Freedom Inside '26

ٶمٸرزاق شٶكەەۆ: «تٷركٸستان وبلىسىن كەپٸلدٸ اعىن سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى مٸندەت»

ٶمٸرزاق شٶكەەۆ: «تٷركٸستان وبلىسىن كەپٸلدٸ اعىن سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى مٸندەت»
قر پارلامەنتٸ سەناتىنىڭ اگرارلىق مەسەلەلەر, تابيعاتتى پايدالانۋ جەنە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ كوميتەتٸ  سۋارمالى جەرلەردٸڭ كٶلەمٸن ۇلعايتۋ, ونى تيٸمدٸ پايدالانۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا كٶشپەلٸ وتىرىس تٷركٸستان قالاسىندا ٶتتٸ, – دەپ حابارلايدى Dalanews.kz تٷركٸستان وبلىسى ەكٸمٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.

اگرارلىق سالانىڭ دامۋىنا تەرەڭ مەن بەرەتٸن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس ٶڭٸردە سۋارمالى جەرلەردٸ 3 ملن گەكتارعا دەيٸن ۇلعايتۋ كٶزدەلگەن.

– وسى باعىتتاعى تٷركٸستان  وبلىسىنىڭ  جاساپ جاتقان جۇمىستارىنىڭ بەرٸن ٷلگٸ رەتٸندە الۋعا بولادى. سٶز جوق, سۋارمالى جەرلەر كەپٸلدٸ مول ٶنٸم بەرەتٸن, قايتارىمى جوعارى, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ «التىن قورى» عانا ەمەس, ول – سول ٶڭٸرلەردە تۇراتىن حالىقتىڭ تٸرشٸلٸگٸ, ەلەۋمەتتٸك جاعدايى, تاعدىرى دەپ ايتساق تا بولادى. ەلٸمٸزدەگٸ سۋارمالى ەگٸنشٸلٸك اۋماعى جالپى يگەرٸلگەن جەرلەردٸڭ 8 پايىزىنان اسپايدى, ال ودان الىنعان ٶنٸم جالپى اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمٸنٸڭ 35 پايىزىن قۇرايدى. سوندىقتان دا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس سۋارمالى جەرلەردٸ كەزەڭ-كەزەڭٸمەن 3 ملن. گەكتارعا دەيٸن ۇلعايتۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 2030 جىلعا دەيٸن گيدرومەليوراتسييالىق جٷيەلەر مەن 38 جاڭا سۋ قويمالارىن سالۋ بويىنشا ٸس-شارالار ەزٸرلەنٸپ جاتقان سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق جوبا اياسىندا ٸسكە اسىرىلماق, – دەدٸ كٶشپەلٸ وتىرىستى اشقان سەناتتىڭ اگرارلىق مەسەلەلەر, تابيعاتتى پايدالانۋ جەنە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى ەلي بەكتاەۆ.

كوميتەت تٶراعاسى ەلدەگٸ يرريگاتسييالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ جاي-كٷيٸ سىن كٶتەرمەيتٸنٸن دە اتاپ ٶتتٸ. رەسپۋبليكالىق مەنشٸكتەگٸ جالپى ۇزىندىعى 19 772  شاقىرىمدىق 3298 كانالدىڭ 11881 شاقىرىمى قاناعاتتانارلىقسىز جاعدايدا. شارۋاشىلىقارالىق جەنە شارۋاشىلىقٸشٸلٸك كانالداردىڭ 80-90% ەسكٸرگەن, تەحنيكالىق دەڭگەيٸ تٶمەن. وسىعان بايلانىستى يرريگاتسييالىق جٷيەلەردٸ قالپىنا كەلتٸرۋ ٷشٸن اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلماق.

تٷركٸستان وبلىسى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ باي ايماقتارىنىڭ بٸرٸنە جاتادى. رەسپۋبليكاداعى سۋارمالى جەرلەردٸڭ 3/1 بٶلٸگٸ وبلىسقا تيەسەلٸ (548,2 مىڭ گەكتار) جەنە  70 مىڭ اگروقۇرىلىمداردا 180 مىڭعا جۋىق ادام ەڭبەك ەتۋدە. تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ٶمٸرزاق شٶكەەۆ سۋارمالى جەرلەردٸ تيٸمدٸ پايدالانۋ مەسەلەلەرٸنە توقتالىپ, وسى باعىتتاعى اتقارىلىپ جاتقان ٸستەرٸمەن, الداعى جوسپارلارىمەن تانىستىرىپ ٶتتٸ.

