇر. ٶتە اۋىر مٸندەت.
وسى مٸندەت ٷردٸسٸنەن شىعا الساق, پارتييا ناقتى "پارلامەنتتٸك" رەڭ الىپ, پروگرەسسيۆتٸ ۇيىمعا اينالادى.
ول ٷردٸستەن شىعۋ ٷشٸن نە ٸستەۋ كەرەك ەكەندٸگٸن پارتييا تٶراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جان-جاقتى ايتىپ بەردٸ», – دەيدٸ دەپۋتات.
...
سايروۆ پارتييانىڭ اتىن ٶزگەرتۋ قاجەت دەگەن ۇستانىمدا. «نۇر وتان» مٷشەسٸ ساياسي ۇيىمعا رەبرەندينگ قاجەت دەپ ەسەپتەيدٸ. بارلىق ساياسي كٷشتەرگە "اشىق ەسٸك" ساياساتى پارتييانىڭ ەڭ باستى قۇندىلىعى بولۋى كەرەك.
ونىڭ ايتۋىنشا پارتييانىڭ الدىندا ٶتە كۇردەلٸ, قيىن, قىم-قيعاشى مول ساپار تۇر.
دەپۋتات پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ دا ساياسي شەشٸمدەرٸن لوگيكا شەڭبەرٸندە قاراستىرۋ كەرەك دەپ پايىمدايدى
ٶز تاريحىندا العاش رەت اسا كٷردەلٸ ساياسي-ەكونوميكالىق رەفورماتسييانى باسىنان كەشٸرٸپ جاتقان قازاقستان ٷشٸن بۇل ٶزگەرٸستەر باقىلاۋدان شىعىپ كەتپەۋٸ كەرەك. مەملەكەتتٸلٸكتٸ ساقتاپ قالۋدا وسى جايتقا كٶڭٸل بٶلگەن جٶن.
سٶي دەگەن مەملەكەتتٸلٸكتەن ايىرىلىپ قالۋ بٸر عانا مەزەت ەكەندٸگٸن "قايعىلى قاڭتار" كٶرسەتتٸ دەپ تۇجىرىمدايدى.
«پرەزيدەنت «نۇر وتاننىڭ» پارلامەنتتەگٸ فراكتسيياسىن پايدالانىپ, ٷكٸمەتكە ىقپالىن كٷشەيتە وتىرىپ تەزٸرەك, ەكونوميكالىق ەففەكتٸگە جەتۋدٸ كٶزدەيدٸ.
ٶيتكەنٸ, قازٸر بٸزدٸڭ بارلىعىمىزعا حالىققا, ازاماتتارعا ولاردىڭ ٶمٸرٸنٸڭ جاقسارىپ كەلە جاتقاندىعى جٶنٸندە ناقتى "سيگنال" قاجەت. پرەزيدەنت قازاقستاننىڭ مەملەكەتتٸلٸگٸ ٷشٸن جاۋاپتى بٸردەن-بٸر تۇلعا. بۇل ٶتە اۋىر جٷك! سوندىقتان, ول كٸسٸ جٷيەلٸ تٷردە, بٸرتە-بٸرتە, جان-جاعىن باعدارلاپ, ون رەت ويلانا وتىرىپ شەشٸم قابىلداۋى قاجەت. مەسەلە وسىندا», – دەيدٸ سايروۆ.
ايتپاقتايىن...
دەل وسى ەرلان سايروۆ پەن ەرٸپتەسٸ, ەيگٸلٸ «قازاق ميسسيياسىنىڭ» اۆتورى بەرٸك ەبدٸعاليۇلى پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆقا ساۋال جولداعان ەكەن.
دەپۋتاتتار «قازاقستاننىڭ باستى ەلەۋمەتتٸك پروبلەماسىنىڭ بٸرەگەيٸ – حالىقتىڭ باسىم بٶلٸگٸنٸڭ كەدەيلٸگٸ» ەكەنٸن اشىپ ايتقان.
«قالا مەن دالا» حاتتىڭ بٸر مٷشەسٸن بۇزباي, قاز-قالپىندا جارييالاعاندى جٶن كٶردٸ.
...
قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ ٷكٸمەتكە حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ باعدارلاماسىن ەزٸرلەۋدٸ تاپسىردى.
«ەربٸر باسقارۋ دەڭگەيٸندە كەدەيلٸكتٸ ازايتۋدىڭ ناقتى كٶرسەتكٸشتەرٸن بەلگٸلەۋ كەرەك», - دەدٸ پرەزيدەنت.
دٷنيەجٷزٸلٸك بانك ەلەمدەگٸ كەدەيلٸكتٸڭ ەكٸ شەگٸن قاراستىرعان: تابىسى ورتاشادان تٶمەن ەلدەر ٷشٸن كٷنٸنە بٸر ادامعا 3,2 اقش دوللارى, تابىسى ورتاشادان جوعارى ەلدەر ٷشٸن 5,5 اقش دوللارى.
ال قازاقستاندا ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸ 2,8 دوللاردى قۇرايدى, رەسەيدە كٷنٸنە 6 دوللار.
ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸ ٶتە تٶمەن بولعاننىڭ ٶزٸندە, 2021 جىلى تابىسى كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنەن تٶمەن ادامدار سانى– رەسمي تٷردە 998 مىڭ ادام بولدى.
ال بەيرەسمي ساراپشىلار بۇل كٶرسەتكٸشتٸڭ 1,5 ملن, ودان دا جوعارى ەكەندٸگٸن ايتادى.
ٶمٸر كٶرسەتكەندەي, حالىقتىڭ جاپپاي كەدەيلٸگٸ مەملەكەتكە ٶتە قىمباتقا تٷسەدٸ!
ٸشكٸ جالپى ٶنٸمنٸڭ ەسەلەپ ٶسۋٸنە قاراماستان, قازاقستان ونداعان جىلدار بويى, كەدەيلٸك شەگٸن كٶتەرمەي كەلەدٸ.
بٷگٸندە قازاقستان ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸ ەلەمدەگٸ ەڭ تٶمەن ەلدەردٸڭ بٸرٸ جەنە نيگەرييا, انگولا, ۆەنەسۋەلا, گابون سيياقتى ەلدەردٸڭ دەڭگەيٸندە تۇر.
ال ەۋروپالىق ەلدەردە كەدەيلٸك ورتاشا تابىستىڭ 60% دەڭگەيٸندە بەلگٸلەنەدٸ.
سونىمەن بٸرگە, پاندەمييا باستالعاننان بەرٸ تۇرمىسى تٶمەن ٷي شارۋاشىلىقتارىنىڭ قارجىسىنا نۇقسان كەلتٸرەتٸن ينفلياتسييانىڭ ٶسۋٸنە بايلانىستى ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸڭ تيٸمدٸلٸگٸ تٶمەندەدٸ.
مىسالى, قازاقستاندا حالىقتىڭ ەڭ از قامتىلعان 40 پايىزى ٶز بيۋدجەتٸنٸڭ 59 پايىزىن ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸنە جۇمسايدى.
كەي كەزدەرٸ بۇل كٶرسەتكٸش ودان دا جوعارى.
ەلٸمٸزدە ازاماتتاردىڭ تٶمەن ەلەۋمەتتٸك جاعدايىنىڭ ەكٸ ينديكاتورى بار - ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس شەگٸ جەنە كەدەيلٸك شەگٸ. كەدەيلٸك شەگٸ, ەڭ تٶمەنگٸ كٷكٶرٸس شەگٸنٸڭ, ياعني 36 مىڭ تەڭگەنٸڭ 70 - پايىزىن قۇرايدى.
بۇل ەرتەدەگٸ ٷكٸمەتتەردٸڭ حالىققا اقشانى از تٶلەۋ ٷشٸن ٸستەپ قويعان «قۋلىعى».
ياعني, ەلەۋمەتتٸك كٶمەك العىڭ كەلسە, «سٸڭٸر كەدەي» بولۋىڭ كەرەك!
وسى تاۆتالوگييانىڭ نەتيجەسٸندە, 2020 جىلى باعانىڭ تۇراقتى ٶسۋٸنە بايلانىستى ەلەۋمەتتٸك كٶمەككە سۇرانىس ٶسٸپ, زەرۋ ادامداردىڭ سانى ارتسا دا, اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەكپەن قامتىلعان ادامداردىڭ سانى ازايعان.
بۇل فاكتور ٶز كەزەگٸندە زەرۋ ازاماتتاردىڭ ەلەۋمەتتٸك جاعدايىن مٷلدەمگە تۇرالاتىپ جٸبەردٸ!
«Nur-Otan» پارتيياسىنىڭ فراكتسيياسى كەدەيلٸكپەن كٷرەسۋ ٷشٸن ٷكٸمەت مىناداي شارالار قاراستىرۋى قاجەت دەپ ەسەپتەيدٸ.
- ەلدەگٸ جالپى ٸشكٸ ٶنٸم دەڭگەيٸنە, حالىقارالىق ستاندارتتارعا سەيكەس قازاقستاندا كەدەيلٸك شەگٸن ارتتىرۋ. قوعام ٸشٸندەگٸ كەدەيلٸك تۋرالى كٶزقاراسقا سەيكەس كەلەتٸن, كەدەيلٸكتٸڭ جاڭا انىقتاماسىن ەنگٸزۋ.
- ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس شەگٸ مەن كەدەيلٸك شەگٸن بٸرٸكتٸرە وتىرىپ, ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس شەگٸن ارتتىرۋ.
- ەكٸ ەڭ تٶمەنگٸ جالاقى مٶلشەرٸندە تابىس الاتىن ازاماتتاردى جەكە تابىس سالىعىنان بوساتۋ.
- ەڭ تٶمەنگٸ جالاقىنى جىل سايىن يندەكساتسييالاۋ مەسەلەسٸن شەشۋ.
- ەڭ تٶمەنگٸ جالاقى الاتىن ازاماتتاردىڭ جۇمىسسىزدىق بويىنشا ساقتاندىرۋ سوماسىن ارتتىرۋ ارقىلى ساقتاندىرۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ.
مەسەلەنٸ شەشە وتىرىپ, زاڭدا بەكٸتٸلگەن مەرزٸمدە جاۋاپ بەرۋٸڭٸزدٸ سۇرايمىن.
قۇرمەتپەن,
مەجٸلٸس دەپۋتاتتارى,
«Nur-Otan» فراكتسيياسى مٷشەلەرٸ
ە.سايروۆ
ب.ەبدٸعاليۇلى
