جاقىندا مەجٸلٸستە بەسەكەلەستٸكتٸ دامىتۋ جٶنٸندەگٸ زاڭناماعا ەنگٸزٸلمەك ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلاردىڭ جوباسى تانىستىرىلدى. ونداعى قاراستىرىلعان شارالاردىڭ بٸرٸ - تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جەنە بەسەكەلەستٸك ورتاداعى بۇزۋشىلىقتاردى ازايتۋ ماقساتىندا زاڭناماعا ۇجىمدىق تالاپ-ارىز مەحانيزمٸن ەنگٸزۋ. Halyk Finance تالداۋ ورتالىعىنىڭ ساراپشىسى سانجار قالداروۆ بۇل ەلٸمٸزدە اۋىزدىقتاۋعا ونشا-مۇنا كٶنە بەرمەيتٸن مونوپوليستەرمەن كٷرەستە مىقتى قۇرال بولا الاتىندىعىنا سەنٸمدٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ۇجىمدىق تالاپ-ارىز – تۇتىنۋشىلارعا قارسى مونوپولييالىق ەرەكەتتەردەن زارداپ شەككەن ازاماتتاردىڭ سوتقا بٸرلەسە جٷگٸنۋٸ ارقىلى كەلتٸرٸلگەن شىعىندى ٶتەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن قۇقىقتىق مەحانيزم.
«مۇنداي مەحانيزمنٸڭ قازاقستاندا پايدا بولۋى مونوپوليياعا قارسى زاڭنامانىڭ بۇزىلۋىنان زارداپ شەككەن تۇتىنۋشىعا كەلتٸرٸلگەن زالالدى ٶتەۋگە عانا ەمەس, سونىمەن بٸرگە ەلدە جاڭا مونوپوليستەردٸڭ پايدا بولۋىن دا تەجەۋگە سەپ بولماق. زاڭ جوباسى بويىنشا, قۇقىقتارى بۇزىلعان تۇلعالار (تۇتىنۋشىلار) توبى سوتقا شىعىنداردى ٶندٸرٸپ الۋ ٷشٸن بٸرگە جٷگٸنە الادى. بۇل رەتتە سوتتىڭ تالاپ-ارىزدى قابىلداۋ ٷشٸن ول كەمٸندە 30 ادامنىڭ اتىنان بەرٸلۋٸ قاجەت. توپتىڭ نەگٸزگٸ بەلگٸسٸ – بۇزىلعان قۇقىقتار مەن شاعىمداردىڭ, ولاردى قورعاۋ تەسٸلدەرٸنٸڭ بٸرتەكتٸ بولۋى», - دەيدٸ سانجار قالداروۆ.
ۇجىمدىق تالاپ-ارىز تەك شاعىمدانۋشىلار توبىنىڭ عانا ەمەس, سونداي-اق وسى قۇقىق بۇزۋشىلىقتان زارداپ شەككەن ٶزگە دە ىقتيمال تۇلعالاردىڭ اتىنان بەرٸلۋٸ مٷمكٸن.
«بۇل – «opt-out» مودەلٸ. مۇنداي مودەل اقش-تا كەڭٸنەن قولدانىلادى جەنە شاعىمدانۋشى توپقا قاتىسى بار, بٸراق شاعىمعا قوسىلماعان نەمەسە ٶزدەرٸنە زالال كەلتٸرٸلگەنٸن بٸلمەيتٸن ادامداردىڭ دا قۇقىقتارىن قورعاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. پروتسەسكە دەيٸن زارداپ شەككەن بارلىق تۇلعاعا تالاپ-ارىزدىڭ بەرٸلگەنٸ تۋرالى جارييا حابارلاما جٸبەرٸلەدٸ, قازاقستاندا مۇنداي حابارلامالار اشىق تٷردە نەمەسە ەلەكتروندى قۇجات ارقىلى تاراتىلاتىن بولادى. Opt-out مودەلٸنٸڭ باستى ارتىقشىلىعى – زارداپ شەككەندەر سانى مىڭداعان, تٸپتٸ ميلليونداعان ادامدى قۇراعاندا, ولاردىڭ بارلىعىنىڭ مٷددەسٸ مٸندەتتٸ تٷردە ەسكەرۋگە جاتاتىندىعىندا», - دەيدٸ ساراپشى.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا قازاقستاندا انتيمونوپولييالىق زاڭدى بۇزۋ ارقىلى كەلتٸرٸلگەن شىعىندار نەگٸزٸنەن تەك مەملەكەتكە عانا ايىپپۇل تٷرٸندە تٶلەنەدٸ. مىسالى, باعا بەلگٸلەۋدە ٶزارا كەلٸسٸپ العان كومپانييالار مونوپولييالىق جولمەن تاپقان تابىسىنىڭ 5%-ىنا دەيٸنگٸ كٶلەمٸن ايىپپۇل رەتٸندە تٶلەيدٸ. مونوپوليياعا قارسى اگەنتتٸكتٸڭ دەرەگٸنشە, سوڭعى ەكٸ جىلدا بيۋدجەتكە وسىنداي ايىپپۇلدار تٷرٸندە 11 ملرد تەڭگە قاراجات تٷسكەن. الايدا مۇنداي ٸستەردە, شىن مەنٸندە, باستى زارداپ شەگۋشٸلەر – مەملەكەت ەمەس, قاراپايىم تۇتىنۋشىلار.
بقدا مەلٸمەتٸنشە, ەربٸر جەكە تۇتىنۋشىنىڭ شىعىنى ورتا ەسەپپەن 3-5 مىڭ تەڭگە شاماسىندا بولادى. ال مۇنداي شاعىن سومانى ٶندٸرۋ ٷشٸن ادامدار جەكە تالاپ-ارىزبەن سوتقا جٷگٸنۋگە قۇلىقسىز. ونىڭ ٷستٸنە, كٶپ جاعدايدا تۇتىنۋشىلار ٶز قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلعانىن بٸلمەي دە جاتادى.
«وسى تۇرعىدا ۇجىمدىق تالاپ-ارىز ينستيتۋتىنىڭ پايدا بولۋى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن كەڭٸنەن قورعاۋعا جول اشادى. سونداي-اق ول ٸرٸ بيزنەستٸڭ زاڭسىز ەرەكەتتەرٸنە قارسى قاراپايىم ازاماتتاردىڭ بٸرٸگٸپ ەرەكەت ەتۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇل ينستيتۋت ەلٸمٸزدە جاڭا مونوپوليستەردٸڭ پايدا بولۋىنا توسقاۋىل قويۋشى كٷشكە اينالادى. ۇجىمدىق تالاپ-ارىز مەحانيزمٸ سۇيىتىلعان گاز, ەۋە بيلەتتەرٸ, دەرٸ-دەرمەكتٸ ساقتاۋ جەنە تاسىمالداۋ سيياقتى سالالاردا جيٸ قولدانىلۋى مٷمكٸن», - دەيدٸ ساراپشى.
جالپى العاندا, ساراپشىنىڭ پايىمداۋىنشا, ۇجىمدىق تالاپ-ارىز ينستيتۋتىنىڭ پايدا بولۋى قازاقستاندا بەسەكەنٸ قورعاۋ مەن تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن نىعايتۋ باعىتىنداعى وڭ قادام بولماق. بۇل باستاما العاش رەت 2023 جىلدىڭ سوڭىندا جارييالانعان بولاتىن. كەيٸن زاڭ جوباسى قايتا قاراۋعا جٸبەرٸلدٸ. بۇل جولعىسىندا تالاپ-ارىزدى بەرۋ تەرتٸبٸ, زالال كٶلەمٸن انىقتاۋ مەن ونىڭ ورنىن تولتىرۋ مەحانيزمدەرٸ ناقتىلانعان.
«دەگەنمەن, بۇل مەحانيزمنٸڭ ٸس جٷزٸندە تيٸمدٸ جۇمىس ٸستەۋٸ ٷشٸن بقدا مەن ٶزگە دە قۇزىرلى ورگاندار زاڭنامالىق جۇمىستاردان بٶلەك, اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسييالىق جۇمىستاردى كٷشەيتۋٸ قاجەت. سەبەبٸ بۇل رەفورمانىڭ نەتيجەسٸنە مەملەكەت تە, قاراپايىم ازاماتتار دا بٸردەي مٷددەلٸ», دەپ سٶزٸن قورىتادى Halyk Finance تالداۋ ورتالىعىنىڭ ساراپشىسى.
بۇعان دەيٸن الماتىدا بەرگەن نەسيەلەرٸنٸڭ ٷستەمە پايىزدىق سىياقى مٶلشەرلەمەسٸن اسىرا بەلگٸلەگەن التى ميكروقارجى ۇيىمنىڭ زاڭسىز ەرەكەتتەرٸ ەشكەرەلەنگەن بولاتىن.
