مٷگەدەكتٸكتٸ تسيفرلىق فورماتتا رەسٸمدەۋ ماڭىزدى

قازٸرگٸ تاڭدا مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما جٷيەسٸنٸڭ اشىقتىعى, قىزمەت كٶرسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋ جەنە مٷگەدەكتٸگٸ بار ازاماتتاردى وڭالتۋ مەن جۇمىسپەن قامتۋ مەسەلەسٸ ٶزەكتٸ بولىپ وتىر. وسى رەتتە بٸز حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ سالاسىنداعى رەتتەۋ جەنە باقىلاۋ كوميتەتٸنٸڭ تٷركٸستان وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتٸ باسشىسىنىڭ ورىنباسارى, وبلىستىق مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما سالاسىنىڭ باسشىسى مارات ارحاروۆپەن سۇحباتتاسقان بولاتىنبىز. وسى سالانىڭ بٸلٸكتٸ مامانى, ٶز ٸسٸنٸڭ كەسٸبي شەبەرٸ مارات امانعاليۇلى مٷگەدەكتٸكتٸ تاعايىنداۋ تەرتٸبٸ, وڭالتۋ شارالارى, تسيفرلاندىرۋ جەنە حالىققا قىزمەت كٶرسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋ تٶڭٸرەگٸندە جان-جاقتى ەڭگٸمەلەپ بەردٸ.

مەديتسينا – مەنٸڭ ٶمٸرلٸك تاڭداۋىم

– مارات امانعاليۇلى, سٸز بۇل قىزمەتكە قالاي كەلدٸڭٸز? دەرٸگەرلٸك-ساراپتامادان ٶتكٸزۋدٸ ٷيرەتەتٸن بٸزدە ارنايى جوعارعى وقۋ ورنى بار ما? سٸز بۇعان دەيٸن بٸلٸكتٸلٸكتٸ ارتتىرۋ كۋرستارىنان ٶتٸپ, ارنايى بٸر ماماندىق بويىنشا سانات مەڭگەردٸڭٸز بە?

– مەن ٶز ماماندىعىمدى مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورنىندا الدىم. باستاپقىدا جالپى مەديتسينا سالاسىندا بٸلٸم الىپ, كەيٸن مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما باعىتىنا مامانداندىم. بۇل سالا – تەك مەديتسينا عانا ەمەس, ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مەن زاڭنامالىق رەتتەۋدٸ دە قامتيتىن كٷردەلٸ ەرٸ جاۋاپتى جۇمىس.

قازاقستاندا دەل وسى باعىتتا ارنايى جوعارى وقۋ ورنى جوق. دەگەنمەن, مەديتسينا ماماندارى ارنايى كۋرستار ارقىلى بٸلٸكتٸلٸكتەرٸن ارتتىرىپ, مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپشى بولا الادى. مەن دە كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸگٸمدٸ ارتتىرۋ ماقساتىندا بٸرنەشە مەرتە ارنايى دايارلىقتان ٶتتٸم. ساراپتامالىق قىزمەتتٸڭ جوعارى دەڭگەيدە جٷرگٸزٸلۋٸ ٷشٸن مامانداردىڭ ٷنەمٸ وقىپ, جاڭا ەدٸستەردٸ مەڭگەرۋٸ ماڭىزدى.

بۇل سالاداعى قىزمەتتٸڭ باستى ماقساتى – حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك قورعالۋى مەن مەديتسينالىق ساراپتامانىڭ ەدٸلدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ. سوندىقتان, بۇل قىزمەتكە كەلگەن ەر مامان ٶزٸنٸڭ كەسٸبي جاۋاپكەرشٸلٸگٸن تەرەڭ سەزٸنٸپ, ەلەۋمەتتٸك ەدٸلەتتٸلٸك قاعيدالارىن ۇستانۋى تيٸس.

– جالپى ەلٸمٸزدە, سونىڭ ٸشٸندە تٷركٸستاندا دەرٸگەرلٸك-ساراپتاما ماماندارى اراسىندا مەديتسينا عىلىمىنىڭ كانديداتتارى, دوكتور, پروفەسسور عىلىمي اتاقتارىن العان ماماندار بار ما?

– قازٸرگٸ تاڭدا تٷركٸستان وبلىسىندا مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما سالاسىندا قىزمەت اتقاراتىن ماماندار اراسىندا عىلىمي اتاعى بار, ياعني مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوكتورى نەمەسە پروفەسسورى دەرەجەسٸنە يە ماماندار جوق. دەگەنمەن, بۇل سالادا جىلدار بويى جيناقتالعان تەجٸريبەسٸ مول, جوعارى بٸلٸكتٸ ساراپشىلار جۇمىس ٸستەيدٸ.

مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما – تەرەڭ كەسٸبي بٸلٸم مەن تەجٸريبەنٸ تالاپ ەتەتٸن ەرەكشە باعىت. مۇندا تەك مەديتسينالىق بٸلٸمٸ عانا ەمەس, ەلەۋمەتتٸك جەنە قۇقىقتىق اسپەكتٸلەردٸ دە جاقسى مەڭگەرگەن ماماندار ەڭبەك ەتەدٸ. وسى سەبەپتٸ بٸلٸكتٸلٸكتٸ ارتتىرۋ كۋرستارى مەن تەجٸريبە الماسۋ شارالارى ٷزدٸكسٸز جٷرگٸزٸلٸپ, مامانداردىڭ كەسٸبي دەڭگەيٸن ارتتىرۋعا باسىمدىق بەرٸلۋدە.

ەرينە, عىلىمي-زەرتتەۋ سالاسىنىڭ دامۋى مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتامانىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەرٸ سٶزسٸز. سوندىقتان, الداعى ۋاقىتتا بۇل سالادا عىلىمي زەرتتەۋلەر جٷرگٸزٸپ, بٸلٸكتٸ كادرلار دايىنداۋ باعىتىندا جاڭا مٷمكٸندٸكتەر قاراستىرىلادى دەپ سەنەمٸز.

مامان دايارلاۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ قاجەت

– قازاقستاندا دەرٸگەر-ساراپشىلاردىڭ بٸلٸمٸڭ جەتٸلدٸرەتٸن ارنايى ينستيتۋت قۇرىلعان با? ەگەر جوق بولسا, وسىنداي ينستيتۋت اشۋعا نە كەدەرگٸ? سٸزدەر دەرٸگەر-ساراپشىلاردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ كۋرستارىن قالاي ۇيىمداستىراسىزدار? ول ٷشٸن شەتەلدەن ارنايى ماماندار شاقىرىلا ما?

