وتباسىن ساقتاپ قالۋ ٷشٸن نە ٸستەۋ كەرەك? الماتىدا قانداي كٶمەك كٶرسەتٸلەدٸ?

وتباسىن ساقتاپ قالۋ ٷشٸن نە ٸستەۋ كەرەك? الماتىدا قانداي كٶمەك كٶرسەتٸلەدٸ?
جي/dalanews

جاس وتباسىلاردىڭ اجىراسۋىنا باسپانا مەسەلەسٸ, قارجىلىق قيىندىقتار مەن وتباسىلىق ٶمٸرگە پسيحولوگييالىق تۇرعىدان دايىن بولماۋ ەسەر ەتەدٸ. الماتى قالاسىندا بۇل باعىتتا نەكەگە دەيٸنگٸ وقىتۋ, پسيحولوگييالىق جەنە قۇقىقتىق كەڭەس بەرۋ قىزمەتتەرٸ قولعا الىنعان. قالاداعى وتباسىن قولداۋ ورتالىقتارىنا جىل باسىنان بەرٸ وتباسىلىق مەسەلەلەر بويىنشا 1066 ازامات جٷگٸنسە, ولاردىڭ 918-ٸ ٶزارا كەلٸسٸمگە كەلگەن.

وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋ – دەموگرافييالىق ساياساتتىڭ عانا ەمەس, قوعامنىڭ ەلەۋمەتتٸك تۇراقتىلىعىنىڭ دا ماڭىزدى بٶلٸگٸ. ەسٸرەسە ٸرٸ قالالاردا جاس وتباسىلاردىڭ الدىندا تۇرعىن ٷي, تۇراقتى تابىس, جۇمىس پەن بالا تەربيەسٸن قاتار الىپ جٷرۋ سەكٸلدٸ مەسەلەلەر تۇر. مۇنداي فاكتورلار وتباسىلىق قارىم-قاتىناسقا ەسەر ەتٸپ, كەي جاعدايدا اجىراسۋعا دەيٸن جەتكٸزۋٸ مٷمكٸن.

الماتى قالاسى ەكٸمدٸگٸ جانىنداعى ەيەلدەر ٸستەرٸ جەنە وتباسىلىق-دەموگرافييالىق ساياسات جٶنٸندەگٸ كوميسسييانىڭ Dalanews.kz رەداكتسيياسىنا بەرگەن مەلٸمەتٸنە سٷيەنسەك, قازٸرگٸ ۋاقىتتا قالادا وتباسى ينستيتۋتىن قولداۋعا باعىتتالعان جۇمىستار بٸرنەشە باعىت بويىنشا جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. سونىڭ بٸرٸ – وتباسىن قولداۋ ورتالىقتارىنىڭ قىزمەتٸ.

وتباسىن قولداۋ ورتالىقتارى قانداي كٶمەك كٶرسەتەدٸ?

وتباسىن قولداۋ ورتالىقتارى جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردىڭ شەشٸمٸمەن اۋدانداردا جەنە قالالارداعى اۋدانداردا قۇرىلادى. ولاردىڭ نەگٸزگٸ مٸندەتٸ – قيىن ٶمٸرلٸك جاعدايعا تاپ بولعان ادامدار مەن وتباسىلارعا ەلەۋمەتتٸك, قۇقىقتىق جەنە پسيحولوگييالىق قولداۋ كٶرسەتۋ.

ورتالىقتار نەكەنٸ جەنە وتباسىن ساقتاۋعا, وتباسىلىق جانجالداردى شەشۋگە باعىتتالعان شارالاردى جٷزەگە اسىرادى. سونىمەن قاتار تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق بەلگٸلەرٸ بار ازاماتتارعا كٶمەك كٶرسەتٸپ, قاجەت بولعان جاعدايدا بٸر ايعا دەيٸن ۋاقىتشا تۇرۋ مٷمكٸندٸگٸن ۇسىنادى.

مۇنداي مەكەمەلەردٸڭ جۇمىسى تەك كٶمەك سۇراپ كەلگەن ازاماتتاردى قابىلداۋمەن شەكتەلمەيدٸ. ولار مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن, بٸلٸم بەرۋ جەنە دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىمەن, ٸشكٸ ٸستەر ورگاندارىمەن, ۆولونتەرلەرمەن بٸرلەسٸپ, قيىن جاعدايعا تاپ بولعان وتباسىلاردى ەرتە انىقتاۋ جەنە ولارعا قولداۋ كٶرسەتۋ جۇمىستارىن دا ۇيىمداستىرادى.

بۇل رەتتە موبيلدٸ توپتاردىڭ قىزمەتٸ ماڭىزدى. ولاردىڭ جۇمىسى ارقىلى وتباسىلىق قيىندىقتاردى اسقىندىرىپ الماي تۇرىپ انىقتاپ, تيٸستٸ مامانداردىڭ كٶمەگٸنە جٷگٸنۋگە مٷمكٸندٸك بەرٸلەدٸ.

جاس وتباسىلار نەگە اجىراسادى?

كوميسسييا مەلٸمەتٸنشە, جاس وتباسىلار اراسىنداعى اجىراسۋعا بٸر عانا سەبەپ ەسەر ەتپەيدٸ. ولاردىڭ قاتارىندا تۇرعىن ٷي مەسەلەسٸ, تۇراقتى تابىستىڭ بولماۋى, جۇمىسسىزدىق, قارجىلىق قيىندىقتار, ٶزارا تٷسٸنٸستٸكتٸڭ جەتٸسپەۋٸ, وتباسىلىق جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ تٶمەندٸگٸ جەنە تۇرمىستىق جانجالدار بار.

بۇعان قوسا, جاستاردىڭ وتباسىلىق ٶمٸرگە پسيحولوگييالىق جەنە مورالدىق تۇرعىدان دايىن بولماۋى, بٸر-بٸرٸنٸڭ مٸنەز-قۇلقى مەن كٶزقاراستارىن قابىلداي الماۋى دا قارىم-قاتىناستىڭ بۇزىلۋىنا ىقپال ەتەدٸ.

قالاداعى ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جاعداي دا بۇل مەسەلەگە ەسەر ەتپەي قويمايدى. جاستاردىڭ بٸر بٶلٸگٸ الدىمەن بٸلٸم الىپ, مانساپ قۇرىپ, تۇراقتى جۇمىس پەن باسپاناعا قول جەتكٸزۋدٸ كٶزدەيدٸ. تۇرعىن ٷي باعاسىنىڭ جوعارى بولۋى, جالداۋ اقىسى مەن يپوتەكالىق تٶلەمدەردٸڭ سالماعى وتباسىن دەربەس ٶمٸرگە بەيٸمدەۋدٸ قيىنداتادى.

كوميسسييا ۇسىنعان مەلٸمەتكە سەيكەس, الماتى جاستارىنىڭ شامامەن 80 پايىزى وتباسىنى باستى قۇندىلىقتاردىڭ بٸرٸ دەپ سانايدى. دەگەنمەن نەكە قۇرۋ مەن بالا سٷيۋدٸ كەيٸنگە قالدىرۋ ٷردٸسٸ بايقالادى. كٶپتەگەن جاس الدىمەن ماتەريالدىق جاعدايىن تۇراقتاندىرۋدى ماڭىزدى كٶرەدٸ.

نەكەگە دەيٸنگٸ دايىندىق: بەس مودۋل بويىنشا وقىتۋ

وتباسىلىق تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ جەنە اجىراسۋدىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا الماتىدا نەكەگە دەيٸنگٸ وقىتۋ باعدارلاماسى ەنگٸزٸلگەن.

كوميسسييانىڭ مەلٸمەتٸنشە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى – مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترٸ ايدا بالاەۆانىڭ 2026 جىلعى 10 تامىزداعى №383-نق بۇيرىعىنا سەيكەس, وتباسىن قولداۋ ورتالىقتارىندا نەكەگە دەيٸنگٸ وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋ جەنە ٶتكٸزۋ جٶنٸندەگٸ ەدٸستەمەلٸك نۇسقاۋلىق بەكٸتٸلگەن. الماتى قالاسىندا بۇل باعىتتاعى وقىتۋ 2026 جىلعى 19 قازاندا ٶتكٸزٸلگەن.

باعدارلاما جاستاردى وتباسىلىق ٶمٸرگە دايىنداۋعا, ەرلٸ-زايىپتىلاردىڭ قۇقىقتارى مەن مٸندەتتەرٸن تٷسٸندٸرۋگە, ٶزارا سىيلاستىق پەن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان. وقىتۋ بەس نەگٸزگٸ مودۋلدٸ قامتيدى:

  • وتباسىلىق سەرٸكتەستٸك جەنە جاۋاپكەرشٸلٸك;
  • وتباسىن جوسپارلاۋ جەنە رەپرودۋكتيۆتٸ دەنساۋلىق;
  • قۇقىقتىق ساۋاتتىلىق;
  • قارجىلىق ساۋاتتىلىق;
  • ەموتسيونالدىق ينتەللەكت جەنە وتباسىلىق قارىم-قاتىناس داعدىلارى.

سونىمەن قاتار وتباسىن قۇرۋدى جوسپارلاپ جٷرگەن ازاماتتار مەن جاس جۇبايلارعا پسيحولوگييالىق كەڭەس بەرۋ قاراستىرىلعان. ماماندار ەرلٸ-زايىپتىلار اراسىنداعى تٷسٸنٸسپەۋشٸلٸك, جانجال, قارىم-قاتىناس جەنە بالا تەربيەسٸنە قاتىستى مەسەلەلەر بويىنشا كٶمەك كٶرسەتەدٸ.

