اتاعى تاۋداي. سول كٸسٸ «سوۆحوزداردىڭ 10 جىلدىق تاريحى» دەگەندٸ جازىپ, تاريحشى بولعان. «سوتسياليستٸك ەڭبەك ەرٸن» سول «ەڭبەگٸنە» العان ادام. وسىنى عىلىم دەپ ايتۋعا بولا ما? سوۆحوزدىڭ 10 جىلدىق ەسەپ-قيسابىن ەسەپشٸدەن الىپ جازىپ بەرە سالماي ما?! ونى سول ەسەپشٸلەر دە ەسەپتەپ بەرەتٸن دٷنيە. ول – عىلىم ەمەس.
تەۋەلسٸزدٸكتەن كەيٸن وسىنداي عالىمدار پايدا بولدى. عىلىمنىڭ دەڭگەيٸن سونداي عالىمسىماقتار تٷسٸرٸپ جٸبەردٸ.
تاريحتا ايتىلماعان, جالپى حالىققا جۇمباق شىندىق ٶتە كٶپ. مىسالى, بٸز شىنىمەن رۋحاني جاڭعىراتىن بولساق, قازاق حاندىعى نەگە جەتٸسۋ جەرٸندە تۋ تٸكتٸ? ەشكٸم بٸلمەيدٸ. نەگە سارىارقاعا بارمادى? نەگە شىعىسقا تۋ تٸكپەدٸ?
جەتٸسۋعا كەلۋدە سىر بار. ول قانداي سىر? كەرەي مەن جەنٸبەك «بابامىز شىڭعىس حاننىڭ تۋعان, تۋ كٶتەرگەن جەرٸندە حاندىق قۇرامىز» دەپ جەتٸسۋعا كەلدٸ. وعان دەلەلٸم كٶپ. وسى دەلەلٸمدٸ باسپاسٶز بەتٸندە جازدىم.
ونى بٸلۋ ٷشٸن الدىمەن «موڭعولدىڭ قۇپييا شەجٸرەسٸن» وقۋ كەرەك. «التىن توپشىنى» وقۋ كەرەك. ورىستار «التىن توپشى» دەگەن موڭعولدىڭ تۇڭعىش شەجٸرەسٸ دەپ جاتىر. جوق, ولاي ەمەس. ول – قازاقتىڭ شەجٸرەسٸ, ياعني شىڭعىسحاننىڭ شەجٸرەسٸ. ونى ورىستار اتىن ٶزگەرتٸپ, «موڭعولدىڭ قۇپييا شەجٸرەسٸ» دەپ تٷپ-تۇقييانىن ٶزگەرتٸپ ەكەپ, بٸزگە بەردٸ. بٸلٸمسٸز, نادان حالىقتى الداپ وتىر.
راشيد اد-ديندٸ ەشكٸم وقىمايدى. «التىن توپشىنى» دا تاريحشىلار وقىمايدى.
سوندا انىق جازىلعان عوي: «شىڭعىسحاننىڭ تۋعان جەرٸ – موعولستان» دەپ تۇر. موعولستان – جەتٸسۋ. اقساق تەمٸر 12 رەت شاپتى. موعولستاننىڭ جەرلەرٸن اتاپ بەردٸ.
«شارىنعا كەلدٸم. شەلەكتە بٸر باسشىمىز سۋعا كەتٸپ ٶلدٸ. ٷرجارعا باردىق. اياكٶزدەن ٶتتٸك» دەيدٸ. بۇل – موعولستان. سول موعولستان مەن موڭعولستاندى اجىراتا المادىق قوي, بٸز. موعول دەگەن قازاقتىڭ ارعى تەگٸ, تٷرٸك. موڭعول دەگەن – قالماق, ويرات. بٸر ەرٸپتەن اداسقان تاريح بۇل.
شىڭعىسحاننىڭ ۇرپاعى قالماقتار بولسا, بٸزبەن نەگە سوعىسادى? قازاقتىڭ بارلىق حانى شىڭعىسحاننان تارايدى عوي. قيسىنعا كەلمەيدٸ تاريحشىلاردىڭ ۋەجٸ. شىڭعىسحاننىڭ ۇرپاعى قازاق, ٶزٸ قالماق بولا ما? قالماقتىڭ, حالقانىڭ, شوروستىڭ ەشقايسىسىنىڭ كٶسەمٸ شىڭعىسحاننىڭ ۇرپاعى ەمەس.
- جازۋشى بەكسۇلتان نۇرجەكەەۆتٸڭ
“قالا مەن دالا” گازەتٸنە بەرگەن سۇحباتىنان ٷزٸندٸ
(جالعاسى بار)
