[caption id="attachment_14538" align="aligncenter" width="749"]
بٸزدٸڭ انىقتاما
ەلنۇر تٶرگەۇلى – قىتايدا تۇراتىن قانداسىمىز, ەلەمگە تانىمال بالۋان, حالىقارالىق سپورت شەبەرٸ, سپورت سالاسى بويىنشا قىتايدا «ەڭبەك وزاتى», ٷلگٸلٸ قىزمەتكەر دەگەن بٸرتالاي ماراپاتتاۋلارعا يە بولعان. گرەك-ريم كٷرەسٸ بويىنشا قىتاي ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ اعا جاتتىقتىرۋشىسى. ازييا, ەلەم چەمپيوناتتارىنىڭ جٷلدەگەرٸ. قىتايدىڭ بٸرٸنشٸلٸكتەرٸندە بٸرنەشە مەرتە بٸرٸنشٸ ورىن العان جەڭٸمپاز. 4 جىلدا بٸر ٶتەتٸن قىتاي سپارتاكياداسىنىڭ ٷش كٷرەس تٷرٸ بويىنشا چەمپيونى, گرەك-ريم كٷرەسٸ بويىنشا دا قىتاي سپارتاكياداسىندا توپ جارعان قازاق. 2004 جىلى كٷرەس تٷرلەرٸ بويىنشا قىتاي اتىنان افينى وليمپياداسىنا قاتىسقان تۇڭعىش قازاق. جارى شىنار شەپيقىزى شىنجاڭ تەلەارناسىنىڭ رەجيسسەرٸ, ٷكٸلەي اتتى قىزى, ٷمبەت اتتى ۇلى بار.
ۇشقان ۇيانىڭ قادٸرٸ
ەلنۇر تٶرگەۇلى 1977 جىلى قىتايدىڭ ٸلە ايماعى كٷنەس اۋدانى ارالتٶبە اۋىلىندا دٷنيەگە كەلگەن. 1990 جىلى كٷنەس اۋداندىق بالالار اراسىنداعى جارىسقا قاتىسىپ, سول جىلى ايماقتىق جاستار قۇراماسىنا قابىلدانادى. 12 جاسىندا ەكەسٸ تٶرگەدەن ايىرىلعان بوزبالا ٷيدٸڭ ٷلكەنٸ ەدٸ. نەبارى 33 جاسىندا جارىنان ايىرىلىپ, 6 بالانى بٸر ٶزٸ مەپەلەپ ٶسٸرگەن كٷلسارا توقتىباققىزى بولاشاق بالۋاننىڭ بەتٸنەن قاقپاي, سپورتپەن شۇعىلدانۋىنا بار مٷمكٸندٸك جاسايدى. «ەگەر انام قارسى بولسا, ٶزٸ قينالىپ جٷرگەنٸنە قاراماستان, مەنٸ وقىتۋعا قارجى تاپپاسا, قولداماسا, بٷگٸنگٸ جەتٸستٸگٸمنٸڭ بٸرٸ دە بولماس ەدٸ», – دەيدٸ بالۋاننىڭ ٶزٸ.
[caption id="attachment_14539" align="alignright" width="315"]
– 1990 جىلدىڭ جازى بولاتىن. وعان دەيٸن مەكتەپتەگٸ سىنىپتاستارىمدى الىپ تا, شالىپ تا جىعىپ ٷيرەنگەن مەنٸ جۇرتشىلىق: «ەكەسٸنە تارتىپتى» دەسەتٸن. ەكەم مارقۇم دا جاۋىرىنى جەرگە تيمەگەن, قازاعى باسىم كٷنەس كٶلەمٸندە كەۋدەسٸن ەشكٸمگە باستىرماعان ازامات ەكەن. سونى مەڭزەگەندەرٸ بولسا كەرەك, مەنٸ ٷنەمٸ ەكەڭ سەكٸلدٸ قايسارلىعىڭ بار دەيتٸن. قارا شاڭداق جولداردا الىسىپ-جۇلىسىپ جٷرەتٸن قۇرداستارىمنىڭ تالايىن بورپىلداق توپىراققا كٶمٸپ كەتۋشٸ ەم. ولار دا مەنٸمەن ۇستاسۋدى, كٷرەسۋدٸ قويمايتىن. مەنٸڭ سپورتقا بەيٸمدٸلٸگٸمدٸ ەل بٸردەن بٸرگە جەتكٸزسە كەرەك, بٸزدەن الىس اۋىلدا تۇراتىن كەدەن دەگەن كٸسٸ ٸزدەپ كەلٸپ, اۋداندىق بالالار اراسىنداعى سپورت جارىسىنا قاتىسىپ كٶرۋٸمدٸ سۇرادى. شەشەم: «باعىڭدى سىنا, باتامدى بەردٸم» دەپ, شىعارىپ سالدى. كٸشٸ ەكەم قارعا مەنٸ ەرتتٸ دە, اۋدان ورتالىعىنا اتتاندىق. بٸز كەشٸگٸپ قالىپتىق. سوسىن راحىم دەگەن باپكەرگە جولىعىپ, مەنٸڭ مەن-جايىمدى ايتىپ ەدٸ, «كٷرەسٸپ كٶرسٸن» دەدٸ. سول ٸرٸكتەۋدە بٸرٸنشٸ, ەكٸنشٸ ورىن العان ەر سالماقتاعى ەكٸ بالامەن كٷرەستٸم, ولاردى «قولعا العام جوق». راحىم باپكەر قۋانىپ, مەنٸ 15 كٷندٸك جاتتىعۋعا الىپ قالدى. مەنٸڭ سپورتتاعى تاريحىم وسىلاي باستالىپ ەدٸ...
