مۇنايدى ٶڭدەپ ساتقان پايدالى
بٷگٸندە قازاقستاندا مۇناي-گاز قورىنىڭ بارلانعان قورى دا قوماقتى. سوندىقتان اتالعان سالا شەتەلدٸك ينۆەستورلار ٷشٸن تارتىمدىلىعىن جوعالتقان ەمەس. مامانداردىڭ ەسەبٸنشە, بٷگٸندە قازىنالى قازاق جەرٸندە ەلەمدٸك مۇناي قورىنىڭ 3,2 پايىزى (4,8 ملرد توننا), ال كٶگٸلدٸر وتىننىڭ 1,5 پايىزى (2,2 ترلن تەكشەمەتر) جيناقتالعان. بۇل دەگەنٸڭٸز قوماقتى قور.
دەسەك تە قولدا بار بايلىعىمىزدى ٶڭدەپ ساتساق, ونىڭ ٷستٸنە قوسىلاتىن قوسىمشا قۇنى ەلدەنەشە ٶسٸپ, مول پايداعا كەنەلەتٸنٸمٸز انىق. سول سەبەپتٸ قر ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ مۇناي-گاز حيميياسىن ٶركەندەتٸپ, ەلٸمٸزدٸڭ ىرىسىن ەسەلەۋدٸ كٶزدەگەن باستاماسىن تولىقتاي قۇپتاۋعا بولادى.
بارىرلاس تاتارستاندا ٶتكەن مۇناي-گاز مەجٸلٸسٸندە كٶلەمدٸ بايانداما جاساعان نۇرلان نوعاەۆ وداقتاس ەلدەر (قازاقستان مەن رەسەي) اراسىندا ەكونوميكانىڭ نەگٸزگٸ باعىتىنىڭ بٸرٸ – مۇناي-گاز حيميياسى سالاسىندا بەرٸك بايلانىس ورناعانىن مەلٸمدەدٸ.
– سٶزٸمە دەلەل بيىلعى جىلى ەلٸمٸزدٸڭ ٸرٸ مۇناي-گاز كومپانيياسى «قازمۇنايگاز» بەن «تاتنەفتتٸڭ» اراسىندا بۋتاديەن جەنە ونىڭ ٶنٸمٸن ٶندٸرۋٸ بويىنشا بٸرلەسكەن ٸس-قيمىلدىڭ شارتتارى تۋرالى قۇجاتقا قول قويىلدى, – دەدٸ نۇرلان نوعاەۆ.
بۋتاديەندٸ كاۋچۋك زاۋىتى شينا ٶندٸرٸسٸنە دەم بەرەدٸ
بۇل جوبا بويىنشا ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ 820 ملن دوللاردى قۇرايدى. جوبانىڭ اياقتالۋ ۋاقىتى – 2026 جىلعا بەلگٸلەنگەن. جالپى بۇل كەلسٸمگە ٷستٸمٸزدەگٸ جىلدىڭ سەۋٸر ايىندا مەسكەۋ قالاسىندا قازاقستان مەن رەسەيدٸڭ ٷكٸمەت باسشىلارى مەن سالاعا جاۋاپتى تۇلعالارى قوي قويعان بولاتىن. سول كەزدە «بۋتاديەن» جشس قۇرىلىپ, جوبا قىزۋ قولعان الىندى.
وسىلايشا «قازمۇنايگاز» بەن «تاتنەفت» كومپانييالارى اتىراۋ قالاسىندا مۇناي-گاز حيميياسىن دامىتىپ, بۋتاديەندٸ كاۋچۋك ٶندٸرۋگە كٸرٸسٸپ كەتتٸ.
كەلسٸم بويىنشا «بۋتاديەن» بٸرٸككەن كەسٸپورىنىڭ ٶزٸنٸڭ العاشقى ٶنٸمٸن 2025 جىلى نارىققا شىعارۋى تيٸس. بٸرٸككەن كەسٸپورىندى «تەڭٸزشەۆرويل» كومپانيياسى قاجەتتٸ شيكٸزاتپەن قامتاماسىز ەتۋدٸ موينىنا العانىن دا ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك.
