بٷگٸنگٸ تاڭدا وتاندىق بەس بانكتٸڭ بالانسىندا 1,5 ترلن تەڭگەگە جۋىق مەملەكەتتٸڭ كٶمەك اقشاسى جاتىر, بٸراق ولار ونى قايتارۋعا ەش اسىقپايدى. دەگەنمەن ولاردىڭ كەيبٸرەۋٸ قارىزدى بٶلٸپ-بٶلٸپ قاراستىرۋعا تىرىسىپ, تٸپتٸ ونى مەرزٸمٸنەن بۇرىن تٶلەي باستاعاندارى دا بار. باسقالارى بولسا, باسىن بۇعىپ, كٸمدە كٸم "ەي" دەمەيٸنشە, تىعىلا وتىرۋدى جٶن كٶرۋدە. بۇل ارادا مەسەلە بيزنەستٸ قولداۋ نەمەسە يپوتەكالىق تۇرعىن ٷي قارىزدارىن قايتا قارجىلاندىرۋ جٶنٸندەگٸ مەملەكەتتٸك باعدارلاما تۋرالى ەمەس, بانكتەردٸڭ كەزٸندە بيۋدجەتتەن, ۇلتتىق قوردان, ۇلتتىق بانكتەن, وتاندىق تۇراقتىلىق قورىنان جەڭٸلدٸك شارتتارىمەن العان سالىمدارى, وبليگاتسييالارى, قارىزدارى بويىنشا مٸندەتتەمەلەرٸ, سونداي-اق كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتوردىڭ قاراجاتى جايىندا سٶز بولىپ وتىر, دەپ جازادى Dalanews.kz Forbes.kz-نىڭ ساراپتامالىق ماتەريالىنا سٸلتەمە جاساي وتىرىپ.
سٶزٸمٸزدٸ بانك سەكتورىنىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋ باعدارلاماسىنان باستايىق, ٶيتكەنٸ سونىڭ ەسەبٸنەن التى ەدب-عا سۋبسيدييالانعان وبليگاتسييالارىن ساتىپ الۋ ارقىلى مەملەكەتتٸك قولداۋ كٶرسەتٸلدٸ. سونىمەن قاتار, وسى قارجى ينستيتۋتتارى اكتسيونەرلەرٸنٸڭ ورتاق جاۋاپكەرشٸلٸك الۋىنىڭ ارقاسىندا. قر ۇلتتىق بانكٸ 2017 جىلدان 2020 جىلعا دەيٸن وسى باعدارلاما شەڭبەرٸندە 700,5 ملرد تەڭگە بٶلدٸ.
ەڭ قوماقتى سوما - 243,7 ملرد تەڭگە Bank RBK يەلەندٸ, ونىڭ ماجوريتارى ۆلاديمير كيم بولىپ تابىلادى. ودان سەل ازى - 150 ملرد تەڭگە ارتىندا الەكساندر ماشكەۆيچ, پاتوح شوديەۆ جەنە يبراگيموۆتار وتباسىنا تيەسٸلٸ ەقك تۇرعان ەۋرازييالىق بانككە بۇيىردى. ودان كەيٸن اتفبانك پەن تسەسنابانككە 100 ملرد تەڭگەدەن بەرٸلدٸ. ٸرٸ اكتسيونەرٸ باقىتبەك بايسەيٸتوۆ بولىپ تابىلاتىن بانككە تسەنتركرەديت 60 ملرد تەڭگە, ال مەنشٸك يەسٸ ەلدار سەرسەنوۆ بولىپ تابىلاتىن نۇربانك 46,8 ملرد تەڭگە يەلەندٸ.
بٸراق كەيبٸر بانكتەردٸ بۇل كٶمەك اقشا دا قۇتقارا المادى. مەسەلەن, اتفبانك پەن تسەسنابانكتٸڭ كەلمەسكە كەتكەنٸنە بٸرنەشە جىل بولدى, ولار قارىزدارىن جاڭا يەلەرٸ, دەلٸرەك ايتساق, عالىمجان ەسەنوۆتٸڭ مويىنىنا ارتىپ قويعان. بٸراق ول بۇل جٷكتٸ ۇزاققا الىپ جٷرە الادى ما? بۇل تۋرالى كەيٸنٸرەك.
ال قالعان ەدب-لار مەملەكەتتەن العان قارىزىن, قارجى نارىعىن رەتتەۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸ مەلٸمدەگەندەي, جاسالعان شارتتاردىڭ تالاپتارىنا سەيكەس قايتارادى. الايدا ولاردىڭ سٶزدەرٸن راستاۋ ٷشٸن تەك ٷش مىسال كەلتٸرٸلەدٸ.