– قازٸرگٸ تاڭدا قازاقستاندا مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما ماماندارىنىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن جەتٸلدٸرۋگە ارنالعان ارنايى ينستيتۋت جوق. دەگەنمەن, بۇل سالاداعى مامانداردىڭ كەسٸبي دەڭگەيٸن كٶتەرۋ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ مەن ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ قولداۋىمەن جٷزەگە اسىرىلىپ كەلەدٸ.

مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما – ەرەكشە دايارلىق پەن تەرەڭ بٸلٸمدٸ تالاپ ەتەتٸن سالا. بۇل باعىتتاعى ماماندار تەك مەديتسينامەن شەكتەلمەي, ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ, زاڭنامالىق نەگٸزدەر, پسيحولوگييا جەنە وڭالتۋ شارالارى بويىنشا دا جان-جاقتى بٸلٸم الۋى تيٸس. سوندىقتان, ەلٸمٸزدە وسىنداي مامانداردى دايارلايتىن جەنە ولاردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىراتىن دەربەس ينستيتۋت اشۋ قاجەتتٸلٸگٸ تۋىنداپ وتىر.

بٷگٸندە مامانداردىڭ كەسٸبي دەڭگەيٸن كٶتەرۋ ارنايى بٸلٸكتٸلٸكتٸ ارتتىرۋ كۋرستارى ارقىلى جٷزەگە اسىرىلادى. بۇل كۋرستار وتاندىق مەديتسينالىق وقۋ ورىندارىنىڭ بازاسىندا, سونداي-اق شەتەلدٸك وزىق تەجٸريبەلەرگە سٷيەنە وتىرىپ ۇيىمداستىرىلادى. وقۋ باعدارلامالارى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سەيكەس جاساقتالىپ, ساراپتامالىق ەدٸستەر, وڭالتۋ جٷيەلەرٸ, ينكليۋزيۆتٸ ورتا قالىپتاستىرۋ مەسەلەلەرٸ قامتىلادى.

مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ ٷشٸن مامانداردىڭ كەسٸبي دايىندىعى مەن بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ باستى باسىمدىق بولىپ قالا بەرەدٸ. وسى سالادا ارنايى ينستيتۋت اشۋ – ۋاقىت تالابى. ەگەر بۇل باستاما جٷزەگە اسسا, ەلٸمٸزدە مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما سالاسى جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرٸلٸپ, حالىققا كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەت ساپاسى ايتارلىقتاي جاقساراتىنى سٶزسٸز.

– تٷركٸستاندا نەشە مٷگەدەك جان تۇرادى, قاي توپتا, ونىڭ ٸشٸندە نەشەۋٸ بالا, وسىنىڭ بەرٸنٸڭ ستاتيستيكاسى بار ما?

– تٷركٸستان وبلىسىندا مٷگەدەكتٸگٸ بار ازاماتتاردىڭ سانى جىل سايىن ٶزگەرٸپ وتىرادى. سوڭعى دەرەكتەر سٷيەنسەك, 2024 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, وبلىستا 100567 مٷگەدەكتٸگٸ بار ادام تٸركەلگەن. ولاردىڭ ٸشٸندە 15 252-سٸ بالالار.

مٷگەدەكتٸك توپتارى بويىنشا مٷگەدەكتٸگٸ بار ازاماتتاردىڭ سانى:

زاماناۋي دياگنوستيكا ماڭىزدى

– سٸزدەردٸڭ مەكەمەلەرٸڭٸزدٸڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى قانشالىقتى جەتٸلدٸرٸلگەن? قۇرال-سايمان, قوندىرعىلارىڭىز تٷگەل مە?

– مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما قىزمەتٸنٸڭ ساپاسى, ەڭ الدىمەن, ونىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتالۋىنا بايلانىستى. بٸزدٸڭ مەكەمەدە قاجەتتٸ قۇرال-جابدىقتاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ بار جەنە ولار بەلگٸلەنگەن تالاپتارعا ساي جۇمىس ٸستەيدٸ. دەگەنمەن, زامان تالابىنا سەيكەس جاڭارتۋ قاجەتتٸلٸگٸ تۋىنداپ وتىر.

ەڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ – دياگنوستيكا جابدىقتارىنىڭ جاڭارتىلۋى. مٷگەدەكتٸكتٸ انىقتاۋ مەن وڭالتۋ شارالارىن جوسپارلاۋ كەزٸندە ناقتى ەرٸ دەل مەديتسينالىق قورىتىندى شىعارۋ ٶتە ماڭىزدى. سوندىقتان, زاماناۋي دياگنوستيكالىق قۇرىلعىلارمەن جابدىقتاۋ بٸزدٸڭ قىزمەتٸمٸزدٸڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

تاعى بٸر ٶزەكتٸ باعىت – تسيفرلاندىرۋ جەنە ەلەكتروندىق قۇجات اينالىمىن جەتٸلدٸرۋ. بٷگٸندە مەديتسينا مەن ەلەۋمەتتٸك قىزمەت سالاسىندا قاعازباستىلىقتى ازايتىپ, پروتسەستەر اۆتوماتتاندىرىلعان. بۇل ازاماتتاردىڭ قۇجات رەسٸمدەۋ ۋاقىتىن قىسقارتىپ قانا قويماي, قىزمەت ساپاسىن دا جاقسارتادى. وسى رەتتە ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ باستاماسىمەن مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتامانى سىرتتاي-پرواكتيۆتٸ كۋەلاندىرۋ جٷرگٸزۋ ەنگٸزٸلدٸ.

قازٸرگٸ تاڭدا ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى جاڭعىرتۋ جەنە تسيفرلىق جٷيەلەردٸ ەنگٸزۋ باعىتىندا كەشەندٸ جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە. بۇل ٶزگەرٸستەر حالىققا كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتٸڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا جەنە پروتسەستەردٸ جەڭٸلدەتۋگە ىقپال ەتەدٸ.

– نەگٸزگٸ مەكەمەدە شتات از بولسا, بۇل ٶز كەزەگٸندە مٷمكٸندٸكتەرٸ شەكتەۋلٸ ادامدارعا كٶرسەتٸلەتٸن ەلەۋمەتتٸك قىزمەتتەردٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن شەكتەپ, ساپاسىز تٶمەندەتەتٸنٸ سٶزسٸز. بۇل رەتتە سٸزدەردە شتات جەتكٸلٸكتٸ مە? سٸزدەرگە تٷسەتٸن فۋنكتسيونالدىق جٷكتەمە ٶتە ٷلكەن ەمەس پە?

