قازاقستاندا Baqylauda ارنايى تسيفرلى سەرۆيسٸن ەنگٸزۋگە بايلانىستى جۇمىس جالعاسىپ كەلەدٸ. اتالعان پلاتفورما ونلاين رەجٸمدە مەملەكەتتٸك قولداۋ تٷرلەرٸن تولىق كٶرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ۆەدومستۆو مەملەكەتتٸك قولداۋ تٷرلەرٸن جەدەل قاداعالاۋ ٷشٸن ولاردىڭ بارلىعىن (بٷگٸندە ولاردىڭ جٷزدەن استام تٷرٸ بارا) بٸرٸكتٸردٸ: مەملەكەتتٸك قاراجات ناقتى قايدا جۇمسالىپ جاتىر جەنە ونىڭ نەتيجەسٸ قانداي? بۇل تەسٸل مەملەكەتتەن بٶلٸنەتٸن قاراجاتتىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋى تيٸس,- دەپ حابارلايدى Dalanews.kz
قر قارجى مينيسترلٸگٸ Baqylauda سەرۆيسٸن Qoldau.kz تسيفرلى پلاتفورماسىندا ورنالاستىردى. بٷگٸندە جٷيەگە كەيٸنگٸ 10 جىلداعى مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارى تۋرالى دەرەكتەر جٷكتەلٸپ جاتىر. وسى جۇمىس اياقتالعان بويدا ارنايى تالداۋ مەملەكەتتٸك قولداۋ قۇرالدارىنىڭ تيٸمدٸ نەمەسە تيٸمسٸز ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. اتالعان جٷيەنٸڭ كٶمەگٸمەن جەڭٸلدٸكتەردٸڭ, سۋبسيدييالاردىڭ نەمەسە باسقا دا قۇرالداردىڭ تيٸمدٸلٸگٸن, ولاردى جەكەلەگەن سالالار بويىنشا, وپەراتورلار جەنە بەلگٸلٸ بٸر قولداۋ الۋشى كەسٸپورىن دەڭگەيٸنە دەيٸن «ماسشتابتاۋ» ارقىلى تەكسەرٸپ, باعالاۋعا بولادى.
كەيٸنگٸ ەكٸ جىلداعى مەلٸمەتتەر ەلٸ جٷكتەلمەگەنٸنە قاراماستان قازٸر جٷيەدە ٶزەكتٸ اناليتيكالىق مەلٸمەتتەر بار. مەسەلەن, 9 جىلدىڭ ٸشٸندە (2015 جىلدان 2023 جىلعا دەيٸن) مەملەكەتتٸك قولداۋ كٶلەمٸ 9,94 ترلن تەڭگە مٶلشەرٸندە بولعان. وسى رەتتە بيۋدجەتتەگٸ ايتارلىقتاي شىعىن «كوۆيد» كەزەڭٸندە «جۇمىسپەن قامتۋ جول كارتاسى» جوباسىنا بٶلٸنگەن كەزدە بايقالعان, شىعىن مٶلشەرٸ شامامەن – 973 ملرد تەڭگە. ەكٸنشٸ ورىندا اگرارلىق سەكتورعا ارنالعان تەحنيكا مەن جابدىقتاردى جەڭٸلدەتٸلگەن ليزينگپەن الۋعا ارنالعان شىعىندار تۇر – 920 ملرد تەڭگە. ٷشٸنشٸ ورىندى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى تٷيٸندەپ تۇر – اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا 675 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات جۇمسالدى. سول سەكٸلدٸ اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاتىستى تاعى بٸر باعدارلاما – «كەڭ دالا» بويىنشا 650 ملرد تەڭگە جۇمسالعان.
«كٶپتەگەن كومپانييا, ەسٸرەسە اگرارلىق سالادا تٷرلٸ مەملەكەتتٸك باعدارلامالار مەن قولداۋ شارالارىن الىپ, پايدالانادى نەمەسە سان الۋان وپەراتورلار مەن تٷرلٸ مينيسترلٸكتەر ارقىلى قولداۋعا يە بولادى. بٷگٸنگٸ كٷنگە دەيٸن بٸرىڭعاي بازا بولعان جوق. سوندىقتان دا بۇل شىعىستاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸن باعالاۋ قيىنعا سوقتى. ەندٸ مەملەكەت مۇنى انىق بايقايتىن بولادى. ايتالىق, سالىق بويىنشا, ٶنٸمدٸلٸك جاعىنان, سونداي-اق جۇمىس ورىندارىن اشۋ سىندى كٶرسەتكٸشتەر بويىنشا ٶسٸمٸ جوق, بٸراق جىلما-جىل ونداعان ملن تەڭگە الاتىن كومپانيياعا قولداۋ كٶرسەتۋ قانشالىقتى دۇرىس?!», دەدٸ قارجى ۆيتسە-مينيسترٸ ەسەت تۇرىسوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, Baqylauda ەلەكتروندى سەرۆيسٸ – بٸرٸنشٸ دەڭگەيلٸ جٷيە. ول كەسٸپكەردٸ تەكسەرٸپ, ونىڭ بەلگٸلەنگەن كريتەرييلەرگە سەيكەستٸگٸن باعالايدى. قازٸر وندا تٶرت نەگٸزگٸ ستوپ-فاكتور جۇمىس ٸستەپ تۇر: تەرروريزمدٸ قارجىلاندىرۋعا بايلانىستى ادامداردىڭ تٸزٸمدە بار-جوقتىعى, جالعان كەسٸپكەرلٸك بەلگٸلەرٸنٸڭ بولماۋى, بانكروتتىق فاكتٸلەرٸ, سونداي-اق بۇرىن الىنعان مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارى بويىنشا ورىندالماعان مٸندەتتەمەلەر. مۇنداي فاكتورلار بولعان جاعدايدا – جٷيە بۇل اقپاراتتى كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتٸ بەرۋشٸگە, ياعني مەملەكەتتٸك ورگانعا نەمەسە وپەراتورعا كٶرسەتەدٸ. مىسالى, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸ نەمەسە ازىق-تٷلٸك كورپوراتسيياسىنا. ٶز كەزەگٸندە قىزمەت كٶرسەتۋشٸ بيزنەستٸ ماقۇلداۋ تۋرالى نەمەسە مەملەكەتتٸك قولداۋدان باس تارتۋ تۋرالى شەشٸمدٸ دەربەس قابىلدايدى.
«ەلبەتتە, مىسالى اۋىل شارۋاشىلىعىندا كٶپ نەرسە اۋا-رايىنا, نارىقتاعى قۇبىلمالىققا بايلانىستى ەكەنٸن جاقسى تٷسٸنەمٸز. بٸراق باعالاۋ بٸر جىلدا ەمەس, بٸرنەشە جىلدان كەيٸن جٷرگٸزٸلەدٸ. سونىمەن قاتار جٷيە ەكونوميكا سالالارىنىڭ كٶرسەتكٸشتەرٸن باعالاپ, تۇتاستاي ەسكەرٸپ نەتيجە شىعارادى», دەپ تٷسٸندٸردٸ ەسەت نۇرلانۇلى.
مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارىن پايدالانۋ مەن ولاردى الاتىن تۇلعالارعا مونيتورينگ جاسايتىن Baqylauda سەرۆيسٸ قر پرەزيدەنتٸنٸڭ «ەكونوميكانى ىرىقتاندىرۋ جٶنٸندەگٸ شارالار تۋرالى» 2024 جىلدىڭ 8 مامىرداعى №542 جارلىعىن ورىنداۋ ٷشٸن كەسٸپكەرلٸككە مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارىنا اشىق جەنە تەڭ قولجەتٸمدٸلٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ جەنە بازالىق ٶلشەمدەرگە سەيكەس مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارىن الۋشىلاردى ٸرٸكتەۋ رەسٸمٸن اۆتوماتتاندىرۋ ٷشٸن ٸسكە اسىرىلدى.
وسى جوبانى قارجى مينيسترلٸگٸنە قاراستى «اقپاراتتىق-ەسەپكە الۋ ورتالىعى» اق-نىڭ ماماندارى ەزٸرلەپ شىققان.