[caption id="attachment_14540" align="alignright" width="177"]
«كٸشكەنتاي قاجىمۇقاننىڭ» قازاقستانعا كەلۋٸ
اۋداندىق ٸرٸكتەۋدەن ٸركٸلمەي ٶتكەن ول ٸلە ايماعى كٶلەمٸندە جاستار اراسىنداعى جارىسقا قاتىسىپ, 1-ورىن يەلەنگەن سوڭ بٸردەن ايماقتىق دەنەتەربيە مەكتەبٸنە قابىلدانادى. سۇراپالدى, راحىم سەكٸلدٸ بٸلٸكتٸ باپكەرلەر كٷرەستٸڭ تٷرلٸ تەسٸلدەرٸنە جاتتىقتىرا جٷرٸپ, قازاقتان شىققان داڭقتى بالۋانداردىڭ ەسٸمدەرٸن جاتتاتۋدى ۇمىتپاعان ەكەن. بالا ەلنۇر بالۋان شولاق, قاجىمۇقان, ايحانوۆ, ٷشكەمپٸروۆ, تۇرلىحانوۆتاردىڭ ەسٸمٸن سوندا ەستٸپتٸ. ەسٸرەسە, قاجىمۇقاننىڭ اڭىزعا تولى ەرلٸك جولىنا ەرەكشە ىنتىققان ونىڭ ٸشكٸ ارمانى سول اتالارىنداي بيٸكتٸ باعىندىرۋ ەدٸ... 1991 جىلى جاز كەزٸندە شىنجاڭ جاسٶسپٸرٸمدەرٸ اراسىندا جارىس ٶتٸپ, بٷكٸلٶلكەلٸك جارىستا توپ جارعان بالالارعا شىنجاڭ سپورت كوميتەتٸنٸڭ ۇيعارىمى بويىنشا قازاقستاندا وقۋ بۇيىرادى. ەلنۇر, ەرلان سەكٸلدٸ 30 شاقتى ەر ۇلت ٶكٸلٸنٸڭ جاسٶسپٸرٸم سايىپقىراندارى سول جىلى كٷزدە الماتىداعى قاجىمۇقان اتىنداعى سپورت ينتەرناتىنا وقۋعا اتتانادى. «مەن ٷشٸن بالا كەزدەگٸ ەڭ قۋانىشتى سەتٸم سول جەتكٸنشەكتەردٸڭ قاتارىندا بولۋ ەدٸ», – دەپ ەسكە الادى ٶزٸ.
[caption id="attachment_14541" align="alignright" width="277"]
– بەرٸمٸز بالا ەدٸك. «الماتىعا وقۋعا باراسىڭدار» دەگەندە, قۋانعانىمنان جارىس مايدانىن اينالىپ جٷگٸرٸپپٸن. «قازاق راديوسىنان» كٷندە تىڭدايتىن «الماتىدان سٶيلەپ تۇرمىز» دەگەن ديكتوردىڭ داۋسى قۇلاعىمدا جاڭعىرىپ, شات-شادىمان كٷي كەشتٸم. ەسەم الماتىنى كٶرۋ جەرۇيىعىن تابۋمەن بٸردەي سەزٸلگەنٸ بار. 30 بالا الماتىعا كەلدٸك. قازاقستان تەۋەلسٸزدٸگٸن ەندٸ الىپ, ابىر-سابىر كٷي كەشٸپ جاتقان كەز. مەن بۇرىن ەركٸن كٷرەستە جاتتىعىپ جٷر ەدٸم. مۇندا كەلگەن سوڭ گرەك-ريم كٷرەسٸنە اۋىستىم. جاقسىلىق ٷشكەمپٸروۆ, دەۋلەت تۇرلىحانوۆ سەكٸلدٸ اعالارىم وسى كٷرەس تٷرٸنەن ەلەمدٸ مويىنداتقانىن بٸلەتٸنمٸن. ٶزٸمنٸڭ قالاۋىم سول بولدى.
ينتەرناتتا ورىس گرۋپپاسىندا وقۋعا تۋرا كەلدٸ. ساباق تەك ورىسشا جٷرەتٸن. ناتاليا الەكسەەۆا ەسٸمدٸ اپايىمىز وقىتتى. ٶتە كٸشٸپەيٸل, جاناشىر جان ەدٸ. باسىندا ورىسشادان قينالعانىمىزبەن, كٶپ ٶتپەي ٷيرەنٸپ كەتتٸك. بۇل جىلدار مەنٸڭ كٷللٸ جەتٸستٸگٸمنٸڭ نەگٸزٸ بولدى دەسەم, ارتىق ايتقاندىعىم ەمەس. كٷن-تٷن دەمەي جاتتىقتىم. باپكەرلەرٸمنٸڭ ايتقان اقىلىن بۇلجىتپاي ورىندادىم. قازاقستاننىڭ سپورت مەكتەبٸ ەرەكشە دامىعانىن ايتۋ پارىز. سپورتشىلاردى زورىقتىرمايدى, ۋاقتىلى دەمالۋعا, پسيحولوگييالىق سالماق تٷسٸرمەۋگە قاتتى مەن بەرەدٸ.
ايتپاقشى, سول جىلدارى مەنەن جاسى ٷلكەن ەرلان قازاقستان بويىنشا جاستار اراسىنداعى جارىستا ەركٸن كٷرەستەن 1-ورىن, مەن 2-ورىن الدىم. «وسىندا قالىڭدار, بٸزگە ٶزدەرٸڭدەي تالانتتى بالالار كەرەك» دەپ ٸلتيپات تانىتقان باۋىرمال باپكەرلەر دە بولدى. كەلٸسٸم بويىنشا 5 جىل وقۋىمىز كەرەك بولاتىن. 1995 جىلى قىتايعا قايتىپ, شىنجاڭ ٶلكەلٸك جارىسقا قاتىستىق. ەرلان ەكەۋمٸز دە 1-ورىن العان سوڭ, «سەندەردٸڭ جەتٸستٸكتەرٸڭ بار ەكەن. ەندٸ ٶزٸمٸزدە وقىپ, جارىسقا قاتىساسىڭدار» دەپ الىپ قالدى. ارادا ەكٸ جىل ٶتكەن سوڭ ينتەرناتتىڭ «وقۋ بٸتٸردٸ» دەگەن ديپلومىن بەرٸپ جٸبەرٸپتٸ...
«شەتەلدٸك» اتانعان قازاق بالاسى
1995-1996 جىلدارى قىتاي بٸرٸنشٸلٸگٸندە ەكٸ جىل قاتارىنان 1-ورىن العان ونى بٸردەن ۇلتتىق قۇراماعا قابىلدايدى. ونىڭ وسى جىلداردان باستاپ جارقىن جەتٸستٸكتەرٸ تاريح بەتٸنە جازىلدى دەسەك بولادى. ميلليارد حالىق اراسىنان شىققان جاستىڭ ٶمٸر جولىنداعى ەڭ شۋاقتى كٷندەر دە, ەڭ اۋىر سەتتەر دە وسى جىلداردىڭ ەنشٸسٸندە ەدٸ... ول بۇدان سوڭ 1996 جىلى پولشادا ٶتكەن جاستار اراسىنداعى ەلەم چەمپيوناتىندا 5-ورىن, 1999 جىلى رۋمىنييادا 8-ورىن, 2001 جىلى 4 جىلدا بٸر ٶتەتٸن قىتاي سپارتاكياداسىندا تاڭداۋ كەزٸندە 1-ورىن, شەشۋشٸ جارىستا 3-ورىن, 2001 جىلى ۇلانباتىردا ٶتكەن ازييا چەمپيوناتىندا 2-ورىن, 2002 جىلى كانادادا ٶتكەن ەلەم چەمپيوناتىندا 4-ورىن, تاعى باسقا ەلٸشٸلٸك جەنە ەلەمدٸك جولداستىق كەزدەسۋلەردە جەڭٸستٸ ورىنداردان كٶرٸنٸپ, 2003-2004 جىلدارى ەكٸ رەت قىتاي بٸرٸنشٸلٸگٸندە بيٸك تۇعىرعا كٶتەرٸلەدٸ. «وسى جىلدار, – دەيدٸ ەلنۇر تٶرگەۇلى, – مەنٸڭ جەڭٸسكە دە, جەڭٸلٸسكە دە, تٸپتٸ اياقتان شالۋ مەن كٶرەالماۋشىلىققا دا تاپ بولعان كەزەڭدەرٸم. مۇندايدا ورىنسىز مٸنەز كٶرسەتٸپ, ٶزٸڭدٸ دەلەلدەۋ قيىن. يبالىلىق, سابىرلىلىق, تٶزٸمدٸلٸك كەرەك. ەر سپورتشىعا, ەر ادامعا...».
[caption id="attachment_14543" align="alignright" width="156"]
بالۋاننىڭ ايتقانىن ەمەس, ايتپاقشى بولعانىنىڭ استارىن ارىدان اڭعاردىق. سپورت سالاسىنداعى «بارماق باستى, كٶز قىستى» ەردايىم بولاتىنىن بٸلسەك تە, قاتارىنان بٸرنەشە جىل بويى تٶرەشٸلەر مەن باپكەرلەردٸڭ قىسىمىنا تاپ بولىپ, سپورتتى بٸرجولا تاستاپ كەتۋگە بەكٸنگەندەر تاريحتا از ەمەس. ەلنۇردىڭ دا باسىنان سونداي جايتتار ٶتكەنٸن سىرتتاي ەستٸگەنٸمٸزبەن, ول تاقىرىپتى قايتالاي سۇراپ جاتپادىق. قاتارىنان 3-4 جىل بويى جارىستان شەتتەتۋ, جٷلدەلٸ ورىندارعا جٸبەرمەۋ, حالىقارالىق جارىستارعا قاتىستىرماۋدىڭ تٷرلٸ شارعىسىن قۇرعان كەيبٸر باپكەر, تٶرەشٸلەر بٷگٸندەرٸ ەلنۇردى كٶرسە, ٶزدەرٸنٸڭ قيياناتتارى ٷشٸن قىزارارى داۋسىز... ونداي سەتتەردە بالۋان سىپايى عانا امانداسىپ, ولاردى ىڭعايسىز جاعدايعا قالدىرماۋعا تىرىساتىن كٶرٸنەدٸ.
– قىتايدىڭ ۇلتتىق قۇراماسىنا قابىلدانعان سوڭ ماعان باپكەرلەر جيٸ ايتاتىن بٸر سۇراق بولدى: «سەنٸ قازاقستاننان قانشاعا ساتىپ الدى?!» ولاردىڭ بۇلاي كٷمەنداناتىن جٶندەرٸ بار ەدٸ.
بٸرٸنشٸدەن, مەنٸڭ كٷرەسۋ مەنەرٸم قىتايلىق جاستارعا ۇقسامايتىن. ەۋروپا مەن ازييانىڭ كٷرەسۋ تەسٸلٸ مٷلدەم بٶلەك. ەۋروپا بالۋاندارى جاقىننان قۇشاقتاسىپ كٷرەسۋدٸ قالاسا, ازييالىقتار, ەسٸرەسە, قىتاي, جاپون, كورەي, تايلاند سەكٸلدٸ ەلدەردٸڭ بالۋاندارى الىستان, ۇستاسپاي كٷرەسۋدٸ قۇپ كٶرەدٸ. مەن قازاقستاننان ٷيرەنگەنٸمدٸ كەدەگە جاراتتىم. تٸپتٸ 1995-1996 جىلدارى ٶتكەن قىتاي جاستار اراسىنداعى بٸرٸنشٸلٸكتە قارسىلاستارىما 1 ۇپاي دا بەرگەم جوق. مۇنىڭ ٶزٸ ولاردى تاڭعالدىردى.
ەكٸنشٸدەن, بٸردەن اۋىلدان اتتانىپ, بٸر جىل ٶتپەستەن قازاقستانعا كەلدٸم. مۇندا ورىسشا وقىدىم. اۋىلدا جٷرگەندە اتىمنان باسقا سٶزدٸ قىتايشا ايتا المايتىن ەدٸم. جازۋ مٷلدەم جوق. قىتاي تٸلٸن ۇلتتىق قۇراماعا قابىلدانعان سوڭ ٷيرەنۋگە تۋرا كەلدٸ. ولاردىڭ مىڭداعان يەروگليفتەرٸن جاتتاپ, جازىپ, سٶيلەپ ٷيرەنگەنٸمشە بٸراز ۋاقىت كەتتٸ. سوندا ۇلتتىق قۇرامانىڭ جٸگٸتتەرٸ: «ەي, شەتەلدٸك, بٸزدٸڭ تٸلدٸ ٷيرەنٸپ جاتسىڭ با?» – دەپ ەزٸل-شىنى ارالاس قاعىتپالارىن جيٸ ايتاتىن.
مەنٸڭ بارلىق ماقساتىم – ٶزٸمدٸ ٶزٸم دەلەلدەۋ, ٶزگەلەردٸڭ الدىندا ۇيالمايتىنداي جۇمىس جاساۋ. وسى پرينتسيپتەن تايعام جوق. قىتاي تٸلٸن جاتپاي-تۇرماي ٷيرەنە جٷرٸپ, جاتتىعۋدان بٸر كٷن دە قالمادىم. ولار مەنٸ, قازاق بالاسىن مويىنداۋى كەرەك دەگەن ويىمدى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن بار كٷشٸمدٸ سالدىم.
قۇراماداعى جالعىز مۇسىلمان
ەلنۇر تٶرگەۇلى – قاتارىنان ونشاقتى جىل كٷرەس بويىنشا شىنجاڭ كومانداسىن ٶرگە سٷيرەپ, قىتاي قۇراماسىنا ٶلشەۋسٸز ٷلەس قوسقان جالعىز قازاق. ونىمەن بٸرگە كٷرەسكە قاتىسقان قازاق بالۋاندارىنىڭ كٶبٸ تٷرلٸ سەبەپتەرمەن كٷرەستٸ تاستاپ, جولورتادان قايتىپ كەتكەنٸن, ٸشكٸ قىتايدا ۇلتتىق قۇرامادا «جالعىز مۇسىلمان» بولعانىن بٸرەۋ بٸلەر, بٸرەۋ بٸلمەس. «نەبٸر تالانتتى قازاق بالۋاندارى بولدى, بٸراق قىتايدىڭ ۇلتتىق قۇراماسىنا ٸلٸنە المادى. كٶبٸ جاتتىعۋدان, تۇرمىستىق قيىنشىلىقتاردان, ەندٸ كەيبٸرٸ باپكەرلەر مەن تٶرەشٸلەردٸڭ قاتەلٸگٸنەن باسقا سالاعا اۋىسىپ كەتكەن دە شىعار. جارىستا جەڭٸسكە جەتسەڭ دە, ۇتىلساڭ دە, ەشكٸمگە رەنجۋگە بولمايدى ەكەن... ٶزٸڭدٸ مويىنداتۋ قاشاندا قيىن. ەدٸلەتسٸزدٸك بارلىق جەردە بار عوي», – دەيدٸ ول.
ٶزٸنٸڭ ماقسات-مۇراتى جولىندا جالىقپاي ەڭبەكتەنگەن بالۋاننىڭ قىتاي ۇتتىق قۇراماسىنداعى جىلدارىنىڭ ٶزٸندٸك قيىنشىلىقتارى دا كٶپ بولىپتى. ەسٸرەسە, تاماقتانۋ جاعىنان كٶپ قينالعانىن ەلٸ ۇمىتپايدى.
– ۇلتتىق قۇراما ساپىندا ايلاپ, جىلداپ ماشىقتىق. بالا كەزٸمنەن جاتتىعۋعا بار كٷشٸمدٸ سالعان مەن ٷشٸن ول قيىندىق تۋدىرمادى. ەڭ قيىن تيگەنٸ – تاماقتانۋ بولدى. دەرۋمەندٸ تاماقتاردى ٷيٸپ-تٶگەدٸ. بٸراق جەي المايسىڭ... اۋىلدا ەت پەن ايران-سٷت ٸشتٸك. الماتىدا ەڭ دەمدٸ تاماقتى جەدٸك. ال ٸشكٸ قىتايدا... ولاردىڭ تاماعىن جەۋ مٷمكٸن ەمەس ەدٸ. ٶيتكەنٸ, مەن مۇسىلمانمىن عوي, جالعىز مۇسىلمانمىن. موڭعول, زاڭزۋ سەكٸلدٸ بٸرەن-ساران ٶزگە ۇلت بولعانىمەن, ولاردىڭ دٸنٸ بٸر. نە بەرسە, سونى جەي بەرەدٸ. قاتارىنان 3-4 اي بويى تەك قانا لاپشا جەۋمەن كٷنٸم ٶتتٸ. 57 كەلٸ سالماقتا جارىسقا تٷسەتٸن مەنٸڭ كٷيٸم كەتە باستادى. نامىسقا تىرىسىپ, جاتتىعۋدان بٸردە-بٸر قالعان جوقپىن. قۇرسٷلدەرٸم قاپ, اۋىلعا قايتىپ كەتسەم بە ەكەن دەپ تە ويلايتىنمىن. وعان نامىس جٸبەرمەدٸ. تٶرگەنٸڭ ۇلى ەشتەڭە بٸتٸرمەي قايتىپ كەلٸپتٸ دەگەن سٶزدٸ ەستٸگٸم كەلمەدٸ. مەن ٷشٸن تيىن-تەبەنٸن جيناپ, اۋىزداعىسىن جىرىپ جٷرٸپ اقشا تٶلەگەن, ٷلكەن ٷمٸت كٷتٸپ وتىرعان انامنىڭ جٷزٸنە قالاي قارايمىن دەپ ۋايىمدادىم. سٶيتتٸم دە, ٶزٸمدٸ ٶزٸم قامشىلادىم. بٸر جولى سالماق ٶلشەۋدە 54 كەلٸ تارتىپپىن. باپكەرٸم «ساعان نە بولدى» دەگەن كٸسٸشە ماعان باجىرايا قارادى. سوندا امالسىز شىنىمدى ايتتىم. «مىنا تاماقتاردى ٸشە الماي جٷرمٸن. مەنٸڭ دٸنٸم بٶلەك, جەپ ٶسكەن تاماعىم دا باسقا ەدٸ» دەدٸم. ول شاقتا ەلٸ جاسپىز. باپكەرگە ۇسىنىس ايتۋ, تالاپ قويۋ ٶتە قيىن. باپكەرٸم دە ەكٸ سٶزگە كەلگەن جوق, قۇراما باسشىلارىمەن سٶيلەسٸپ, ماعان ارنايى اسپاز بەكٸتتٸ. كەيٸن اسپازبەن دوستاسىپ, ٶزٸمنٸڭ جەگٸم كەلگەن تاماعىمدى تاپسىرىسپەن جاساتاتىن بولدىم. باسقانى ۇمىتسام دا, لاپشا جەپ كٷنەلتكەن كٷندەرٸمدٸ ەشقاشان ۇمىتا المايمىن...
[caption id="attachment_14545" align="alignleft" width="398"]
افينى وليمپياداسىنىڭ بۇرالاڭ جولى
2004 جىلى قىتاي اتىنان ەكٸ قازاق افينى وليمپياداسىنا جولداما الدى. ونىڭ بٸرٸ – بۇل كٷندەرٸ ەلەمگە تانىمال بوكسشى, 2008 جىلى بەيجٸڭدە ٶتكەن وليمپيادانىڭ قولا جٷلدەگەرٸ قانات يسلام بولسا, ەكٸنشٸسٸ – كٷرەس بويىنشا قىتاي اتىنان وليمپ شىڭىن باعىندىرۋعا نيەتتٸ ەلنۇر تٶرگەۇلى بولاتىن. سول ەلەمدٸك دودادا ەلنۇر 13-ورىنعا تۇراقتادى. «ەر سولدات گەنەرال بولۋدى ارماندايدى» دەمەكشٸ, وليمپ شىڭىن باعىندىرۋ بارلىق سپورتشىنىڭ ٶمٸرلٸك ماقساتى ەكەنٸ انىق. سول جىلعى قىتاي رەيتينگٸ بويىنشا ٶز سالماعىندا 1-ورىندا تۇرعانىمەن, جولدامانى ەلنۇرعا بەرۋ وڭاي بولماپتى. بار-جوعى 20 كٷن قالعاندا «سەن باراسىڭ» دەگەن شەشٸمدٸ ەستٸگەن بالۋان قىسقا ۋاقىت ٸشٸندە جولعا ەزٸرلەنٸپ تە, جاتتىعىپ تا, ٶزٸنٸڭ بۇرىنعى قالپىنا كەلٸپ تە ٷلگەرمەگەنٸن مويىندايدى.
[caption id="attachment_14547" align="alignright" width="340"]
– سپورتشى ٷشٸن پسيحولوگييالىق قىسىمنان اۋىر سالماق جوق. تۇتاس عۇمىرىڭنىڭ ەڭ ەلەۋلٸ, جالىندى مەزەتٸن بٸر سالاعا ارناعان ادام سونىڭ ۇشار بيٸگٸنە شىعۋعا مٷمكٸندٸك تۋعاندا ول ورايدى قولدان جٸبەرگٸڭ كەلمەيدٸ. ەگەر ەدٸلەتتٸ شەشٸم دەر كەزٸندە قابىلدانسا, كەمٸ 2-3 اي بۇرىن جارىسقا تاستٷيٸن ەزٸرلەنەر ەدٸم. جارىسقا كٸمنٸڭ باراتىنى ايتىلمادى. ليتسەنزييا ەمەس, جولداما بولعاندىقتان, ۇلتتىق قۇراما كٸمدٸ جٸبەرەم دەسە دە ەركٸ ەدٸ. مەنەن ٶزگە بٸرنەشە ٷمٸتكەر بولدى. مەنٸمەن بٸرگە جاتتىعىپ جٷرگەن دوستارىم: «ەلنۇر, سەن جاتتىقپاي-اق قوي. بۇل جارىسقا سەنٸڭ بارۋىڭ مٷمكٸن ەمەس...» دەپ, ونسىزدا پەس كٶڭٸلدٸ ودان ارمان تٷسٸرٸپ جٸبەردٸ. سوندا دا ٸشتەي اللاعا سىيىنىپ, جاتتىققانداي بولىپ جٷردٸك. بٸراق «مٷمكٸن» مەن «مٷمكٸن ەمەستٸڭ» اراسىنداعى حال جٷيكەنٸ جٷندەي تٷتتٸ... جارىسقا دەل 20 كٷن قالعاندا قىتاي وليمپيادا كوميتەتٸنٸڭ ارنايى جيىنى ٶتتٸ. بۇل كٷندەرٸ ٷمٸتٸم ٷزٸلگەن. قانداي شەشٸم شىعارار ەكەن دەپ, جيىنعا قاتىستىق. مەنٸڭ اتىم اتالعاندا سەنەرٸمدٸ دە, سەنبەسٸمدٸ دە بٸلمەدٸم. ٸشتٸ قۋانىش پەن كٷيٸكتٸڭ وتى ٶرتەپ بارادى. مەنٸمەن بەسەكەلەس قىتاي بالۋانىنىڭ بٸرٸ موينىنا سۋمكاسىن استى دا, اۋىلىنا تارتىپ تۇردى. ٶڭٸ بۇزىلىپ كەتٸپتٸ...
سونىمەن, شامالى كٷننٸڭ ٸشٸندە قۇجات رەسٸمدەۋ, جولعا دايىندالۋ, جاتتىعۋ, باپكەرلەرمەن اقىلداسۋ, ٶزٸڭدٸ ٶزٸڭ جاراتۋ ٸسٸنە كٸرٸسٸپ كەتتٸم. ارمانىم قازاقستانعا كەلٸپ, جاتتىعۋ بولعانىمەن, ۋاقىت تىم تاپشى ەدٸ. مۇنىڭ سالماعى تٸپتٸ ابىرجىتتى. جٶندٸ ۇيقى دا جوق. اقىرى, اللانىڭ بۇيرىعىمەن افينىعا باردىق. بٸرەۋلەر ٷشٸن وليمپياداعا قاتىسۋدىڭ ٶزٸ ٷلكەن جەتٸستٸك بولار, مەن بۇل جەتٸستٸكتەن بيٸككە قول سوزىپ ەم... تٶرەشٸلەردٸڭ دە باقاستىعى بولدى دەگەندەر دە كەزٸكتٸ. تازا جەڭٸس ەمەس, تەسٸلدٸك قاتەلٸككە بوي الدىردىم. قارسىلاسىم ورىس بالۋانىنىڭ يىعىنا مەنٸڭ ماڭدايىم بٸرنەشە رەت تيٸپ كەتتٸ. 3:2 ەسەبٸمەن جەڭٸلدٸم. ساۋساقتارىمنىڭ قىسقالىعى ونى ۇستاۋعا كەسٸرٸن تيگٸزدٸ, مەنٸڭ ماڭدايىمنىڭ ونىڭ يىعىنا تيەتٸنٸ سوندىقتان, جەنە ول مەنەن گٶرٸ ۇزىنداۋ بولدى. ول مەنەن قاشا جٷرٸپ كٷرەستٸ. ودان ايلامدى اسىرىپ, الدىنا شىققانىممەن, تٶرەشٸلەر قارسىلاسىما ەسكەرتۋ بەرمەدٸ. ونىڭ دا مىقتى بالۋان ەكەنٸن مويىندايمىن. سول جولى ول قولا مەدال ەنشٸلەدٸ. سپورتتا جەڭٸلگەن سوڭ, اقتالۋعا بولمايدى. سپورتشىنىڭ ٶمٸرٸ – جەڭٸس پەن جەڭٸلٸستٸڭ جولى ەكەنٸن ەستەن شىعارماعان ابزال...
«مەن جەتپەگەن بيٸكتٸ شەكٸرتتەرٸم باعىندىرادى»
افينى وليمپياداسىنان كەيٸن 2006 جىلعا دەيٸن ۇلتتىق قۇراما ساپىندا بولعان ول, 2005 جىلى قىتاي مەملەكەتتٸك چەمپيوناتىندا 2-ورىن, 3 تٷرلٸ كٷرەس تٷرٸنەن التىن تۇعىرعا كٶتەرٸلدٸ, ودان كەيٸن باپكەرلٸك سالاعا اۋىسىپ, شىنجاڭ كومانداسىن جاتتىقتىرادى. 2008 جىلى بەيجٸڭدە ٶتكەن وليمپيادانىڭ الاۋىن ۇستاعان از ۇلت ٶكٸلٸنٸڭ بٸرٸ دە وسى ەلنۇر بالۋان.
قازٸر ول گرەك-ريم كٷرەسٸ بويىنشا قىتاي ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ اعا جاتتىقتىرۋشىسى. 5 جىل بويى قىتاي قۇراماسىن حالىقارالىق جارىستارعا اپارىپ جٷر. وسى جولى استانادا ٶتكەن وليمپيادا جولداماسىنان گرەك-ريم كٷرەسٸ بويىنشا 3 جولداما الىپ قايتتى. ەلنۇردىڭ ايتۋىنشا, قىتاي ۇلتتىق قۇراماسىندا 5 قازاق جٸگٸتٸ بار ەكەن. ونىڭ ٷشەۋٸنٸڭ جەكە باپكەرٸ دە ٶزٸ.
– مەن وليمپيادا شىڭىن باعىندىرماسام دا, شەكٸرتتەرٸم سول بيٸككە كٶتەرٸلەرٸنە سەنەمٸن. سوڭعى جىلدارى قىتاي سپورتى كٷرت دامىپ كەتتٸ. مەملەكەتتٸك قامقورلىق تا جەتەرلٸك. تاعى بٸر ايتارىم, قىتاي سپورت باسشىلارىنىڭ قازاقتارعا كٶزٸ تٷزۋ. تەك شىنجاڭدا عانا ەمەس, باسقا ٶلكەلەردٸڭ كوماندالار قۇرامىندا جٷرگەن قازاق سپورتشىلارى بارشىلىق. مۇنىڭ بٸرنەشە سەبەبٸ بار: ول بٸزدٸڭ ۇلتتىڭ تٶزٸمدٸ, قايسار مٸنەزٸ, سودان كەيٸن يبالى, كٸشٸپەيٸلدٸگٸمٸز.
قازٸر جاستاردىڭ كٶبٸ يماندىلىق جولىن ۇستانادى. قىتاي باپكەرلەرٸ: «بۇلار جاتتىعۋدان قالمايدى ەكەن, ويناپ-كٷلٸپ, ورىنسىز قاڭعىمايدى ەكەن. تەرتٸپكە باعىنىپ, ٷلكەنمەن دە, كٸشٸمەن دە سىپايى سٶيلەسەدٸ. مۇنداي ەيبات بالالار بٸزگە كەرەك» دەپ وتىرادى.