– ەلەۋمەتتٸك قىزمەت كٶرسەتۋ جٷيەسٸندە مامان تاپشىلىعى – ەڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ. بٷگٸندە بٸزدٸڭ مەكەمەدەگٸ ماماندار سانى شەكتەۋلٸ, بۇل ٶز كەزەگٸندە قىزمەت كٶرسەتۋ ساپاسىنا بەلگٸلٸ بٸر دەرەجەدە ەسەر ەتەدٸ.

ەلەۋمەتتٸك قىزمەتتٸڭ تيٸمدٸلٸگٸ كٶرسەتٸلەتٸن كٶمەكتٸڭ جىلدامدىعى مەن ساپاسىنا تٸكەلەي بايلانىستى. الايدا, شتاتتىڭ جەتكٸلٸكسٸزدٸگٸ كەي جاعدايلاردا ازاماتتارعا قىزمەت كٶرسەتۋدٸڭ ۋاقىتىن ۇزارتۋعا نەمەسە جٷكتەمەنٸڭ ارتۋىنا الىپ كەلەدٸ. بۇل, ەسٸرەسە, مٷگەدەكتٸكتٸ انىقتاۋ, وڭالتۋ باعدارلامالارىن ەزٸرلەۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك كٶمەكتٸ تاعايىنداۋ پروتسەستەرٸندە بايقالادى.

فۋنكتسيونالدىق جٷكتەمە دە جوعارى. ماماندار تەك مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما جٷرگٸزٸپ قانا قويماي, مٷگەدەكتٸگٸ بار ازاماتتاردى وڭالتۋ, ەلەۋمەتتٸك قولداۋ شارالارىن ۇيىمداستىرۋ, قۇقىقتىق كەڭەس بەرۋ, قۇجاتتاندىرۋ جەنە مەملەكەتتٸك باعدارلامالاردى جٷزەگە اسىرۋ سيياقتى بٸرنەشە باعىتتى قاتار الىپ جٷرەدٸ.

وسىعان بايلانىستى, كادر تاپشىلىعىن شەشۋ باعىتىندا جٷيەلٸ جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋٸ قاجەت. بۇل مەسەلەنٸ شەشۋ ٷشٸن شتاتتىق بٸرلٸكتەردٸ كٶبەيتٸپ, قوسىمشا ماماندار تارتۋ كەرەك. جالاقىنى كٶتەرۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك قىزمەتكەرلەردٸڭ مەرتەبەسٸن ارتتىرۋ ارقىلى مامانداردىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى. كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸكتٸ ارتتىرۋ كۋرستارىن كٷشەيتٸپ, مامانداردى ٷزدٸكسٸز وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋ كەرەك.

مەملەكەتتٸك دەڭگەيدە بۇل مەسەلەنٸ شەشۋ ەلەۋمەتتٸك قىزمەت كٶرسەتۋ ساپاسىن ارتتىرىپ, حالىققا كٶرسەتٸلەتٸن كٶمەكتٸڭ جەدەل ەرٸ تيٸمدٸ بولۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. سوندىقتان بۇل باعىتتاعى جۇمىستار الداعى ۋاقىتتا جالعاسىن تابادى.

جاس مامانداردى ىنتالاندىرۋ كەرەك

– دەرٸگەرلٸك-ساراپتاما قىزمەتٸندەگٸ جۇمىسقا دەگەن قىزىعۋشىلىق جاستار اراسىندا قانداي دەڭگەيدە? جاستاردى بۇل سالاعا كٶپتەپ تارتۋىمىز ٷشٸن نە ٸستەۋٸمٸز كەرەك?

– بٷگٸندە دەرٸگەرلٸك-ساراپتاما قىزمەتٸنە جاستاردىڭ قىزىعۋشىلىعى ايتارلىقتاي جوعارى ەمەس. بۇل ەڭ الدىمەن, سالانىڭ كٶپشٸلٸككە كەڭٸنەن تانىس بولماۋىمەن, ماماندارعا قويىلاتىن جوعارى كەسٸبي تالاپتارمەن جەنە جۇمىس جٷكتەمەسٸنٸڭ اۋىرلىعىمەن بايلانىستى. سونىمەن قاتار, ەڭبەكاقىنىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸ بولماۋى مەن ەلەۋمەتتٸك قولداۋ شارالارىنىڭ جەتكٸلٸكسٸزدٸگٸ دە جاستاردىڭ بۇل ماماندىقتى تاڭداۋىنا كەرٸ ەسەر ەتەدٸ.

وسى سالاعا جاستاردى كٶبٸرەك تارتۋ ٷشٸن ەڭ الدىمەن ەلەۋمەتتٸك قولداۋ شارالارىن كٷشەيتۋ قاجەت. جاس ماماندارعا تۇرعىن ٷيمەن قامتاماسىز ەتۋ, كٶتەرمە جەردەماقىلار مەن جەڭٸلدٸكتەر بەرۋ, ولاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋ مٷمكٸندٸكتەرٸن جەڭٸلدەتۋ سيياقتى ىنتالاندىرۋ شارالارى قاراستىرىلۋى تيٸس. سونىمەن بٸرگە, دەرٸگەرلٸك-ساراپتاما ماماندارىنىڭ ەڭبەكاقىسىن كەزەڭ-كەزەڭٸمەن ارتتىرۋ, ولاردىڭ جاۋاپتى قىزمەتٸنە سەيكەس قوسىمشا قارجىلىق قولداۋ تەتٸكتەرٸن ەنگٸزۋ – سالاداعى كادرلىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدٸڭ ماڭىزدى شارتتارىنىڭ بٸرٸ.

مەديتسينالىق وقۋ ورىندارىندا دەرٸگەرلٸك-ساراپتاما باعىتى بويىنشا ماماندار دايارلاۋدى جٷيەلٸ جولعا قويۋ جەنە ارنايى بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارىن ەنگٸزۋ دە ٶزەكتٸ مەسەلە. جاس مامانداردىڭ تەجٸريبەدەن ٶتۋ مٷمكٸندٸگٸن كەڭەيتٸپ, بٸلٸكتٸ ساراپشىلارمەن بٸرگە جۇمىس ٸستەۋٸنە جاعداي جاساۋ ولاردىڭ كەسٸبي دەڭگەيٸن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدٸ. سونداي-اق, حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي وقىتۋ جٷيەسٸن دامىتىپ, شەتەلدٸك تەجٸريبەنٸ ەنگٸزۋ ارقىلى دەرٸگەرلٸك-ساراپتاما قىزمەتٸنٸڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا بولادى.

بۇل سالاعا جاستاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ ٷشٸن كەشەندٸ شارالار قاجەت. مەملەكەت تاراپىنان ەلەۋمەتتٸك جەنە قارجىلىق قولداۋ كٶرسەتٸلٸپ, ماماندار دايارلاۋ جٷيەسٸ جەتٸلدٸرٸلسە, بۇل ٶز كەزەگٸندە دەرٸگەرلٸك-ساراپتاما قىزمەتٸنە جاس مامانداردىڭ كٶپتەپ كەلۋٸنە ىقپال ەتٸپ, سالاداعى قىزمەت ساپاسىنىڭ ارتۋىنا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ.

تەڭسٸزدٸكتٸ جويۋ قاجەت

– سٸزدەردەگٸ دەرٸگەرلەردٸڭ جالاقىسى قانشا? سٸزدەردٸڭ ماماندارىڭىز ايلىقتى دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸنٸڭ قىزمەتكەرلەرٸمەن بٸردەي الا ما, ەلدە تٶمەن بە? مٷمكٸن سٸزدەرگە دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸنٸڭ قىزمەتكەرلەرٸمەن تەڭ مەرتەبە بەرۋ كەرەك شىعار?

– قازٸرگٸ تاڭدا مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما سالاسىندا قىزمەت ەتەتٸن دەرٸگەرلەردٸڭ جالاقىسى دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸنٸڭ قىزمەتكەرلەرٸمەن سالىستىرعاندا تٶمەن. بۇل سالا مەديتسينالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك اسپەكتٸلەردٸ قامتيتىن كٷردەلٸ باعىتتاردىڭ بٸرٸ بولعانىمەن, ەڭبەكاقى مەسەلەسٸندە تەڭسٸزدٸك بار.

مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما ماماندارىنىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸ جوعارى. ولار تەك مەديتسينالىق دياگنوز قويۋمەن عانا شەكتەلمەي, مٷگەدەكتٸكتٸ بەلگٸلەۋ, وڭالتۋ باعدارلامالارىن جاساۋ, ەلەۋمەتتٸك قولداۋ مەحانيزمدەرٸن ٸسكە اسىرۋ سيياقتى كٶپقىرلى مٸندەتتەردٸ اتقارادى. سونىمەن قاتار, ولاردىڭ قىزمەتٸ ازاماتتاردىڭ ەلەۋمەتتٸك كەپٸلدٸكتەرٸ مەن قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋدە ماڭىزدى رٶل اتقارادى.

وسىعان بايلانىستى, دەرٸگەر-ساراپشىلاردىڭ ەڭبەكاقىسىن دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸنٸڭ ماماندارىمەن تەڭەستٸرۋ نەمەسە ولاردىڭ ەڭبەگٸن ەدٸل باعالاۋ ماقساتىندا ارنايى رەفورما جٷرگٸزۋ قاجەتتٸلٸگٸ تۋىنداپ وتىر. بۇل سالاعا جوعارى بٸلٸكتٸ مامانداردى تارتۋ, كادر تاپشىلىعىن ازايتۋ جەنە قىزمەت ساپاسىن ارتتىرۋ ٷشٸن دەرٸگەرلٸك-ساراپتاما ماماندارىنا تيٸستٸ مەرتەبە بەرٸپ, ولاردىڭ ەلەۋمەتتٸك جاعدايىن جاقسارتۋ ماڭىزدى. ەگەر بۇل مەسەلە جٷيەلٸ تٷردە شەشٸمٸن تاپسا, مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتامانىڭ ساپاسى ارتىپ, حالىققا كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەت دەڭگەيٸ جوعارىلاي تٷسەتٸنٸ سٶزسٸز.

– سٸزدەردٸڭ جۇمىستارىڭىزدى ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸ تاراپىنان ارنايى تەكسەرٸپ تۇرا ما? جوق ەلدە, تەك ارىز تٷسكەندە عانا كەلە مە?

– مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما سالاسىنىڭ قىزمەتٸ مەملەكەت تاراپىنان تۇراقتى باقىلاۋدا. ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸ بٸزدٸڭ جۇمىسىمىزدى جٷيەلٸ تٷردە تەكسەرٸپ وتىرادى, بۇل قىزمەت ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ مەن زاڭ تالاپتارىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

سونىمەن قاتار, ازاماتتاردان شاعىم تٷسكەن جاعدايدا دا تەكسەرۋلەر جٷرگٸزٸلەدٸ. ەسٸرەسە, مٷگەدەكتٸكتٸ بەلگٸلەۋ نەمەسە ۇزارتۋ پروتسەستەرٸ, وڭالتۋ باعدارلامالارىنىڭ ورىندالۋى, كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەردٸڭ ساپاسى مەن اشىقتىعى باستى نازاردا بولادى. تەكسەرۋلەر جوسپارلى تٷردە جٷرگٸزٸلگەنٸمەن, قوعامدىق پٸكٸر مەن ازاماتتاردىڭ ٶتٸنٸشتەرٸ دە ەرەكشە ماڭىزعا يە.

جالپى, باقىلاۋ مەن قاداعالاۋ جٷيەسٸنٸڭ نەگٸزگٸ ماقساتى – قىزمەت ساپاسىن ارتتىرۋ, ەدٸلدٸك پەن اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋ. سوندىقتان, بٸزدٸڭ سالادا حالىقتىڭ سەنٸمٸن نىعايتۋعا جەنە مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتامانىڭ ەدٸل جٷرگٸزٸلۋٸنە باسىمدىق بەرٸلەدٸ. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسادى.

– جالپى مٷگەدەكتٸك قالاي انىقتالادى? مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتا جٷرگٸزۋدٸڭ ٶزٸنٸڭ ەرەجەسٸ, قاۋلىسى بار ما? ٸ,ٸٸ,ٸٸٸ توپتى الۋ ٷشٸن ادامنىڭ جۇمىس ٸستەۋ قابٸلەتٸ مٸندەتتٸ تٷردە شەكتەلۋٸ كەرەك پە, ەلدە جۇمىس ٸستەپ جٷرٸپ تە مٷگەدەكتٸك الۋعا بولا ما?

– مٷگەدەكتٸكتٸ انىقتاۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قولدانىستاعى زاڭناماسىنا سەيكەس جٷزەگە اسىرىلادى. بۇل پروتسەسس ازاماتتىڭ دەنساۋلىق جاعدايىن, ەڭبەككە قابٸلەتتٸلٸگٸن, ەلەۋمەتتٸك تۇرعىدان بەيٸمدەلۋ دەڭگەيٸن جان-جاقتى باعالاۋعا نەگٸزدەلگەن.

مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما جٷرگٸزۋ رەسٸمٸ قر پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى – ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترٸنٸڭ 2023 جىلعى 29 ماۋسىمداعى №260 بۇيرىعىمەن بەكٸتٸلگەن «مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما جٷرگٸزۋ قاعيدالارى» اياسىندا رەتتەلەدٸ. بۇل قۇجاتتا مٷگەدەكتٸكتٸ بەلگٸلەۋ تەرتٸبٸ, ساراپتامادان ٶتۋ تالاپتارى, ەڭبەككە قابٸلەتتٸلٸك دەڭگەيٸن باعالاۋ كريتەرييلەرٸ ناقتى كٶرسەتٸلگەن.

مٷگەدەكتٸكتٸڭ I, II جەنە III توپتارى ازاماتتىڭ ەڭبەككە جارامدىلىق دەڭگەيٸنە قاراي بەلگٸلەنەدٸ. الايدا, مٷگەدەكتٸك تاعايىنداۋ ٷشٸن ادامنىڭ جۇمىس ٸستەۋ قابٸلەتٸ تولىقتاي جوعالۋى مٸندەتتٸ ەمەس. قاعيدانىڭ 5-تارماعىنا سەيكەس, جۇمىس ٸستەيتٸن ازاماتتارعا مٷگەدەكتٸك تاعايىنداۋ ٷشٸن ۋاقىتشا ەڭبەككە جارامسىزدىق مەرزٸمٸ كەمٸندە 4 اي بولۋى تيٸس. بۇل كەزەڭدە ازامات تولىق مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن ٶتٸپ, ونىڭ دەنساۋلىق جاعدايىنا بايلانىستى ەڭبەككە قابٸلەتتٸلٸگٸ جان-جاقتى سارالانادى.

مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما تەك مەديتسينالىق كٶرسەتكٸشتەرگە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ازاماتتىڭ ەلەۋمەتتٸك بەيٸمدەلۋ مٷمكٸندٸگٸنە دە باعا بەرەدٸ. وسىلايشا, مٷگەدەكتٸكتٸ انىقتاۋ تەك فيزيكالىق شەكتەۋلەرگە ەمەس, ادامنىڭ جالپى ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىنا ەسەر ەتەتٸن فاكتورلارعا نەگٸزدەلەدٸ.

بۇل جٷيەنٸڭ باستى ماقساتى – مٷگەدەكتٸگٸ بار ازاماتتاردى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋعا الىپ, ولاردىڭ قوعام ٶمٸرٸنە بەلسەندٸ ارالاسۋىنا مٷمكٸندٸك جاساۋ. سوندىقتان ەربٸر ساراپتاما ەدٸلدٸك, اشىقتىق جەنە زاڭدىلىق قاعيداتتارىنا سەيكەس جٷرگٸزٸلەدٸ.

تسيفرلىق جٷيە قاعازباستىلىقتى جويادى

– مٷگەدەكتٸككە ٶتۋ ٷشٸن ناۋقاستاردان قانداي قۇجاتتار تالاپ ەتٸلەدٸ?

– مٷگەدەكتٸكتٸ بەلگٸلەۋ رەسٸمٸ ازاماتتاردىڭ مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك جاعدايىن جان-جاقتى ساراپتاۋعا نەگٸزدەلگەن. بۇل پروتسەسس مەديتسينالىق قورىتىندىلار مەن ازاماتتىڭ جەكە ٶتٸنٸشٸ نەگٸزٸندە جٷزەگە اسىرىلادى.

قازٸرگٸ تاڭدا مٷگەدەكتٸكتٸ انىقتاۋ رەسٸمٸ بارىنشا جەڭٸلدەتٸلٸپ, تسيفرلاندىرۋ جٷيەسٸنە كٶشٸرٸلۋدە. ناۋقاستىڭ بارلىق مەديتسينالىق قۇجاتتارى «مٷگەدەكتٸگٸ بار ادامداردىڭ ورتالىقتاندىرىلعان دەرەكتەر قورى» اقپاراتتىق جٷيەسٸنە اۆتوماتتى تٷردە ەنگٸزٸلەدٸ. بۇل جاڭاشىلدىق قاعازباستىلىقتى ازايتىپ, ساراپتاما جٷرگٸزۋ پروتسەسٸن جەڭٸلدەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

ازامات مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاماعا كەلگەندە, ٶزٸمەن بٸرگە تەك جەكە كۋەلٸگٸن الىپ كەلسە جەتكٸلٸكتٸ. ونىڭ دەنساۋلىق جاعدايىنا قاتىستى بارلىق قاجەتتٸ اقپارات اقپاراتتىق جٷيەدە تٸركەلگەندٸكتەن, قوسىمشا قۇجاتتار ۇسىنۋ تالاپ ەتٸلمەيدٸ. بۇل ازاماتتاردىڭ ۋاقىتىن ٷنەمدەپ, مٷگەدەكتٸكتٸ بەلگٸلەۋ پروتسەسٸن ەلدەقايدا قولجەتٸمدٸ ەرٸ جىلدام ەتەدٸ.

تسيفرلاندىرۋدىڭ ەنگٸزٸلۋٸ قىزمەت كٶرسەتۋدٸڭ اشىقتىعىن ارتتىرىپ, سىبايلاس جەمقورلىق تەۋەكەلدەرٸن تٶمەندەتۋگە ىقپال ەتەدٸ. سونىمەن قاتار, ازاماتتاردىڭ ٶتٸنٸشتەرٸن قاراۋ ۋاقىتى قىسقارىپ, مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما ەدٸل ەرٸ تيٸمدٸ جٷرگٸزٸلۋدە.

مٷگەدەكتٸكتٸ بەلگٸلەۋ – بۇل تەك مەديتسينالىق پروتسەسس قانا ەمەس, ازاماتتىڭ ەلەۋمەتتٸك قۇقىقتارى مەن مٷمكٸندٸكتەرٸن قامتاماسىز ەتەتٸن ماڭىزدى رەسٸم. سوندىقتان بۇل باعىتتاعى جاڭاشىلدىقتار حالىققا قولايلى ەرٸ ىڭعايلى جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان.