– بٷگٸنگٸ كٶشپەلٸ وتىرىستا قارالىپ وتىرعان كٷن تەرتٸبٸنٸڭ تٷركٸستان وبلىسى ٷشٸن ماڭىزدىلىعى جوعارى. تٷركٸستان قالاسى اۋماعىنداعى اۋدانداردا اعىن سۋ تاپشىلىعىن شەشۋ ماقساتىندا, ٸرٸ سۋ نىساندارىنىڭ قۇرىلىسىن جٷرگٸزۋدەمٸز. ونىڭ ٸشٸندە, «تٷركٸستان ماگيسترالدى كانالىندا  كٷردەلٸ جٶندەۋ», «كەڭساي – قوسقورعان-2» سۋ قويماسىن سالۋ, «جەتٸكٶل كٶلدەر جٷيەسٸن جاڭعىرتۋ» جوباسى جٷزەگە اسىرىلۋدا. بۇدان بٶلەك, اعىن سۋ تاپشىلىعىنىڭ تەۋەكەلدٸلٸگٸ ەلٸ دە جوعارى ەكەندٸگٸن ەسكەرٸپ, «سىردارييا ٶزەنٸنەن ماشينالىق ارنا سالۋ» جەنە «سارقىراما» سۋ قويماسىن سالۋ جوبالارى ەزٸرلەنۋدە. بۇل جوبالار تٷركٸستان ٶڭٸرٸن كەپٸلدٸ اعىن سۋمەن قامتاماسىز ەتەتٸن بولادى. قۇرمەتتٸ سەنات دەپۋتاتتارى! ەلباسىنىڭ تٸكەلەي باستاماسىمەن, تٷركٸ تٸلدەس ەل باسشىلارىنىڭ قولداۋىمەن, تٷركٸستان قالاسىن رۋحاني استانا رەتٸندە دامۋىنا ايرىقشا كٶڭٸل بٶلٸنٸپ وتىرعاندىقتان, جوعارىدا اتالىپ ٶتكەن سۋ نىساندارىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ – كەزەك كٷتتٸرمەس مەسەلە. وسىعان وراي,  رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگٸ مەسەلەلەردٸ سٸزدەرمەن بٸرلەسە وتىرىپ شەشەتٸندٸگٸمٸزگە ٷلكەن سەنٸممەن قارايمىن! – دەدٸ وبلىس ەكٸمٸ ٶمٸرزاق شٶكەەۆ.

تٷركٸستان وبلىسىندا سۋ رەسۋرستارىن رەتتەۋمەن قاتار, ىلعال ٷنەمدەۋ, جاڭبىرلاتىپ سۋعارۋ تەحنولوگيياسىن ەندٸرۋگە باسىمدىلىق بەرٸلگەن. وسى ماقساتتا, تٷركٸستان قالاسى اۋماعىندا 11 مىڭ گەكتارعا جاڭبىرلاتىپ سۋعارۋ تەحنولوگيياسىن ەندٸرٸلٸپ, ازىق-تٷلٸك بەلدەۋٸ قۇرىلادى. بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ ٶزٸندە 1,5 مىڭ گەكتارعا اتالعان تەحنولوگييا ەندٸرٸپ, جىلىنا 2 ٶنٸم الىنۋدا. تەحنولوگييانىڭ تيٸمدٸلٸگٸ سۋ ٷنەمدەۋمەن قاتار, ٶنٸمدٸلٸكتٸ 3 ەسەگە ارتتىردى. جىل سوڭىنا دەيٸن جاڭبىرلاتىپ سۋعارۋ تەحنولوگيياسى ەندٸرٸلگەن القاپ 3,5 مىڭ گەكتارعا جەتكٸزۋ شارالارى اتقارىلۋدا. بۇدان بٶلەك, ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ باعىتىندا وبلىستىڭ كليماتتىق ەرەكشەلٸگٸن پايدالانا وتىرىپ, «بٸر القاپتان جىلىنا 2-3 ٶنٸم الۋ» جوباسى ٸسكە اسىرىلدى. 2020 ج. 1999 جوبا (5,2 مىڭ گا) جٷزەگە اسىرىلىپ  قوسىمشا  18,4 ملرد.تگ ٶنٸمٸ ٶندٸرٸلدٸ. تەجٸريبە كٶرسەتكەندەي جوبانىڭ تيٸمدٸلٸگٸ جىلىنا 1 گەكتاردان 7 - 8 ملن. تگ دەيٸن تابىس تابۋعا بولاتىندىعىن كٶرسەتتٸ, ياعني 2- 2,5 ەسەگە ارتىق ٶنٸم الىندى.  وسى باعىتتىڭ تيٸمدٸلٸگٸنە وراي, اعىمداعى جىلى 8,9 مىڭ گەكتارعا 2771 جوبا جٷزەگە اسىرىلىپ, بٸرٸنشٸ ٶنٸم جينالۋدا.