قاجەت بولعان جاعدايدا قۇقىقتىق كەڭەس بەرٸلٸپ, نەكە جەنە وتباسى زاڭناماسى, ەرلٸ-زايىپتىلاردىڭ قۇقىقتارى مەن مٸندەتتەرٸ, اليمەنت جەنە بالا قۇقىقتارىن قورعاۋ مەسەلەلەرٸ تٷسٸندٸرٸلەدٸ.

1066 ازامات كٶمەك سۇراعان, 918 وتباسى تاتۋلاسقان

الماتىداعى وتباسىن قولداۋ ورتالىقتارىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى نازار اۋدارارلىق كٶرسەتكٸشتٸڭ بٸرٸ – وتباسىلىق مەسەلەلەر بويىنشا كٶمەككە جٷگٸنگەن ازاماتتار سانى.

كوميسسييانىڭ مەلٸمەتٸنشە, جىل باسىنان بەرٸ ورتالىقتارعا وسىنداي مەسەلەلەرمەن 1066 ازامات ٶتٸنٸش بٸلدٸرگەن. ونىڭ ٸشٸندە 918 وتباسى تاتۋلاسىپ, ٶزارا كەلٸسٸمگە كەلگەن. قالعان وتباسىلارمەن تٷسٸندٸرۋ, پسيحولوگييالىق قولداۋ جەنە جەكە سٷيەمەلدەۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر.

ورتالىق ماماندارى ەرلٸ-زايىپتىلارعا جانجالدىڭ سەبەپتەرٸن انىقتاۋعا, ٶزارا تٷسٸنٸستٸكتٸ قالىپتاستىرۋعا جەنە وتباسىلىق قارىم-قاتىناستى قالپىنا كەلتٸرۋگە كٶمەكتەسەدٸ. قاجەت بولعان جاعدايدا قۇقىقتىق كەڭەس بەرٸلٸپ, مەدياتسيياعا باعىتتاۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلەدٸ.

بۇل كٶرسەتكٸش وتباسىلىق جانجالداردى شەشۋدە پسيحولوگييالىق قولداۋ مەن كەسٸبي كەڭەستٸڭ ماڭىزىن كٶرسەتەدٸ. دەگەنمەن وتباسىن ساقتاۋ كەز كەلگەن جاعدايدا تاتۋلاسۋعا مەجبٷرلەۋ دەگەندٸ بٸلدٸرمەيدٸ. ەسٸرەسە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق جاعدايىندا ەڭ الدىمەن جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن قۇقىعىن قورعاۋ ماڭىزدى.

الداعى جىلدارى قانداي باعىتتارعا باسىمدىق بەرٸلەدٸ?

كوميسسييانىڭ پايىمداۋىنشا, الداعى 5–10 جىلدا الماتىنىڭ وتباسىلىق جەنە دەموگرافييالىق ساياساتى وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋعا, جاس وتباسىلاردى قولداۋعا جەنە اجىراسۋدىڭ الدىن الۋعا باعىتتالۋى كەرەك.

بۇل ٷشٸن جاستاردى وتباسىلىق ٶمٸرگە دايىنداۋ جۇمىستارىن كەڭەيتٸپ, نەكەگە دەيٸنگٸ وقىتۋ باعدارلامالارىن تۇراقتى جٷرگٸزۋ ۇسىنىلادى. سونىمەن قاتار جاس وتباسىلاردىڭ باسپانا, جۇمىسپەن قامتۋ جەنە ماتەريالدىق تۇراقتىلىق مەسەلەلەرٸن شەشۋگە قولداۋ كٶرسەتۋ ماڭىزدى.

تاعى بٸر باسىمدىق – وتباسىلىق جانجالداردىڭ الدىن الۋ ٷشٸن پسيحولوگييالىق جەنە قۇقىقتىق كٶمەكتٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ. انا مەن بالانى قولداۋ, بالا تەربيەسٸندەگٸ اتا-انالاردىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن كٷشەيتۋ جەنە كٶپبالالى وتباسىلارعا كٶمەك كٶرسەتۋ جۇمىستارى دا جالعاسۋى تيٸس.

جالپى, وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋ تەك دەستٷرلٸ قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋمەن نەمەسە ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەرمەن شەكتەلمەيدٸ. جاس وتباسىلاردىڭ ەكونوميكالىق تۇراقتىلىعى, پسيحولوگييالىق دايىندىعى, قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعى جەنە قاۋٸپسٸز ورتادا ٶمٸر سٷرۋٸ قاتار قامتاماسىز ەتٸلۋٸ قاجەت. الماتىداعى وتباسىن قولداۋ ورتالىقتارىنىڭ جۇمىسى وسى مٸندەتتەردٸ جٷزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان.