Munaidy óńdep satqan paidaly
Búginde Qazaqstanda munai-gaz qorynyń barlanǵan qory da qomaqty. Sondyqtan atalǵan sala sheteldik investorlar úshin tartymdylyǵyn joǵaltqan emes. Mamandardyń esebinshe, búginde qazynaly qazaq jerinde álemdik munai qorynyń 3,2 paiyzy (4,8 mlrd tonna), al kógildir otynnyń 1,5 paiyzy (2,2 trln tekshemetr) jinaqtalǵan. Bul degenińiz qomaqty qor.
Desek te qolda bar bailyǵymyzdy óńdep satsaq, onyń ústine qosylatyn qosymsha quny áldeneshe ósip, mol paidaǵa keneletinimiz anyq. Sol sebepti QR Energetika ministrligi munai-gaz himiiasyn órkendetip, elimizdiń yrysyn eseleýdi kózdegen bastamasyn tolyqtai quptaýǵa bolady.
Baryrlas Tatarstanda ótken munai-gaz májilisinde kólemdi baiandama jasaǵan Nurlan Noǵaev odaqtas elder (Qazaqstan men Resei) arasynda ekonomikanyń negizgi baǵytynyń biri – munai-gaz himiiasy salasynda berik bailanys ornaǵanyn málimdedi.
– Sózime dálel biylǵy jyly elimizdiń iri munai-gaz kompaniiasy «QazMunaiGaz» ben «Tatnefttiń» arasynda býtadien jáne onyń ónimin óndirýi boiynsha birlesken is-qimyldyń sharttary týraly qujatqa qol qoiyldy, – dedi Nurlan Noǵaev.
Býtadiendi kaýchýk zaýyty shina óndirisine dem beredi
Bul joba boiynsha investitsiia kólemi 820 mln dollardy quraidy. Jobanyń aiaqtalý ýaqyty – 2026 jylǵa belgilengen. Jalpy bul kelsimge ústimizdegi jyldyń sáýir aiynda Máskeý qalasynda Qazaqstan men Reseidiń Úkimet basshylary men salaǵa jaýapty tulǵalary qoi qoiǵan bolatyn. Sol kezde «Býtadien» JShS qurylyp, joba qyzý qolǵan alyndy.
Osylaisha «QazMunaiGaz» ben «Tatneft» kompaniialary Atyraý qalasynda munai-gaz himiiasyn damytyp, býtadiendi kaýchýk óndirýge kirisip ketti.
Kelsim boiynsha «Býtadien» birikken kásiporynyń óziniń alǵashqy ónimin 2025 jyly naryqqa shyǵarýy tiis. Birikken kásiporyndy «Teńizshevroil» kompaniiasy qajetti shikizatpen qamtamasyz etýdi moinyna alǵanyn da aita ketýimiz kerek.
Taiaý bolashaqta «Býtadien» seriktestigi jylyna 186 myń tonna býtadiendi kaýchýk pen 170 myń tonna izobýtan shyǵarady. Óndirilgen ónimniń biraz bóligin Qaraǵandy qalasynda ornalasqan KamaTyresKZ kólik shinalaryn óndiretin zaýyt men tatarstandyq Alliýr toby satyp alsa, qalǵany Qytai, Resei, Túrkiia jáne EýroOdaq elderine eksporttalmaqshy.
Kólik dóńgelekterin jasaityn zaýyt tolyq qaýatynda jumys istegende jylyna jeńil kólikterge arnap 3 mln dóńgelek shyǵaratyn bolady. Zaýyt tolyqqandy iske qosylǵanda 2 myńnan astam adam turaqty jumyspen qamtylyp, 500 jumysshy jańa mamandyq boiynsha mamandanyp, biliktiligin jetildiretin bolady.
Elimizde kólik shinalaryn shyǵarý isin jolǵa qoilǵanda syrttan keletin shinalardyń kólemi birshama azaiyp, otandyq óndiristiń boiyna qan júgiretine sózsiz. KamaTyresKZ kompaniiasy bolashaqty ózi óndirgen shinalarynyń 40 paiyzyn Ortalyq Aziia elderine eksporttaýdy kózdep otyr. Sondyqtan munai-gaz himiiasyn damytý arqyly bizder óndiristiń kóptegen túrin damytýǵa múmkindik alatynymyzdy eshqashan esten shyǵarmaýymyz kerek.
Mine, munai-gaz sektorynyń bir tarmaǵynyń ózi qanshama óndiristi damytyp, myńdaǵan adamdy turaqty jumyspen qamtitynyn baiqaýǵa bolady. Sondyqtan bizder munai-gaz himiiasyn damytyp, túrli kásiporyndardyń paida bolýyna jol ashýymyz kerek.
Polipropilen shyǵarý – munai himiiasy salasyndaǵy ózekti jobalardyń biri
Qazirgi tańda elimizde hosh iisti kómirsýtekter, polipropilen jáne de janarmaiǵa arnalǵan oktandy qospalardy óndiretin zaýyttar nátijeli jumys isteýde.
Qazaqstanda qýaty jylyna 500 myń tonnany quraityn, quny 2,6 mlrd dollarǵa baǵalanǵan polipropilen óndiretin kásiporynnyń qurylysy bastalǵany belgili. Bul da munai himiiasyn órkendetý baǵytyndaǵy ózekti jobalardyń biri.
Búginde polipropilen men sintetikalyq polimerdiń óndiris salasynda qoldanylmaityn jeri joq. Polipropilen tamaq ónerkásibi, mashinaqurastyrý, meditsina, qurylys jáne túrli zattardy býyp, qaptaýda keńinen qoldanylady. Sondyqtan polipropilen óndirisi bir sátte ondaǵan óndiristi órkendetedi dep nyq senimmen aitýǵa bolady.
Biyl jyl aiaǵyna deiin elimizde polipropilen óndiretin irgeli kásiporynnyń qurylys jumystary aiaqtalady.
Mańyzdy jobany Kazakhstan Petrochemical Industries (KPI) kásiporyny Atyraý oblysynda júzege asyrýda. Zaýyt jylyna 500 myń tonna polipropilen shyǵaratyn múmkindikke ie. Osy rette zaýyttyń qurylys-montajdaý jumysyna 39 otandyq kompaniia qatysyp, óndiristik nysan salýda mol tájiribe jinaǵanyn aita ketýimiz kerek. Qazaqstan óziniń tarihynda alǵash ret polipropilen óndirip, ony kádege jartatyn bolady. Jańa óndiris oshaǵynda 500 turaqty jumys oryny qurylady.
Jańa zaýytty basqarý isine zamnaýi tsifrlyq tehnologiialar keńinen qoldanylyp, jumysshylardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý isine airyqsha kóńil bólingen.
Búginde «QazMunaiGaz» Ulttyq kompaniiasy polietilen óndirisin qurýǵa kúsh salyp, investor izdestirip jatyr. Búginde Teńiz kenishinde aitarlyq kúkirt jinalyp qalǵan. Elimiz úshin munaimen qatar shyǵatyn kúkirtti kádege jaratý ózekti máselelerdiń birine ainalyp otyr.
Óitkeni ashyq aspan astynda jatqan kúkirt tabiǵatqa qatty kesirin tigizedi. Osy rette «QazMunaiGaz» kompaniiasy jylyna kúkirtten 1,25 mln tonna polietilen shyǵarýǵa ivestor izdestirýdi. Qazirgi tańda QR Enrgetika ministrligi politelen shyǵarý isimen ainalysatyn kompaniialarmen kelissózder júrgizýde.
Budan basqa aldaǵy ýaqytta jylyna 120-130 myń tonna metanol shyǵarý, sol sekildi 800 myń tonna olefinder óndiretin kásiporyndar salynatyn bolady. Osylaisha Úkimet munai-gaz himiiasyna damytyp, óndiris oryndaryn órkendetýdi kózdep otyr.
– Úkimet osy baǵyttaǵy jobalardy demeý úshin memlekettik qoldaýdy barynsha qamtamasyz etedi. Elbasymyz Qazaqstandaǵy munaigaz-himiia salasynyń órkendeýine bastamashy boldy. Prezident Qasym-Jomart Toqaev óz tarapynan osy salany jetildirýge qatysty únemi jańa mindet qoiyp keledi. Qazirgi tańda Qazaqstan Úkimeti munaigaz-himiia salasy boiynsha arnaiy investkelisim ázirleý ústinde, qujatta salany damytýǵa baǵyttalǵan airyqsha preferentsiia túrleri qamtylatyn bolady, – dedi QR Energetika ministri Nurlan Noǵaev.