بٸرٸنشٸسٸ - "سامۇرىق-قازىنا" ۇەق-دان 100 ملرد تەڭگەگە سۋبسيدييالانعان وبليگاتسييالاردى مەرزٸمٸنەن بۇرىن ساتىپ العان تسەسنابانكتٸڭ بارلىق مٸندەتتەمەلەرٸ مۇرا رەتٸندە ٶتكەن Jusan Bank. ول 2020 جىلى بانكتٸ ساتىپ الۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداعان سوڭ اتفبانكتٸڭ قاعازدارىن قورعا دەل وسىنداي سوماعا ساتقان.
سونداي-اق, قنردا Bank RBK جەنە بانك تسەنتركرەديت تۋرالى مەلٸمدەمە جاسادى, ەزٸرگە مەملەكەت اقشاسى تەك ٸشٸنارا قايتارىلعان, سەيكەسٸنشە 29,6 ملرد جەنە 20 ملرد تەڭگەدەن.
باسقا ەكەۋٸ — ەۋرازييالىق جەنە نۇربانكتٸڭ جوسپارلارىنا قاتىستى اگەنتتٸك لەم-ميم دەپ جاق اشپايدى. بۇل رەتتە اگەنتتٸك بانكتەردٸ مەملەكەتتٸك كٶمەك اقشانى مەرزٸمٸنەن بۇرىن قايتارۋعا ودان ەرٸ ىنتالاندىرۋ جٶنٸندەگٸ قوسىمشا شارالاردى پىسىقتاۋدى ەرٸ قاراستىرىپ جاتقانىن ناقتىلايدى. مىسالى, مەملەكەت الدىندا قارىزى بار قارجى ينستيتۋتتارىنا ديۆيدەندتەردٸ ەسەپتەۋگە جەنە تٶلەۋگە زاڭنامالىق تۇرعىدا شەكتەۋ ەنگٸزدٸ. الايدا, بۇل شارا تەك 2022 جىلى عانا قولدانىلدى. بٸراق...
اۋىل شارۋاشىلىعى ٶندٸرۋشٸلەرٸن قۇتقارۋعا ارنالعان تريلليوندار نەمەسە تسەسنابانك?
قازاقستاندا تسەسنابانكتٸڭ دەۋٸرٸ جٷرٸپ تۇرعان كەزگە ورالساق. 2019 جىلدىڭ اقپان ايىنا دەيٸن ول قر تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ بۇرىنعى باسشىسى ەدٸلبەك جاقسىبەكوۆكە تيەسٸلٸ بولدى, سودان كەيٸن First Heartland Securities-تٸڭ (سول كەزدە — "نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸ", "نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەپتەرٸ" جەنە "نازارباەۆ قورى"دەربەس بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارى توبىنىڭ قارجى حولدينگتٸك كومپانيياسىنىڭ ينۆەستيتسييالىق بٶلٸمشەسٸ) مەنشٸگٸنە ٶتتٸ. شامامەن سول كەزەڭدە تسەسنابانك Jysan Bank, ال بٸراز ۋاقىتتان كەيٸن قازٸرگٸ Jusan bank بولىپ ٶزگەردٸ.
بٸر قىزىعى, وسى داتالار اراسىندا, ياعني 2018 جىلدىڭ اياعى مەن 2019 جىلدىڭ باسىندا پروبلەمالىق كرەديتتەر قورى تسەسنابانكتەن "اگروبيزنەس-2020" باعدارلاماسىنىڭ نەگٸزگٸ قاتىسۋشىسى رەتٸندە اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەننٸڭ زالالدى پورتفەلٸن 1,054 ترلن تەڭگەگە ساتىپ الدى (ونىڭ ٸشٸندە 450 ملرد تەڭگە — بٸرٸنشٸ ترانش جەنە 604 ملرد تەڭگە — ەكٸنشٸ ترانش). بۇعان 2018 جىلى ٷكٸمەت جەنە تاعى دا ۇلتتىق بانك بەكٸتكەن, اۋىل شارۋاشىلىعى ٶندٸرۋشٸلەرٸن ساۋىقتىرۋدى جەنە تسەسنابانكتٸڭ قارجىلىق جاعدايىن قولداۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان مەحانيزم تٷرتكٸ بولدى. ەيتپەسە, سوڭعىسى دەپوزيتورلار الدىنداعى مٸندەتتەمەلەرٸن ورىنداماي قويۋى دا مٷمكٸن ەدٸ.
الايدا, وسى مەسەلە بويىنشا ساۋالعا قنردا بىلاي جاۋاپ بەرگەن: "2018-2019 جىلدارى جوعارىدا اتالعان تەتٸككە سەيكەس شارالاردى ٸسكە اسىرۋ شەڭبەرٸندە, سونداي-اق ەكٸ ٸرٸ بانك - "اتف بانك" اق جەنە "تسەسنابانك"اق-تى بٸرٸكتٸرۋ پروتسەسٸنە جەردەمدەسۋ ماقساتىندا — كوروناۆيرۋس پاندەميياسىنىڭ تارالۋىنا بايلانىستى ەكونوميكالىق كونيۋنكتۋرانىڭ ناشارلاۋى جاعدايىندا 2020 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي اتالعان بانكتەرگە قارىزدار بەرۋ جەنە وبليگاتسييالاردى ساتىپ الۋ جولىمەن مەملەكەتتٸك قولداۋ كٶرسەتٸلدٸ, سونىڭ نەتيجەسٸندە قازٸرگٸ ۋاقىتتا "Jusan Bank" اق بالانسىندا جالپى سوماسى 1 ترلن تەڭگە بولاتىن مەملەكەتتٸك قولداۋ قاراجاتى بار".
بٷگٸندە وسىنىڭ بەرٸ مۇرا رەتٸندە قازٸرگٸ Jusan Bank اكتسيونەرٸ عالىمجان ەسەنوۆكە بەرٸلٸپ وتىر. ايتپاقشى, 2021 جىلعا دەيٸن ول Jusan Bank-پەن بٸرٸكتٸرٸلگەنگە دەيٸن اتفبانكتٸڭ قوجايىنى بولعان. وسىدان كەيٸن ەسەنوۆ بٸرٸكتٸرٸلگەن بانكتەردٸڭ 19,67% اكتسيياسىنا يە بولدى. شامامەن سول كەزەڭدە بانكتٸڭ ٶزٸن دە, باسقا دا بٸرقاتار ٸرٸ اكتيۆتەردٸ قامتيتىن Jusan توبى دا شەتەلدٸك يۋريسديكتسيياعا شىعارىلدى. 2023 جىلدىڭ ماۋسىم ايىنىڭ ورتاسىندا اتالعان قارجىلىق توپ قازاقستاندىق يۋريسديكتسيياعا قايتا قايتارىلدى. ال تامىز ايىندا Jusan Bank-تٸڭ 78,73% جاي اكتسييالارىنا يەلٸك ەتەتٸن "First Heartland Securities" اق-تىڭ مەنشٸك قۇقىعى تولىعىمەن عالىمجان ەسەنوۆكە ٶتتٸ. 2023 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي First Heartland Securities بانكتٸڭ كاپيتالىنداعى ٷلەسٸن 78,73%-دان 79,63%-عا دەيٸن ارتتىردى.
وسىلايشا, قازاقستاندىق بانكتەردٸڭ بالانسىندا مەملەكەتتٸڭ كٶمەك اقشاسى ەلٸ قالىپ وتىر, ونىڭ ٷستٸنە بۇل سەكتوردىڭ تابىسى جىلدان جىلعا ەسەلەپ ارتىپ كەلەدٸ.
مەملەكەتتٸك قارىزدىڭ جالپى مٶلشەرٸ 1,4 ترلن تەڭگە بولادى, ونىڭ 1 تريلليونى Jusan Bank-كە, 213 ملرد تەڭگەسٸ — Bank RBK-عا, 150 ملرد تەڭگەسٸ ەۋرازييالىق بانككە, 47 ملرد تەڭگەسٸ نۇربانككە, 40 ملرد تەڭگەس بانك تسەنتركرەديتكە تيەسٸلٸ. بۇل بانكتەردٸڭ بارلىعى Forbes Kazakhstan تٸزٸمٸندەگٸ بيزنەسمەندەرگە تيەسٸلٸ.
ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, 2025 جىلدىڭ اقپان ايىنىڭ باسىندا Kaspi.kz-نىڭ تەڭ قوجاسى ۆياچەسلاۆ كيم (2024 جىلى قازاقستاننىڭ ەڭ باي بيزنەسمەندەرٸنٸڭ رەيتينگٸندە – 1-ورىن) Jusan Bank-تٸڭ 97,5% اكتسيياسىن ساتىپ الۋ ٷشٸن قنردا-عا ٶتٸنٸم بەردٸ. ەندٸ وسى ارادا زاڭدى سۇراق تۋىندايدى: ول بانكتٸڭ ەسكٸ قارىزىن تٶلەپ, باسقا اكتسيونەرلەرگە ٷلگٸ كٶرسەتە الادى ما ەكەن?..
