بٷگٸن الماتى قالاسىندا «نۇر وتان» پارتيياسى تٶراعاسىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى مۇحتار قۇل-مۇحاممەدتٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن دٶڭگەلەك ٷستەل باسىنداعى كەزدەسۋ بارىسىندا بۇل مەسەلە باستى تاقىرىپقا اينالدى, – دەپ حابارلايدى "نۇر وتان" سايتى.
جەر رەفورماسىن تالقىلاۋعا قازاقستاننىڭ عىلىمي جەنە شىعارماشىلىق ينتەلليگەنتسيياسىنىڭ جٷزگە جۋىق ٶكٸلٸ قاتىستى. ولاردىڭ ٸشٸندە قازاقستاننىڭ ۇلتتىق عىلىمي اكادەميياسىنىڭ تٶراعاسى مۇرات جۇرىنوۆ, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ جەتەكشٸسٸ نۇرلان ورازالين, حالىق ەرتٸستەرٸ بيبٸگٷل تٶلەگەنوۆا, اسانەلٸ ەشٸموۆ, ەسكەندٸر حاسانعاليەۆ, لاكي كەسوگلۋ, تانىمال عالىم-اكادەميكتەر تٶرەگەلدٸ شارمانوۆ, ەدٸل ەرعوجين, امانجول قوشانوۆ, ناعيما ايتقوجينا مەن ەلييا بەيسەنوۆا, بەلگٸلٸ جازۋشىلار سماعۇل ەلۋباي, بەكسۇلتان نۇرجەكەەۆ پەن ۆالەريي ميحايلوۆ جەنە دە شىعارماشىلىق وداقتاردىڭ جەتەكشٸلەرٸ مەن الماتىلىق جوو رەكتورلارى قاتىستى.
سونىمەن قاتار, كەزدەسۋگە قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ ەرلان ساعاديەۆ پەن قر مەدەنيەت جەنە سپورت ۆيتسە-مينيسترٸ عالىم احمەدياروۆ قاتىستى.
جينالعاندار الدىندا سٶز العان مۇحتار قۇل-مۇحاممەد جەر رەفورماسى جٶنٸندەگٸ كوميسسييا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قۇرىلعانىن جەنە دە جەر كودەكسٸنٸڭ قوعامدا ٷلكەن داۋ تۋدىرعان بٸرقاتار نورمالارىنا نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتىڭ ٶزٸ موراتوريي ەنگٸزگەنٸن جەتكٸزدٸ.
«نۇر وتان» پارتيياسى تٶراعاسىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى ەلباسىنىڭ جەر رەفورماسىنىڭ جالپىحالىقتىق تالقىلاۋىن ۇيىمداستىرىپ, ونىڭ تