– مٶلدٸر حانىم, ٶزٸڭٸز جەتەكشٸلٸك جاسايتىن «دەمەۋ» پسيحولوگييالىق ورتالىعى تالدىقورعان قالاسىنداعى جۇرتقا تانىمال ورتالىق ەكەنٸن بٸلەمٸز. اتقارىپ جاتقان جۇمىستارىڭىزدى ۇداي ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەن باقىلاپ وتىرامىز. كارانتين كەزٸندە حالىققا پسيحولوگييالىق جەنە ماتەريالدىق تۇرعىدان قولداۋ كٶرسەتتٸڭٸزدەر. وسى قولعا الىنعان ٸس-شارالار جايىندا كەڭٸرەك ايتساڭىز?
– بٸزدٸڭ ورتالىق ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردٸڭ كٶمەگٸنە سٷيەنٸپ, ونلاين-فورماتتا بۇرىننان جۇمىس ٸستەپ كەلەدٸ. بۇدان باسقا, تالدىقورعان قالاسى مەن ونىڭ اينالاسىنداعى اۋدان-قالالارداعى قىز-كەلٸنشەكتەردٸڭ باسىن قوسىپ, رۋحاني كەشتەر ۇيىمداستىردى. كارانتين كەزٸندە وسى باعىتتاعى جۇمىستارىمىزدى توقتاتپاي, ونلاين فورماتتا جۇمىس ٸستەپ, حالىقپەن اراداعى بايلانىسىمىزدى كٷشەيتە تٷستٸك.
جالپى, قازاق قوعامىندا ەيەل ازاماتشالارعا جاۋاپكەرشٸلٸك جٷگٸ كٶپ تٷسەتٸنٸ جاسىرىن ەمەس. قازٸرگٸدەي دامىعان زاماندا ەيەلدەردٸڭ كٷندەلٸكتٸ كٷيبەڭ تٸرشٸلٸكپەن قازان-وشاقتىڭ باسىندا كٷنٸن ٶتكٸزۋٸ قازاق قوعامىنىڭ دامۋىنا بەلگٸلٸ دەرەجەدە تەجەۋ بولاتىنى جاسىرىن ەمەس. بٷگٸندە بالا تەربيەسٸمەن كٶبٸندە وتباسىنداعى انالار اينالىسادى. ال انالارىمىزدىڭ كٶزٸ اشىق, كٶكٸرەك كٶزٸ وياۋ بولسا, سانالى ۇرپاق كٶپتەپ ٶسٸپ, العا جىلجيتىنى انىق.
سول سەبەپتٸ «دەمەۋ» ورتالىعى بٸرٸنشٸ كەزەكتە وتباسى قۇندىلىعىن دامىتۋعا ايرىقشا كٶڭٸل بٶلٸپ, وتباسىنداعى ەيەلدەرمەن ەكٸ جىلدان بەرٸ ٷزدٸكسٸز جۇمىس ٸستەپ كەلەدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا الماتى وبلىسىنداعى مىڭنان استام قىز-كەلٸنشەكتەرگە تٷرلٸ پسيحولوگييالىق كەڭەستەر بەرٸپ, ولاردىڭ ٶمٸرگە دەگەن قۇلشىنىسىن ارتتىرىپ كەلەمٸز.
بٸردەن ايتىمىز كەرەك, بٸزدٸڭ ورتالىق ۇيىمداستىرعان ٸس-شارالاردى جەتٸسۋداعى نەزٸك جاندىلار ايرىقشا ىقىلاسپەن قابىلدادى. وسى جٷيەلٸ جۇمىستارىمىز تٶتەنشە جاعداي مەن كارانتين كەزٸندە ٷزٸلٸپ قالماۋى ٷشٸن «ٶمٸرگە يە دەپ ايت» دەپ اتالاتىن موتيۆاتسييالىق مارافون سەمينارلارىمىزعا قاتىسۋشىلاردىڭ 80 پايىزى تەگٸن قاتىستى. ٶيتكەنٸ كارانتين كەزٸندە كٶپتەگەن ادامدار جۇمىسىن توقتاتىپ, تۇراقتى تابىسىنان ايىرىلدى. وسىنداي قيىن كەزەڭدە موتيۆاتسييالىق سەمينار-ترەنينگتەرٸمٸز ەيەل ازاماتشالارعا كٷش-قۋات بەرٸپ, جاڭا ٶمٸرگە بەيٸمدەلۋٸنە مٷمكٸندٸك سىيلايتىنىن تٷسٸنٸپ, وسىنداي قادامعا باردىق.