ۇلتتىق قۇرامادا مۇرات (120 كەلٸ), ەلمۇرات, شاتتىق (96 كەلٸ), ۋەليحان, سالتانات (60 كەلٸ) دەگەن 5 قازاق بار. بەرٸ دە جاقسى نەتيجەلەرگە جەتٸپ جٷر. بەسەۋٸ دە سايدىڭ تاسىنداي. ماشىعى دا, تەرتٸبٸ دە ٶتە جاقسى. قۇراما جەتەكشٸلەرٸنٸڭ دە ولارعا نيەتٸ وڭ. الداعى ريو وليمپياداسىنا بارۋ مٷمكٸندٸكتەرٸ جوعارى. بٸر-ەكەۋٸ سول جارىسقا قاتىسىپ, جٷلدەگە ٸلٸنسە, مەنٸڭ ٶمٸرلٸك ارمانىم ورىندالادى. موڭعولييا مەن تٷركييادا ٶتەتٸن وليمپيادا جولداماسىن ساراپتايتىن جارىستارعا بٸرنەشەۋٸ قاتىسۋى مٷمكٸن. جولداما الار دەگەن ٷمٸتٸم زور. سولاردىڭ جەڭٸسكە جەتۋٸ ٷشٸن بار بٸلگەنٸمدٸ ايامايمىن!..
[caption id="attachment_14548" align="alignleft" width="214"]
اعايىندىلاردىڭ جەتٸستٸكتەرٸ
ەلنۇر تٶرگەۇلىنىڭ ەكٸ ٸنٸسٸ – دەۋٸتنۇر تٶرگەۇلى مەن تٸلەۋنۇر تٶرگەۇلى دا قىتايعا تانىمال سپورتشىلار. دەۋٸتنۇر قىتاي ۇلتتىق قۇراماسىنا قابىلدانىپ, ازييا مەن ەلەم چەمپيوناتتارىنا, حالىقارالىق جارىستارعا, ەلٸشٸلٸك بٸرٸنشٸلٸكتەر مەن قىتاي سپارتاكياداسىندا جەتٸستٸكتەرگە جەتكەن.
دەۋٸتنۇر تٶرگەۇلى قازٸر شىنجاڭ كومانداسىنىڭ بەلدٸ باپكەرٸ بولسا, تٸلەۋنۇر تٶرگەۇلى – ٸلە ايماقتىق سپورت كومانداسىنىڭ جاتتىقتىرۋشىسى. ەكەۋٸنٸڭ جەتٸستٸكتەرٸ تۋرالى ايتار بولساق تا, تاعى دا ۇزاق ەڭگٸمە ٶربٸتۋگە بولادى. ٷش اعايىندى – ايماقتىق, ٶلكەلٸك, مەملەكەتتٸك قۇرامالاردا جەمٸستٸ ەڭبەك ەتٸپ جٷرگەنٸن ەسكەرسەك, بولاشاقتا قىتاي قازاقتارى اراسىنان ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ مىقتى بالۋاندار شىعارىنا ٷلكەن سەنٸم بار.
– ەكٸ ٸنٸم مەنٸڭ جولىمدى قۋدى. كەنجەمٸز تٸلەۋنۇردىڭ قولى شىعىپ, وينامالى بولىپ قالعاندىقتان, سپورتتىق كارەراسىن ەرتە اياقتادى. الايدا بٸرشاما بيٸك بەلەستەردٸ باعىندىردى. دەۋٸتنۇر ۇلتتىق قۇرامانىڭ جاستار جەنە ەرەسەكتەر ساپىندا ٶنەر كٶرسەتتٸ. ونىڭ العان جٷلدەلەرٸنٸڭ ٶزٸ كٶڭٸل كٶنشٸتەرلٸكتەي. شىنجاڭ كومانداسىنىڭ بەلدٸ باپكەرٸ بولىپ قىزمەت اتقارىپ جٷر. بٸزدٸ بۇل بيٸككە جەتكٸزگەن – نامىس. ەكەم قايتىس بولعاندا تٸلەۋنۇر بەسٸكتەگٸ بالا ەدٸ. بٸز ەشكٸمنٸڭ قولىنا قاراماۋ ٷشٸن تىرىستىق.
P.S. بٸزدٸڭ ەلنۇر تٶرگەۇلىمەن جولىعىپ, از-كەم ەڭگٸمەمٸزدٸڭ ۇزىن-ىرعاسى وسىلاي ٶربٸدٸ. «مەن جەتپەگەن بيٸكتٸ شەكٸرتتەرٸم باعىندىرادى» دەگەن ارمانىنىڭ تەزٸرەك ورىندالۋىن ٸشتەي تٸلەدٸك. سول كٷنگە بەرٸمٸز بٸرگە جەتەيٸك!..
ت. تاڭجارىق.