– جەرگٸلٸكتٸ دەڭگەيدە سۋ نىساندارىن تيٸمدٸ پايدالانۋ ورداباسى, وتىرار, بەيدٸبەك, ساۋران اۋداندارى مەن ارىس, كەنتاۋ قالالارىن 78,8 مىڭ گا سۋارمالى سۋمەن ۋاقتىلى قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بيىل سۋ سالاسىن دامىتۋعا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 3,7 ملرد تەڭگە بٶلٸندٸ. وسى قاراجاتقا 361 شاقىرىمدىق سۋ وبەكتٸلەرٸنە كٷردەلٸ جەنە اعىمداعى جٶندەۋ جٷرگٸزٸلدٸ. وبلىس ەكٸمٸنٸڭ قولداۋىمەن جەتٸساي اۋدانىنا باسىمدىق بەرٸلدٸ, وندا كوممۋنالدىق مەنشٸكتەگٸ ۇزىندىعى 241 كم بارلىق 121 كانالعا مەحانيكالىق تازالاۋ جٷرگٸزٸلەدٸ, – دەدٸ ۇ.تەجٸباەۆ.

تٷركٸستان وبلىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار ٶندٸرۋشٸلەرٸن اعىن سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدە دە ايتارلىقتاي جۇمىستار اتقارىلعان. بٸرنەشە سۋ قويمالارى مەن ماگيسترالدى كانالدار وبلىستىڭ مەنشٸگٸنە الىنىپ, تيٸستٸ جٶندەۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلە باستادى, «كەڭساي-قوسقورعان-2» سۋ قويماسىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. «تٷركٸستان» ماگيسترالدى كانالىنىڭ 59 شاقىرىمى كٷردەلٸ جٶندەۋدەن ٶتكٸزٸلٸپ, ودان سۋ الاتىن, بۇرىن يەسٸز, جەكە مەنشٸك, اۋداندىق مەنشٸكتە بولعان ۇزىندىعى 751 شاقىرىمدىق 161 كانال وبلىستىق مەنشٸككە ٶتكٸزٸلدٸ. ارنايى مەكەمە قۇرىلىپ, نەتيجەسٸندە, سۋ شىعىنىن بولدىرماۋ ٷشٸن, العاشقى رەت تاريف بەكٸتٸلدٸ (1000 م.3 اعىن سۋ ٷشٸن 328,6 تەڭگە). اتالعان سۋ نىساندارىن جەرگٸلٸكتٸ دەڭگەيدە  تيٸمدٸ پايدالانۋ ورداباسى, وتىرار, بەيدٸبەك, ساۋران اۋداندارى جەنە ارىس, كەنتاۋ قالاسى ٶڭٸرلەرٸنٸڭ 78,8 مىڭ گا سۋارمالى جەرلەرٸن جەنە تٷركٸستان قالاسىن كٶگالداندىرۋ جۇمىستارىن اعىن سۋمەن تۇراقتى تٷردە ۋاقىتىلى قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸكتەر بەردٸ.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋىل شارۋاشىلىعى  ۆيتسە-مينيسترٸ رۋسلان ماناتاەۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سۋارمالى جەرلەردٸ دامىتۋ مەسەلەلەرٸ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكولوگييا, گەولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار ۆيتسە-مينيسترٸ سەرٸك قوجانييازوۆتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سۋ قورىن پايدالانۋ مەن ونى قورعاۋ مەسەلەلەرٸ تۋرالى, «قازسۋشار» رمك باس ديرەكتورى مٸندەتٸن اتقارۋشى التاي ەلجاسوۆتىڭ رەسپۋبليكالىق مەنشٸكتەگٸ سۋ شارۋاشىلىعى وبەكتٸلەرٸن پايدالانۋ جەنە كٷتٸپ-ۇستاۋ, سۋارمالى سۋ بەرۋدٸڭ اعىمداعى جاعدايى, تٷركٸستان وبلىسى ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى ۇلان تەجٸباەۆتىڭ تٷركٸستان وبلىسىندا سۋارمالى جەرلەردٸ دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارى مەن مەسەلەلەرٸ تۋرالى  اقپاراتتارىمەن تانىستىردى.

قويىلعان سۇراقتارعا تيٸستٸ مەملەكەتتٸك ورگاننىڭ باسشىلارى جاۋاپ بەردٸ.

قر پارلامەنتٸ سەناتى اگرارلىق مەسەلەلەر, تابيعاتتى پايدالانۋ جەنە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ كوميتەتٸ ٸسساپار بارىسىندا  تٷركٸستان ماگيسترالدى كانالىنىڭ جٶندەۋ جۇمىستارىمەن, «كەڭساي قوسقورعان-2» سۋ قويماسى قۇرىلىسىمەن, سۋ ٷنەمدەۋ باعىتى بويىنشا جاڭبىرلاتۋ تەحنولوگييالارى ورناتىلعان «تٷركٸستان-اگرو» جشس-نٸڭ ەگٸس القاپتارىمەن, «بٶگەن» سۋ قويماسىنىڭ جاعدايىمەن جەنە جۇمىس ٸستەۋ باعىتىمەن تانىستى. كوميتەتتٸڭ كٶشپەلٸ مەجٸلٸسٸ اياسىندا ٶتكٸزٸلگەن  ٸس-شارالاردىڭ بارلىعى  كارانتيندٸك تالاپتاردى ساقتاي وتىرىپ ٶتتٸ.