بۇدان باسقا, «دەمەۋ» ورتالىعىنىڭ جۇمىسىنا بەلسەنە ارالاسىپ جٷرگەن دەمەۋشٸلەرٸمٸز ەلەۋمەتتٸك جاعدايى تٶمەن وتباسىلارعا ماتەريالدىق تۇرعىدان كٶمەك كٶرسەتتٸ. جالپى, دەمەۋشٸلەرٸمٸز كارانتينگە دەيٸن دە جۇرتقا كٶمەك كٶرسەتٸپ كەلەدٸ. ال تٶتەنشە جاعداي جارييالانىپ, كارانتين ەنگٸزٸلگەننەن كەيٸن بۇل باعىتتاعى جۇمىستارىمىز جاندانا تٷكەنٸن اتاپ ايتۋعا بولادى.
– سوندا سٸزدەرگە قانداي دا بٸر كومپانييالار تۇراقتى تٷردە قولداۋ كٶرسەتە مە?
– جوق. «دەمەۋ» ورتالىعىنا ەشقانداي كومپانييا كٶمەكتەسپەيدٸ. بٸزدٸڭ قاتارىمىزدا تۇرمىستىق جاعدايى وڭ شەشٸمٸن تاپقان, شاعىن كەسٸپتەرٸن دٶڭگەلەتٸپ وتىرعان ەيەل ازاماتشالار بار. سونداي جاندار ٶزدەرٸن رۋحاني تۇرعىدان كەمەلدەندٸرۋ ٷشٸن بٸزدٸڭ ٸس-شارالارىمىزعا بەلسەنە قاتىسىپ, تۇرمىسى تٶمەن جاندارعا شامالارىنا قاراي زاتتاي, اقشالاي كٶمەك كٶرسەتەدٸ. ەگەر الداعى ۋاقىتتا قانداي دا بٸر كومپانييالار بٸزبەن بٸرگە تۇرمىسى تٶمەن وتباسىلارعا كٶمەك كٶرسەتۋگە نيەت تانىتسا, وعان قارسى ەمەسپٸز.
– تٷسٸنٸكتٸ. كٶمەك-قولداۋلارىڭىز جايىندا كەڭٸرەك ايتساڭىز?
– بٸزدٸڭ قوعامدا مٷگەدەك بالالاردى تەربيەلەپ, تەۋلٸك بويى ولارعا قاراپ وتىرعان انالار بار. ولار بٸر سەتكە ٷيدەن شىعا الماعان سوڭ, ٶزدەرٸن قوعامنىڭ بٸر مٷشەسٸ رەتٸندە سەزٸنە المايدى. كەرەك دەسەڭٸز, دەل وسىنداي انالاردىڭ اراسىندا ەكٸنٸڭ بٸرٸ باراتىن تويعا بارا المايتىن جانداردى دا كەزدەستٸردٸك. رۋحاني كەشتەرگە مٷگەدەك بالالاردى باعىپ-قاعىپ وتىرعان سونداي انالاردى شاقىرىپ, قولداۋ كٶرسەتۋدەمٸز. ارامىزدان شىققان 20 دەمەۋشٸ انالارىمىز 100-گە جۋىق كەلٸنشەككە ماتەريالدىق سىي-سيياپاتتارىن ۇسىنعانىن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك.
قولى اشىق, مەيٸرٸمدٸ جاندار كارانتين كەزٸندە دە ٶزدەرٸ كٶمەك كٶرسەتٸپ جٷرگەن وتباسىلارىنان قولداۋ-كٶمەگٸن اياعان جوق.