– كەي جاعدايلاردا ناۋقاستار مٷگەدەكتٸك الۋ ٷشٸن بارلىق قۇجاتتارىن جيناقتاپ, مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما بٶلٸمدەرٸنە بارعان كەزدە ونداعىلار وعان (كەي ناۋقاستارعا) مٷگەدەكتٸك تاعايىنداۋدان باس تارتىپ جاتادى. ەرينە بۇل ٶز كەزەگٸندە اۋرۋلار تاراپىنان نارازىلىق تۋعىزىپ, كەيدە اتالمىش مەكەمەنٸ سوتقا بەرەدٸ. قىزمەتتٸك تەجٸريبەڭٸزدە سٸزدەردە وسىنداي داۋ-داماي بولىپ, سوتتا ۇتىلعان كەزدەرٸڭٸز بولدى ما?

– مٷگەدەكتٸكتٸ بەلگٸلەۋ – تەك مەديتسينالىق قورىتىندىعا عانا ەمەس, ازاماتتىڭ جالپى دەنساۋلىق جاعدايىنا, ەڭبەككە جارامدىلىق دەڭگەيٸنە جەنە وڭالتۋ ەلەۋەتٸنە جان-جاقتى ساراپتاما جٷرگٸزۋدٸ تالاپ ەتەتٸن كٷردەلٸ پروتسەسس. سوندىقتان كەيبٸر جاعدايلاردا ازاماتتاردىڭ ٶتٸنٸشٸ قاناعاتتاندىرىلماۋى مٷمكٸن.

قازٸرگٸ تاڭدا بارلىق مەديتسينالىق قۇجاتتار «مٷگەدەكتٸگٸ بار ادامداردىڭ ورتالىقتاندىرىلعان دەرەكتەر قورى» اقپاراتتىق جٷيەسٸنە اۆتوماتتى تٷردە ەنگٸزٸلەدٸ. بۇل ساراپتاما جٷرگٸزۋ كەزٸندە قۇجاتتاردىڭ تولىقتىعى مەن ولاردىڭ شىنايىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

مٷگەدەكتٸكتٸ تاعايىنداۋ بارىسىندا ازاماتتىڭ دەنساۋلىق جاعدايى قر پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى – ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترٸنٸڭ 2023 جىلعى 29 ماۋسىمداعى №260 بۇيرىعىمەن بەكٸتٸلگەن «مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما جٷرگٸزۋ قاعيدالارى» اياسىندا قارالادى. قاعيدانىڭ 7-تارماعىنا سەيكەس, قۇجاتتاردىڭ تولىقتىعىنا جەنە ازاماتتى مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاماعا نەگٸزدٸ جولداۋعا ەمدەۋ مەكەمەسٸنٸڭ دەرٸگەرلٸك-كونسۋلتاتسييالىق كوميسسيياسىنىڭ (دكك) تٶراعاسى جاۋاپتى.

بۇل ساراپتاما ەمدەۋ مەكەمەسٸنٸڭ ۇسىنعان مەلٸمەتتەرٸنە, ناۋقاستىڭ مەديتسينالىق تاريحىنا جەنە قازٸرگٸ جاعدايىنا سٷيەنە وتىرىپ, وبەكتيۆتٸ تٷردە جٷرگٸزٸلەدٸ. ەگەر مٷگەدەكتٸك بەلگٸلەۋ كريتەرييلەرٸنە ساي كەلمەيتٸن جاعداي انىقتالسا, ساراپتاما بٶلٸمدەرٸ ٶتٸنٸشتٸ قاناعاتتاندىرۋدان باس تارتۋى مٷمكٸن.

ەرينە, مۇنداي شەشٸم كەي ازاماتتاردىڭ نارازىلىعىن تۋعىزىپ, كەي جاعدايلاردا سوتقا جٷگٸنۋٸنە سەبەپ بولۋى مٷمكٸن. الايدا, قىزمەتتٸك تەجٸريبەمدە نەگٸزسٸز داۋ-داماي تۋىنداپ, سوتتا ۇتىلعان جاعداي بولعان جوق. ٶيتكەنٸ بارلىق ساراپتامالىق شەشٸمدەر زاڭعا سەيكەس قابىلدانادى جەنە ولاردىڭ وبەكتيۆتٸلٸگٸنە كەپٸلدٸك بەرٸلەدٸ.

ەگەر ازامات ساراپتاما قورىتىندىسىمەن كەلٸسپەسە, ول شەشٸمگە جوعارى تۇرعان ورگانعا نەمەسە سوتقا شاعىمدانۋ قۇقىعىنا يە. بۇل پروتسەدۋرا ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىنىڭ تولىق قورعالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. سوندىقتان مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما جٷيەسٸنٸڭ ەدٸل ەرٸ اشىق جٷرگٸزٸلۋٸ باستى باسىمدىق بولىپ قالا بەرەدٸ.

جٷيەلٸ كٶزقاراس قاجەت

– بٷگٸن ٷكٸمەتتٸڭ الدىندا ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸ ۋاقىتىلى تٶلەۋ مەسەلەسٸ عانا تۇرسا, قازٸرگٸ تاڭدا ەڭ ماڭىزدى مەسەلە – مٷگەدەكتٸكتٸ وڭالتۋ, جۇمىسقا ورنالاستىرۋ بولىپ تابىلادى. بۇل تۇرعىدا قانداي جۇمىستار اتقارىلۋدا?

– قازٸرگٸ تاڭدا ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸ ۋاقىتىلى تاعايىنداۋ مەن تٶلەۋ ماڭىزدى مەسەلە بولىپ قالا بەرگەنٸمەن, مٷگەدەكتٸگٸ بار ازاماتتاردى وڭالتۋ جەنە جۇمىسقا ورنالاستىرۋ – ەلەۋمەتتٸك ساياساتتىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ بٸرٸ. بۇل ازاماتتاردىڭ قوعام ٶمٸرٸنە بەلسەنە ارالاسۋى, ەكونوميكالىق تۇرعىدان بەلسەندٸ بولۋى جەنە ەلەۋمەتتٸك بەيٸمدەلۋٸ ٷشٸن كەشەندٸ شارالار جٷزەگە اسىرىلىپ كەلەدٸ.

وڭالتۋ سالاسىندا مەديتسينالىق, ەلەۋمەتتٸك جەنە كەسٸپتٸك وڭالتۋ قىزمەتتەرٸن جەتٸلدٸرۋ باستى نازاردا. بٷگٸندە وڭالتۋ ورتالىقتارى جۇمىس ٸستەپ, مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ ازاماتتارعا قاجەتتٸ مەديتسينالىق كٶمەك كٶرسەتٸلۋدە. تەحنيكالىق وڭالتۋ قۇرالدارىنا, ونىڭ ٸشٸندە پروتەزدٸك-ورتوپەدييالىق جابدىقتارعا, ارنايى كٶمەكشٸ قۇرىلعىلارعا, ارباعا تاڭىلعان جاندارعا ارنالعان قۇرالدارعا قولجەتٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرۋ شارالارى قولعا الىنعان. سونىمەن قاتار, ەر ازاماتقا جەكە وڭالتۋ باعدارلاماسى ەزٸرلەنٸپ, ولاردىڭ ەلەۋمەتتٸك ورتاعا بەيٸمدەلۋٸنە قولداۋ كٶرسەتٸلەدٸ.

جۇمىسپەن قامتۋ مەسەلەسٸنە كەلسەك, مٷگەدەكتٸگٸ بار ازاماتتاردى ەڭبەك نارىعىنا تارتۋ شارالارى كٷشەيتٸلۋدە. بۇل باعىتتا كۆوتالىق جٷيە ەنگٸزٸلٸپ, جۇمىس بەرۋشٸلەرگە مٷگەدەكتٸگٸ بار ازاماتتاردى جۇمىسقا الۋ بويىنشا مٸندەتتەمەلەر جٷكتەلۋدە. سونداي-اق, ولارعا كەسٸپتٸك بٸلٸم بەرۋ, قايتا دايارلاۋ, جەڭٸلدەتٸلگەن نەسيە مەن گرانتتار بەرۋ ارقىلى كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋ مٷمكٸندٸكتەرٸ قاراستىرىلعان.

مەملەكەت تاراپىنان قابىلدانعان وسى شارالار مٷگەدەكتٸگٸ بار ازاماتتاردىڭ قوعامعا بەيٸمدەلۋٸن جەڭٸلدەتٸپ, ولاردىڭ ەلەۋمەتتٸك جەنە ەكونوميكالىق دەربەستٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىپ, ازاماتتاردىڭ ٶمٸر ساپاسىن ارتتىرۋعا نەگٸزدەلگەن جاڭا باستامالار قولعا الىناتىن بولادى.

– مٷگەدەكتٸكتٸ تاعايىنداۋ مەرزٸمٸ قالاي جٷرگٸزٸلەدٸ? سٸزدەر الدىمەن كٶك قاعازدى التى ايعا, سونسوڭ بٸر-ەكٸ جىلعا بەرەسٸزدەر مە, ەلدە بٸردەن 10-20 جىلعا نەمەسە ٶمٸرلٸك الۋعا بولا ما?

– مٷگەدەكتٸكتٸ تاعايىنداۋ مەرزٸمٸ ەربٸر ازاماتتىڭ مەديتسينالىق جاعدايىنا, دياگنوزىنا جەنە وڭالتۋ مٷمكٸندٸكتەرٸنە بايلانىستى بەلگٸلەنەدٸ. بۇل پروتسەسس قر پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى – ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترٸنٸڭ 2023 جىلعى 29 ماۋسىمداعى №260 بۇيرىعىمەن بەكٸتٸلگەن «مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما جٷرگٸزۋ قاعيدالارى» تالاپتارىنا سەيكەس جٷزەگە اسىرىلادى.

مٷگەدەكتٸك بەلگٸلٸ بٸر مەرزٸمگە نەمەسە ٶمٸر بويىنا بەرٸلۋٸ مٷمكٸن. ەگەر ادامنىڭ دەنساۋلىق جاعدايى تۇراقتى تٷردە ناشارلاسا نەمەسە قالپىنا كەلمەيتٸن اناتومييالىق كەمٸستٸكتەر انىقتالسا, مٷگەدەكتٸك قايتا كۋەلاندىرۋ مەرزٸمٸنسٸز (ٶمٸرلٸك) تاعايىندالادى. ال كەيبٸر جاعدايلاردا, وڭالتۋ مٷمكٸندٸگٸنە بايلانىستى, مٷگەدەكتٸك بەلگٸلٸ بٸر ۋاقىتقا عانا بەرٸلەدٸ.

قاعيدانىڭ 7-قوسىمشاسىنا سەيكەس, بالالار ٷشٸن مٷگەدەكتٸك مىنا مەرزٸمدەرگە تاعايىندالادى: 6 ايعا, 1 جىلعا, 2 جىلعا, 5 جىلعا, 7 جاسقا دەيٸن, 18 جاسقا دەيٸن.

ال ەرەسەكتەر ٷشٸن مٷگەدەكتٸك مەرزٸمٸ: 6 ايعا, 1 جىلعا, 2 جىلعا, قاعيدانىڭ 11-قوسىمشاسىنا سەيكەس – 5 جىلعا, قاعيدانىڭ 10-قوسىمشاسىنا سەيكەس – قالپىنا كەلمەيتٸن اناتومييالىق كەمٸستٸكتەرٸ بار ازاماتتارعا قايتا كۋەلاندىرۋ مەرزٸمٸنسٸز (ٶمٸر بويىنا) تاعايىندالادى.

مٷگەدەكتٸكتٸ بەلگٸلەۋ كەزٸندە ازاماتتىڭ دەنساۋلىق جاعدايىنىڭ ديناميكاسى, وڭالتۋ مٷمكٸندٸكتەرٸ جەنە مەديتسينالىق كٶرسەتكٸشتەرٸ جان-جاقتى زەرتتەلەدٸ. بۇل ٷدەرٸس ەربٸر ازاماتتىڭ قۇقىعىنىڭ ساقتالۋىن جەنە مٷگەدەكتٸك دەرەجەسٸنٸڭ ەدٸل تاعايىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.

قوعامدىق باقىلاۋدىڭ رٶلٸ زور

– مٷگەدەكتٸكتٸ تاعايىنداردا جەڭ ۇشىنان جالعاسقان سىبايلاستىققا جول بەرٸلەدٸ دەگەندەي كەلەڭسٸز جايتتار حالىق اراسىندا جيٸ ايتىلادى? سٸز بۇعان نە دەيسٸز?

– مٷگەدەكتٸكتٸ تاعايىنداۋ – قوعامنىڭ ەلەۋمەتتٸك ەدٸلەتتٸلٸگٸنە تٸكەلەي ەسەر ەتەتٸن ماڭىزدى پروتسەسس. سوندىقتان ونىڭ اشىق ەرٸ ەدٸل جٷرگٸزٸلۋٸ باستى باسىمدىق بولىپ تابىلادى. دەگەنمەن, بۇل سالادا سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ ورىن الۋى مٷمكٸن دەگەن پٸكٸرلەر حالىق اراسىندا جيٸ ايتىلادى.

قازٸرگٸ تاڭدا بۇل مەسەلەنٸ بولدىرماۋ ٷشٸن باقىلاۋ كٷشەيتٸلٸپ, مٷگەدەكتٸكتٸ انىقتاۋ جٷيەسٸ بارىنشا اشىق جٷرگٸزٸلۋدە. بارلىق قۇجاتتار «مٷگەدەكتٸگٸ بار ادامداردىڭ ورتالىقتاندىرىلعان دەرەكتەر قورى» اقپاراتتىق جٷيەسٸنە ەنگٸزٸلٸپ, پروتسەستەر تسيفرلاندىرىلدى. بۇل جٷيە مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتامانىڭ ەدٸلدٸگٸن قامتاماسىز ەتٸپ, ادام فاكتورىنىڭ ىقپالىن ازايتادى.

ەگەر قانداي دا بٸر ازامات زاڭسىزدىققا نەمەسە كٷمەندٸ جاعدايعا تاپ بولسا, ول تيٸستٸ قۇزىرلى مەكەمەلەرگە حابارلاۋى تيٸس. بۇل – ەربٸر ازاماتتىڭ ازاماتتىق مٸندەتٸ. وسىنداي فاكتٸلەردٸڭ الدىن الۋ ٷشٸن مەملەكەت تاراپىنان قوعامدىق باقىلاۋ تەتٸكتەرٸ ەنگٸزٸلٸپ, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ٸس-شارالار كٷشەيتٸلدٸ.

مٷگەدەكتٸكتٸ ەدٸل تاعايىنداۋ – تەك مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ عانا ەمەس, قوعامنىڭ ورتاق جاۋاپكەرشٸلٸگٸ. سوندىقتان, اشىقتىق پەن ەدٸلەتتٸلٸك قاعيدالارىن ساقتاۋ – باستى مٸندەت. قۇقىق بۇزۋشىلىققا جول بەرمەۋ ٷشٸن باقىلاۋ مەحانيزمدەرٸ تۇراقتى تٷردە جەتٸلدٸرٸلٸپ, قوعامدىق ۇيىمدارمەن بٸرلەسكەن جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە. بۇل باعىتتاعى ٸس-شارالار الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تابادى.

– وسى سالانىڭ بٸلٸكتٸ مامانى رەتٸندە ايتىڭىزشى, جالپى مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما جۇمىسىن جوعارى ساتىعا كٶتەرۋ ٷشٸن, حالىققا قىزمەت كٶرسەتۋ ساپاسىن ودان ەرٸ ارتتىرۋ ٷشٸن تاعى دا قانداي شارالاردى قولعا الۋ كەرەك دەپ ويلايسىز?

– مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما جٷيەسٸن جوعارى دەڭگەيگە كٶتەرۋ جەنە حالىققا قىزمەت كٶرسەتۋ ساپاسىن ودان ەرٸ ارتتىرۋ – مەملەكەت الدىنداعى ماڭىزدى مٸندەتتەردٸڭ بٸرٸ. بۇل سالانىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ٷشٸن كەشەندٸ شارالار قاجەت.

الدىمەن, تسيفرلاندىرۋدى ودان ەرٸ جەتٸلدٸرۋ كەرەك. بٷگٸنگٸ تاڭدا ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ باستاماسىمەن ەنگٸزٸلگەن سىرتتاي-پرواكتيۆتٸ كۋەلاندىرۋ جوباسى جٷزەگە اسىرىلۋدا. قازٸرگٸ تاڭدا مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما پروتسەسٸ ەلەكتروندى جٷيەگە كٶشٸرٸلگەن جەنە تولىققاندى اۆتوماتتاندىرىلعان. بۇل تىنىس-تٸرشٸلٸگٸنٸڭ شەكتەلۋ دەرەجەسٸن انىقتاۋ مەن قۇجات رەسٸمدەۋ جۇمىستارىن بارىنشا جەدەلدەتٸپ, ازاماتتار ٷشٸن ىڭعايلى جاعداي جاسادى. تسيفرلاندىرۋ جەمقورلىق تەۋەكەلدەرٸن ازايتىپ, قىزمەت كٶرسەتۋدٸڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەدٸ.

ەكٸنشٸدەن, مامانداردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋعا ەرەكشە مەن بەرۋ قاجەت. مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما سالاسىنداعى ماماندار تەك مەديتسينالىق بٸلٸمٸمەن شەكتەلمەي, ەلەۋمەتتٸك, قۇقىقتىق جەنە پسيحولوگييالىق اسپەكتٸلەردٸ دە تەرەڭ مەڭگەرۋٸ تيٸس. سوندىقتان, ٷزدٸكسٸز بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارىن جەتٸلدٸرۋ, شەتەلدٸك تەجٸريبەنٸ ەنگٸزۋ جەنە بٸلٸكتٸ كادرلاردى دايارلاۋ جٷيەسٸن كٷشەيتۋ ماڭىزدى.

سونىمەن قاتار, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى نىعايتۋ قاجەت. وڭالتۋ شارالارى مەن ساراپتامالىق قىزمەتتٸڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ٷشٸن زاماناۋي مەديتسينالىق جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ – ٶزەكتٸ مەسەلە. بۇل ناۋقاستاردىڭ دەنساۋلىق جاعدايىن ناقتى ەرٸ دەل انىقتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

جالپى, مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ – تسيفرلاندىرۋ, مامانداردىڭ كەسٸبي دايارلىعىن ارتتىرۋ جەنە ماتەريالدىق بازانى نىعايتۋ سىندى كەشەندٸ شارالاردى جٷزەگە اسىرۋدى تالاپ ەتەدٸ. بۇل قادامدار حالىققا كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتٸڭ ساپاسىن جاقسارتىپ, ونىڭ اشىق ەرٸ ەدٸل بولۋىنا ىقپال ەتەدٸ.

سۇحباتتاسقان – سەرٸك جۇماباەۆ.