مەيرامبەك فيلارمونييانى, توقتار رەسپۋبليكا سارايىن باسقارۋعا لايىق
مەكەمە باسشىسى – ساياساتكەر ەمەس
بٸزدەر ماقالامىزدا ٶنەر كٶگٸندە جۇلدىزداي جارقىراعان ازاماتتارىمىز ساياساتپەن ەمەس, مەدەنيەت مەكەمەلەرٸن تٸزگٸندەپ, ەلٸمٸزدٸڭ رۋحاني-مەدەني ٶمٸرٸنە ٷلەس قوسسا دەپ مەسەلە كٶتەرگەن ەدٸك.
ويلاڭىزشى, «قازاقكونتسەرتتٸ» ۇزاق جىل باسقارعان التىنبەك قورازباەۆتى ەشكٸم وسىعان دەيٸن ساياساتپەن اينالىستى دەپ ايتپادى عوي.
بولماسا, «قازاقفيلمنٸڭ» باسشىسى, اقىن عافۋ قايىربەكوۆتٸڭ بالاسى باقىت قايىربەكوۆ جالپاق جۇرتقا ساياساتكەر رەتٸندە تانىلىپ كەتپەگەنٸن بەرٸمٸز بٸلەمٸز.
كەرەك دەسەڭٸز, مەدەنيەت مينيسترلٸگٸن باسقارىپ وتىرعان ارىستانبەك مۇحامەديۇلىن دا ەشكٸم ساياساتكەر دەپ قابىلدامايدى. ول – بار بولعانى فۋنكتسيونەر. سول سيياقتى مەيرامبەك پەن توقتار دا بٸر ٶنەر مەكەمەسٸن باسقارسا, ولار ساياساتكەر بولىپ كەتپەيدٸ.
داعدارىستان كٶز اشپاعان مەدەنيەت وشاقتارى
كٶپشٸلٸك قاۋىم «بۇل پاقىر مەيرامبەك پەن توقتاردى نەگە باسشى قىلۋعا اڭسارى اۋا قالدى?» دەپ ويلايتىنى انىق. جۇرتتىڭ بۇلايشا باس قاتىرۋى ورىندى. جوعارىدا اتى اتالعان جٸگٸتتەردٸ نەگە باسشىلىق قىزمەتتە كٶرگٸمٸز كەلەتٸنٸن سٸزدەرگە ەندٸ تارقاتىپ ايتىپ بەرەيٸك.
بٸرٸنشٸدەن, مەيرامبەك تە, توقتار دا – اۋقاتتى, اقشالى ادامدار. ولار اتاعىن دا, اقشاسىن دا تازا ەڭبەكپەن تاپتى. بۇعان ەشقانداي قاداعالاۋشى مەكەمەنٸڭ داۋى بولماسى انىق. مەيرامبەك ميلليون دوللار ۇستاپ, ونى جاراتقان ادام.
تاعى دا قايتالاپ ايتايىق, ول – ميلليوندارىن تازا ەڭبەكپەن تاپتى. ال تازا ەڭبەكپەن قوماقتى اقشا تاپقان ادام مەملەكەتتٸڭ قارجىسىنا قول سۇقپايدى. مەملەكەتتٸڭ مەكەمەگە بٶلگەن قارجىسىنا كٶز الارتپايدى.
ونىڭ ٷستٸنە مەيرامبەك تە, توقتار دا – اقىل توقتاتقان يماندى جٸگٸتتەر. سوندىقتان ولار مەملەكەتتٸڭ اقشاسىن ەشقاشان تالان-تاراجعا تٷسٸرمەس ەدٸ.
قازٸرگٸ تاڭدا كٶپتەگەن مەدەنيەت مەكەمەلەرٸ ٸلدە-بايلاپ كٷنٸن ەرەڭ كٶرٸپ وتىرعانىن بەرٸمٸز بٸلەمٸز. ەندٸ بٸرٸ «قازاقكونتسەرت» سيياقتى قىسقارىپ جاتىر. ەڭگٸمەنٸڭ اشىعىن ايتساق, بٸزدەگٸ مەدەنيەت مەكەمەلەرٸنٸڭ بەرٸ داعدارىستى جاعدايدا ٶمٸر سٷرۋدە.
رەسپۋبليكا سارايى مەن فيلارمونييا نە كٷيدە?
الماتىداعى جامبىل اتىنداعى فيلارمونييانى مىسالعا الىڭىزشى, ٸشٸنە ەنسەڭٸز, كەڭەس زامانىنان بەرٸ جٶندەۋ كٶرمەگەن قابىرعالارى جەنە سول كەزدەگٸ جيھازدار ەڭسەڭٸزدٸ باسىپ, كٶڭٸلٸڭٸزدٸ تٷسٸرٸپ جٸبەرەدٸ.
فيلارمونييانىڭ نەندەي ٸسپەن اينالىسىپ جاتقانىن ەشكٸم بٸلمەيدٸ. تەك قانا مەملەكەتتٸڭ بٶلگەن قارجىسىمەن كٷنەلتۋدە. ەگەر وسى مەكەمەگە مەيرامبەك باسشى بولىپ, اپتا سايىن قىزىقتى كونتسەرت ۇيىمداستىرسا, مەيرامبەكتٸڭ اتى ٷشٸن قانشاما ادام بارىپ, سول كونتسەرتكە كەلەدٸ. نەتيجەسٸندە فيلارمونييانىڭ جاعدايى جاقسارىپ, ۇلتتىق ٶنەرٸمٸز دامىعان بولار ەدٸ. بۇدان كٸم ۇتادى? ەرينە, قازاق مەدەنيەتٸ ۇتار ەدٸ.
قازٸرگٸ تاڭدا الماتىدا داۋ-شاردان كٶز اشپاعان الماتى قۋىرشاق تەاترى بار. بۇل دا – الماتىداعى دۇرىس باسشىعا مۇقتاج مەكەمەنٸڭ بٸرٸ.
الماتىنىڭ ماڭدايىنا بٸتكەن رەسپۋبليكا سارايى تاياۋدا عانا كٷردەلٸ جٶندەۋدەن ٶتٸپ, جۇرتشىلىققا ەسٸگٸن ايقارا اشتى. بۇل ٷشٸن الماتى قالاسى ەكٸمدٸگٸنە العىستان باسقا ايتارىمىز جوق.
ٷلكەن سارايىمىز زامان تالابىنا ساي جاڭارىپ, جاساردى. سىرتىنان قاراساڭ, مەرەيٸڭ ٶسٸپ, كەۋدەڭدٸ قۋانىش سەزٸمٸ بيلەيدٸ. بٸراق قۋانىشىڭ سارايعا جاقىنداپ, ٸشٸنە ەنگەندە سۋ سەپكەندەي باسىلادى.
جاسارىپ, جاڭارعان سارايىڭىزدىڭ الدىنان سٸزدٸ كەڭەس زامانىنان بەرٸ بيلەتتٸ ارزانعا الىپ, قىمباتقا پۇلدايتىن الىپساتارلار قارسى الادى. اينالامىز جاڭارىپ جاتقاندا رەسپۋبليكا سارايى باسشىلارىنىڭ زامان تالابىنا ساي جۇمىس ٸستەۋگە ۇمتىلماعانىن قالاي تٷسٸنۋگە بولادى?
ايتىڭىزشى, رەسپۋبليكا سارايى قاراپايىم حالىقتىڭ قالتاسىن قاعاتىن ورىن با? ەگەر توقتار سەرٸكوۆ رەسپۋبليكا سارايىنىڭ ديرەكتورى بولسا, كابينەتٸندە قامالىپ وتىرماي, سىرتقا شىعىپ, الىپساتارلاردى جٶنگە سالار ەدٸ.
ول وسىلايشا 30-40 جىلدان بەرٸ جالعاسىپ كەلگەن الىپساتارلىق ٸسكە بٸر-اق كٷندە تىيىم سالاتىنىنا سەنٸمدٸمٸز. بۇدان نە جامانشىلىق كٶرەسٸز?
ال رەسپۋبليكا سارايىنىڭ ٸشٸنە ەنسەڭٸز, بازارعا كٸرگەندەي بولاسىز. سارايدىڭ جانىنداعى جەراستى جولىنداعى دٷڭگٸرشەكتە 60-70 تەڭگە تۇراتىن بٸر قۇتى سۋدى رەسپۋبليكا سارايىنىڭ ٸشٸنەن 200-300 تەڭگەگە ساتىپ الاسىز. وسىلايشا ەلٸمٸزدٸڭ مەدەنيەت نىسانى ەلدەبٸرەۋلەردٸڭ بايلىعىن ەسەلەۋدٸڭ ورداسىنا اينالىپ كەتكەنٸن كٶرٸپ, كٶڭٸلٸڭ قۇلازيدى.
ىنساپ پەن يماندىلىق
بٷگٸندە مەدەنيەت مەكەمەسٸن باسقارۋ ٷشٸن سونشالىقتى بٸلٸم مەن بٸلٸك قاجەت دەيسٸز بە? بۇلاي ويلاساڭىز, قاتتى قاتەلەسەسٸز. قازٸر حالىق باسشىدان ىنساپ پەن يماندىلىقتى عانا قاجەتسٸنەدٸ. قارجىنىڭ زاڭ اياسىندا جۇمسالۋىن بۋحگالتەردٸڭ ٶزٸ-اق قاداعالايدى. بولعان-بٸتكەنٸ وسى.
قازاقشا بٸر اۋىز سٶز بٸلمەيتٸن مۇرات مۇتىرعانوۆقا كەزٸندە قانات ساۋداباەۆ باسقارعان الماتى تسيركٸنٸڭ تٸزگٸنٸن سەنٸپ تاپسىردىق قوي. مۇنىڭ جانىندا بٸر مەدەنيەت مەكەمەسٸن مەيرامبەك پەن توقتارعا سەنٸپ تاپسىرۋعا بولماي ما?
ەكٸنشٸدەن, بٸزدٸڭ نازارىمىزدى اۋدارىپ وتىرعان مەيرامبەك تە, توقتار دا – شىعارماشىلىقتىڭ ەرٸ ٸستٸڭ ادامدارى. ولار الپىسقا كەلگەنشە جاستارمەن جاعالاسىپ, ساحنادا ەن ايتپايدى. قازاقتىڭ شوۋ-بيزنەسٸندە مەيرامبەك, توقتار, ساياتتار شىعار بيٸگٸنە شىعىپ, ٶز ماقساتتارىنا قول جەتكٸزٸپ قويعان. ەندٸ ولاردى ەشكٸم ٶز ورنىنان قوزعاي المايدى.
مەسەلەن, ٶزٸمٸز سٷيٸپ تىڭدايتىن توقتار سەرٸكوۆ قازٸر مال شارۋاشىلىعىمەن بەلسەندٸ تٷردە اينالىسىپ جٷر. نەشە تٷرلٸ سەيگٷلٸكتەردٸ باپتاپ, قازاقتىڭ اتبەگٸلٸك قاسيەتٸنە جان بٸتٸرۋدە. بٸزدەر «توقتار فەرمەر بولىپ كەتتٸ» دەپ كٸنەلاعان جوقپىز. قايتا ونىڭ بۇل سالادا تابىستى جۇمىس ٸستەپ جٷرگەنٸنە بەرٸمٸز قۋاندىق. قىرىقتىڭ قىرقاسىنا شىققان ازاماتتار دەل قازٸر ەلگە ەڭبەك ەتەتٸن جاستا. سوندىقتان ولارعا مٷمكٸندٸك بەرۋ كەرەك.
بٸر شارۋاشىلىقتى ۇرشىقشا ٷيٸرٸپ وتىرعان توقتاردىڭ بٸر مەدەنيەت مەكەمەسٸنٸڭ جۇمىسىن جولعا قويا المايدى دەگەنگە ٶز باسىم سەنە المايمىن.
ەلگە قىزمەت ەتۋ
بٸز «باسشى بولىڭدار» دەگەن ۇسىنىسىمىزعا بولا ەشكٸم ولارعا بٸر مەكەمەنٸڭ تٸزگٸنٸن تاپسىرا سالمايتىنى انىق. بٸراق مەيرامبەك پەن توقتار ۇلتقا, ەلگە قىزمەت ەتۋدٸ ويلاسا, بۇل باعىتتا ەركٸن قيمىلداۋىنا تولىق قاقىسى بار. مىسالى, توقتار ورىس تٸلٸندە ەن شىرقايتىن ماقپال باستاعان ەنشٸلەردٸ سىنعا العانىن بەرٸمٸز بٸلەمٸز. بۇدان توقتاردىڭ ۇلت ٷشٸن جانى اۋىراتىن ازامات ەكەنٸن اڭعارۋعا بولادى. ونىڭ كٶكەيٸن تٷرتپەكتەگەن ويلار, بولاشاقتا قوعامدىق ٶمٸرٸمٸزدە بەلسەندٸ ەرەكەتكە كٶشۋٸنە ىقپال ەتكەنٸن قالايمىز.
بٷگٸندە بٸزدەر ەلگە قىزمەت ەتۋگە اڭسارى اۋعان ٶنەر ادامدارى قىزمەتكە ۇمتىلسا, ونى مانساپقور دەپ سٶگە جاماندايمىز. بۇل – كەڭەس زامانىنداعى ساناعا سٸڭٸسٸپ قالعان كەرتارتپا قاسيەت. وسى بٸر جامان قاسيەتتەن ارىلۋىمىز كەرەك.
ەگەر ۇلتجاندى ازاماتتارىمىز مەكەمە باسقارسا, ولاردى سٶگە جامانداۋدىڭ قاجەتٸ جوق. قايتا قۋانىپ, قولداۋ بٸلدٸرۋٸمٸز كەرەك.
نۇرلان جۇماحان