بۇدان بٶلەك, «دەمەۋ» پسيحولوگييالىق ورتالىعىنىڭ بەلسەندٸلەرٸ باس بٸرٸكتٸرٸپ, جەتٸ وتباسىنا بٸر ايعا جەتەتٸن 35 مىڭ تەڭگە كٶلەمٸندە ازىق-تٷلٸك سەبەتٸن تاراتتىق. كارانتين كەزٸندە كەيبٸر وتباسىلاردا قاراپايىم سمارتفون تەلەفونى بولماعاننان كەيٸن بالالارى ونلاين ساباققا قاتىسا الماي وتىرعانىن بٸلگەننەن كەيٸن دەمەۋشٸلەرٸمٸز ولارعا تەلەفون الىپ بەرٸپ, بالالاردىڭ بٸلٸم الۋىنا مٷمكٸندٸك جاسادى.
جالپى, دەمەۋشٸلەرٸمٸز كارانتين كەزٸندە شامالارى جەتكەنشە قارجىلاي كٶمەك كٶرسەتكەنٸن ايتقىم كەلەدٸ. الداعى ۋاقىتتا بۇل باعىتتاعى كٶمەك-قولداۋلارىمىز جالعاسىن تاباتىن بولادى.
– بٷگٸندە كوروناۆيرۋستان كەيٸن ەلەمنٸڭ ٷلكەن ٶزگەرٸستٸ باستان كەشەتٸنٸ جايىندا كٶپ ايتىلۋدا. حالىقپەن جۇمىس ٸستەپ جٷرگەن پسيحولوگ مامان رەتٸندەي ايتىڭىزشى, قازاق قوعامى وسى «ٷلكەن ٶزگەرٸسكە» قانشالىقتى دايىن?
– يە, قازٸر «ٷلكەن ٶزگەرٸستٸڭ» باستالعانىنا كۋە بولۋدامىز. بٸز قالاساق تا, قالاماساق تا ٶمٸر تۋدىرعان جاعداي ٶز دەگەنٸن ٸستەيدٸ. يە, ادام بالاسى ٶزٸنٸڭ قالىپتى ٶمٸر-تٸرشٸلٸگٸنٸڭ ٶزگەرۋٸنەن قورقاتىنى انىق. بٸراق ەلەم قابىلداپ جاتقان «ٷلكەن ٶزگەرٸس» بٸز ويلاعانداي قورقىنىشتى ەمەس. وسى رەتتە بٸزدەر ٷكٸمەتتٸك دەڭگەيدە قابىلدانعان شارالاردىڭ بەرٸ حالىقتىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن قولعا الىنعان شارالار ەكەنٸن تٷسٸنۋٸمٸز كەرەك.
ەرينە, كەز كەلگەن ٶزگەرٸستەردٸڭ سالدارى بولاتىنى بەلگٸلٸ. ايتالىق, ونلاين بٸلٸم الۋ سالاسى, بەلگٸلٸ بٸر ۋاقىتقا دەيٸن بٸلٸمنٸڭ ساپاسىنىڭ تٶمەندەۋٸنە ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن. بٸراق كەز كەلگەن وقۋشى مۇنىڭ قاجەتتٸ ٸس-تەجٸريبە ەكەنٸن تٷسٸنگەننەن كەيٸن, ونلاين وقۋ بالالارىمىز ٷشٸن ەدەپكٸ دٷنيەگە اينالىپ كەتەتٸنٸنە سەنٸمدٸمٸن.
جالپى, بۇعان دەيٸن دە بٸزدٸڭ اتا-انالارىمىز جوعارى وقۋ ورىندارىندا سىرتتاي بٸلٸم الىپ, ٶز سالاسىنىڭ بٸلٸكتٸ مامانى اتاندى عوي. ال قازٸرگٸدەي تسيفرلى تەحنولوگييالار دامىعان زاماندا قاشىقتان بٸلٸم الىپ, جۇمىس ٸستەۋ ٶزٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن كٶرسەتۋدە. ۋاقىتىڭىزدى ٷنەمدەيسٸز. وسى تۇرعىدان العاندا ادامزاتتى العا جەتەلەيتٸن باستامالاردان قازاق قوعامى سىرت قالماۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸن.
– دەمەك, ەلٸمٸزدٸڭ جاڭا ٶزگەرٸسكە ٸلەسۋٸنە از-كەم ۋاقىت كەرەك قوي?
– دۇرىس ايتاسىز. تٶتەنشە جاعداي جارييالانعان كەزدە ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە ەرتٷرلٸ ەڭگٸمەلەردٸ وقىپ, ەستٸدٸك قوي. مۇنداي ەڭگٸمەلەردٸڭ بەرٸ قاۋٸپتەنۋدەن, قورقۋدان, سەنٸمسٸزدٸكتەن تۋىنداعانى انىق. ايتالىق, 42500 تەڭگەگە قاتىستى قانشاما ەڭگٸمە ايتىلدى. و باستا جۇرت ٷكٸمەتتٸڭ مۇنشاما اقشانى بەرەتٸنٸنە سەنٸمسٸزدٸكپەن قارادى. تٷرلٸ ەڭگٸمە ايتىلدى. بٸراق مەملەكەتتٸك كٶمەك قارجىسىن الۋعا تيٸس ادامدار الدى.
قاڭقۋ سٶزدەردٸڭ ايتىلۋىنا 42 500 تەڭگەنٸ بەرۋ جٷيەسٸنٸڭ بٸرازعا دەيٸن سوزىلىپ, دايىن بولماۋى سەبەپشٸ بولدى. وسى رەتتە حالىق پەن بيلٸك اراسىندا سەنٸمسٸزدٸك بار ەكەنٸن بايقادىق. الداعى ۋاقىتتا وسىنداي كەلەڭسٸز جايتتاردى جويىپ, بەرٸمٸز ورتاق ماقساتقا جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ كٸرٸسكەندە جەڭٸسكە جەتەتٸنٸمٸز انىق.
– مٶلدٸر حانىم ايتىڭىزشى, وسىنداي ٶلٸارا كەزدە نە ٸستەۋ كەرەك?
– ەڭ باستىسى, ادامدار بٸر-بٸرٸمەن اراداعى پسيحولوگييالىق قارىم-قاتىناسىن جوعالتپاۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸن. بٷگٸندە ادامدار اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا بار دٷنيە بايلانعان. عالامدىق ماسشتابتاعى ەكونوميكاڭىز دا, مەدەنيەتٸڭٸز دە ادامي قارىم-قاتىناسسىز بٸر قادام دا العا باسپايدى. سول سەبەپتٸ دەل وسىنداي قيىن كەزەڭدە قارىم-قاتىناستارىڭىزدى جوعالتىپ الماڭىزدار دەپ كەڭەس بەرەر ەدٸم.
ايتالىق, قازٸر جۇرتتىڭ بەرٸ ٷيدە. مۇنداي جاعدايدا كەلٸن مەن ەنەنٸڭ اراسىندا جاعداي ۋشىعۋى مٷمكٸن. تٸپتٸ كٷنٸ بويى تٷزدە جۇمىس ٸستەپ, وتباسىن اسىرايتىن ەر-ازاماتتار قازٸر كارانتيننٸڭ كەسٸرٸنەن ٷيدەن شىعا الماۋدا. وسىنداي كەزەڭدە بٸزدەر وتباسى مٷشەلەرٸ اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى ەلسٸرەتپەۋ ٷشٸن قىز-كەلٸنشەكتەرگە اقىل-كەڭەسٸمٸزدٸ ايتىپ جاتىرمىز.
– سٸز كارانتينگە دەيٸن دە, كارانتين كەزٸندە دە حالىقپەن تىعىز جۇمىس ٸستەدٸڭٸز. كارانتين كەزٸندە جۇرتتى قانداي مەسەلەلەر مازالادى, حالىق نەگە الاڭدادى?
– بٸردەن ايتۋ كەرەك, كارانتيننٸڭ باستاپقى كەزەڭٸندە جۇرتتىڭ اراسىندا فوبييا پايدا بولدى. كٶپشٸلٸك بۇل دەرتتٸڭ سوڭى ٶلٸمگە ەكەلٸپ سوعۋى مٷمكٸن ەكەنٸن ەستٸپ الىپ, COVID-19 ۆيرۋسى جايىندا بٸلۋگە تالپىندى. وسى قورقىنىش ادامداردىڭ بٸر-بٸرٸنە دەگەن قۇرمەتٸن ارتتىرا تٷستٸ دەسەم بولادى. تاعى دا ايتسام, ٸندەت ادامداردىڭ بالا كەزٸندەگٸ جان جارالارىنىڭ قايتا قوزۋىنا ەسەر ەتتٸ. بٸزگە وسىنداي جەكە باستىڭ مەسەلەسٸمەن جۇرتتار كٶپ حابارلاستى.