تاياۋ بولاشاقتا «بۋتاديەن» سەرٸكتەستٸگٸ جىلىنا 186 مىڭ توننا بۋتاديەندٸ كاۋچۋك پەن 170 مىڭ توننا يزوبۋتان شىعارادى. ٶندٸرٸلگەن ٶنٸمنٸڭ بٸراز بٶلٸگٸن قاراعاندى قالاسىندا ورنالاسقان KamaTyresKZ كٶلٸك شينالارىن ٶندٸرەتٸن زاۋىت مەن تاتارستاندىق الليۋر توبى ساتىپ السا, قالعانى قىتاي, رەسەي, تٷركييا جەنە ەۋرووداق ەلدەرٸنە ەكسپورتتالماقشى.
كٶلٸك دٶڭگەلەكتەرٸن جاسايتىن زاۋىت تولىق قاۋاتىندا جۇمىس ٸستەگەندە جىلىنا جەڭٸل كٶلٸكتەرگە ارناپ 3 ملن دٶڭگەلەك شىعاراتىن بولادى. زاۋىت تولىققاندى ٸسكە قوسىلعاندا 2 مىڭنان استام ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلىپ, 500 جۇمىسشى جاڭا ماماندىق بويىنشا ماماندانىپ, بٸلٸكتٸلٸگٸن جەتٸلدٸرەتٸن بولادى.
ەلٸمٸزدە كٶلٸك شينالارىن شىعارۋ ٸسٸن جولعا قويلعاندا سىرتتان كەلەتٸن شينالاردىڭ كٶلەمٸ بٸرشاما ازايىپ, وتاندىق ٶندٸرٸستٸڭ بويىنا قان جٷگٸرەتٸنە سٶزسٸز. KamaTyresKZ كومپانيياسى بولاشاقتى ٶزٸ ٶندٸرگەن شينالارىنىڭ 40 پايىزىن ورتالىق ازييا ەلدەرٸنە ەكسپورتتاۋدى كٶزدەپ وتىر. سوندىقتان مۇناي-گاز حيميياسىن دامىتۋ ارقىلى بٸزدەر ٶندٸرٸستٸڭ كٶپتەگەن تٷرٸن دامىتۋعا مٷمكٸندٸك الاتىنىمىزدى ەشقاشان ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك.
مٸنە, مۇناي-گاز سەكتورىنىڭ بٸر تارماعىنىڭ ٶزٸ قانشاما ٶندٸرٸستٸ دامىتىپ, مىڭداعان ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتيتىنىن بايقاۋعا بولادى. سوندىقتان بٸزدەر مۇناي-گاز حيميياسىن دامىتىپ, تٷرلٸ كەسٸپورىنداردىڭ پايدا بولۋىنا جول اشۋىمىز كەرەك.
پوليپروپيلەن شىعارۋ – مۇناي حيميياسى سالاسىنداعى ٶزەكتٸ جوبالاردىڭ بٸرٸ
قازٸرگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدە حوش يٸستٸ كٶمٸرسۋتەكتەر, پوليپروپيلەن جەنە دە جانارمايعا ارنالعان وكتاندى قوسپالاردى ٶندٸرەتٸن زاۋىتتار نەتيجەلٸ جۇمىس ٸستەۋدە.
قازاقستاندا قۋاتى جىلىنا 500 مىڭ توننانى قۇرايتىن, قۇنى 2,6 ملرد دوللارعا باعالانعان پوليپروپيلەن ٶندٸرەتٸن كەسٸپورىننىڭ قۇرىلىسى باستالعانى بەلگٸلٸ. بۇل دا مۇناي حيميياسىن ٶركەندەتۋ باعىتىنداعى ٶزەكتٸ جوبالاردىڭ بٸرٸ.
بٷگٸندە پوليپروپيلەن مەن سينتەتيكالىق پوليمەردٸڭ ٶندٸرٸس سالاسىندا قولدانىلمايتىن جەرٸ جوق. پوليپروپيلەن تاماق ٶنەركەسٸبٸ, ماشيناقۇراستىرۋ, مەديتسينا, قۇرىلىس جەنە تٷرلٸ زاتتاردى بۋىپ, قاپتاۋدا كەڭٸنەن قولدانىلادى. سوندىقتان پوليپروپيلەن ٶندٸرٸسٸ بٸر سەتتە ونداعان ٶندٸرٸستٸ ٶركەندەتەدٸ دەپ نىق سەنٸممەن ايتۋعا بولادى.
بيىل جىل اياعىنا دەيٸن ەلٸمٸزدە پوليپروپيلەن ٶندٸرەتٸن ٸرگەلٸ كەسٸپورىننىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى اياقتالادى.
ماڭىزدى جوبانى Kazakhstan Petrochemical Industries (KPI) كەسٸپورىنى اتىراۋ وبلىسىندا جٷزەگە اسىرۋدا. زاۋىت جىلىنا 500 مىڭ توننا پوليپروپيلەن شىعاراتىن مٷمكٸندٸككە يە. وسى رەتتە زاۋىتتىڭ قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىسىنا 39 وتاندىق كومپانييا قاتىسىپ, ٶندٸرٸستٸك نىسان سالۋدا مول تەجٸريبە جيناعانىن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك. قازاقستان ٶزٸنٸڭ تاريحىندا العاش رەت پوليپروپيلەن ٶندٸرٸپ, ونى كەدەگە جارتاتىن بولادى. جاڭا ٶندٸرٸس وشاعىندا 500 تۇراقتى جۇمىس ورىنى قۇرىلادى.
جاڭا زاۋىتتى باسقارۋ ٸسٸنە زامناۋي تسيفرلىق تەحنولوگييالار كەڭٸنەن قولدانىلىپ, جۇمىسشىلاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ٸسٸنە ايرىقشا كٶڭٸل بٶلٸنگەن.
بٷگٸندە «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانيياسى پوليەتيلەن ٶندٸرٸسٸن قۇرۋعا كٷش سالىپ, ينۆەستور ٸزدەستٸرٸپ جاتىر. بٷگٸندە تەڭٸز كەنٸشٸندە ايتارلىق كٷكٸرت جينالىپ قالعان. ەلٸمٸز ٷشٸن مۇنايمەن قاتار شىعاتىن كٷكٸرتتٸ كەدەگە جاراتۋ ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸنە اينالىپ وتىر.
ٶيتكەنٸ اشىق اسپان استىندا جاتقان كٷكٸرت تابيعاتقا قاتتى كەسٸرٸن تيگٸزەدٸ. وسى رەتتە «قازمۇنايگاز» كومپانيياسى جىلىنا كٷكٸرتتەن 1,25 ملن توننا پوليەتيلەن شىعارۋعا يۆەستور ٸزدەستٸرۋدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا قر ەنرگەتيكا مينيسترلٸگٸ پوليتەلەن شىعارۋ ٸسٸمەن اينالىساتىن كومپانييالارمەن كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزۋدە.
بۇدان باسقا الداعى ۋاقىتتا جىلىنا 120-130 مىڭ توننا مەتانول شىعارۋ, سول سەكٸلدٸ 800 مىڭ توننا ولەفيندەر ٶندٸرەتٸن كەسٸپورىندار سالىناتىن بولادى. وسىلايشا ٷكٸمەت مۇناي-گاز حيميياسىنا دامىتىپ, ٶندٸرٸس ورىندارىن ٶركەندەتۋدٸ كٶزدەپ وتىر.
– ٷكٸمەت وسى باعىتتاعى جوبالاردى دەمەۋ ٷشٸن مەملەكەتتٸك قولداۋدى بارىنشا قامتاماسىز ەتەدٸ. ەلباسىمىز قازاقستانداعى مۇنايگاز-حيمييا سالاسىنىڭ ٶركەندەۋٸنە باستاماشى بولدى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ٶز تاراپىنان وسى سالانى جەتٸلدٸرۋگە قاتىستى ٷنەمٸ جاڭا مٸندەت قويىپ كەلەدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا قازاقستان ٷكٸمەتٸ مۇنايگاز-حيمييا سالاسى بويىنشا ارنايى ينۆەستكەلٸسٸم ەزٸرلەۋ ٷستٸندە, قۇجاتتا سالانى دامىتۋعا باعىتتالعان ايرىقشا پرەفەرەنتسييا تٷرلەرٸ قامتىلاتىن بولادى, – دەدٸ قر ەنەرگەتيكا مينيسترٸ نۇرلان نوعاەۆ.