– COVID-19 ۆيرۋسىمەن بەتپە-بەت كەلگەنٸمٸزگە ٷش ايدان اسىپ بارادى. ٶزٸڭٸز ايتقانداي, قازٸر جۇرتتىڭ بويىنداعى قورقىنىش سەيٸلدٸ مە?
– قازٸر قورقىنىش سەيٸلدٸ. جۇرت COVID-19-عا بويىن ٷيرەتە باستادى. قازٸرگٸ كەزەڭدٸ جۇرتتىڭ ٸندەتتٸ قابىلداپ, ونىمەن ٶمٸر سٷرۋگە كٶندٸگٸپ جاتقان كەزەڭٸ دەپ باعالاۋعا بولادى.
– بيلٸك تٶتەنشە جاعدايدى توقتاتىپ, كارانتين رەجيمدەرٸن جۇمسارتقالى بەرٸ, ۆيرۋستى جۇقتىرۋشىلاردىڭ سانى ارتا باستاعانىن كٶرٸپ وتىرمىز. بۇل تىعىرىقتان كاتاڭ كارانتيندٸك رەجيممەن شىعا المايتىنىمىز تاعى بەلگٸلٸ. دامىعان ەلدەردە قوعامدا قانداي دا بٸر داعدىنى, ٶمٸر سالتتى قالىپتاستىرۋدا پسيحولوگتاردىڭ الاتىن ورىنى ەرەكشە. قازاقستاندا پسيحولوگتاردىڭ كٶمەگٸنە جٷگٸنٸپ, جاڭا ٶمٸر سالتىن جۇرتتىڭ ساناسىنا قۇيىپ, قيىندىقتان شىعۋىنا بولا ما?
– ەرينە, بولادى. بٸراق ەلٸمٸزدە باتىس ەلدەرٸندەگٸدەي وتباسىلىق قۇندىلىقتى نىعايتاتىن بٸلٸكتٸ پسيحولوگ ماماندار ٶتە تاپشى. بٸزدٸڭ ەلدٸ بٸلٸم وردالارىندا بالالاردىڭ مٸنەز-قۇلقىن باقىلايتىن بالالار پسيحولوگتەرٸ باسىم. سوندىقتان قىسقا مەرزٸم ارالىعىندا پسيحولوگتەردٸڭ كٶمەگٸمەن بۇل قيىنشىلىقتى ەڭسەرٸپ تاستايمىز دەپ ايتا الماس ەدٸم. دەسەك تە, ەلٸمٸزدەگٸ پسيحولوگييالىق ورتالىقتار بۇل باعىتتا جۇمىس ٸستەپ جاتىر. ٶزٸن وتباسى پسيحولوگى سانايتىن جاندار ايانىپ قالىپ جاتقان جوق.
– ەڭگٸمە اراسىندا كارانتين كەزٸندە قارىم-قاتىناستى ٶرٸستەتۋدٸڭ ماڭىزدى ەكەنٸن ايتتىم عوي. وسى قاعيداتتى باسشىلىققا الىپ, الماتى وبلىسى ٸشكٸ ساياسات باسقارماسىمەن بايلانىس ورناتىپ, جۇمىس ٸستەۋگە تالپىنىپ جاتىرمىز. جاستارعا قىزمەت كٶرسەتۋ ورتالىقتارىمەن جەنە بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸمەن تىعىز جۇمىس ٸستەپ, ولار ۇيىمداستىرعان ٸس-شارالارعا بەلسەنە قاتىسىپ, اۋقىمدى اۋديتورييالاردا تەگٸن دەرٸستەر جٷرگٸزٸپ كەلەمٸز. ايتالىق, الماتى وبلىسىندا جاستار اراسىنداعى سۋيتسيدتٸ شەكتەۋ ٸسٸنە بەلسەنە ارالاستىق. الماتى وبلىسىنىڭ 27 اۋدانىندا جاستارمەن كەزدەسٸپ, پروفيلاكتيكالىق ٸس-شارالار جٷرگٸزدٸك.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راقمەت!
سۇحاباتتاسقان نۇرلان جۇماحان
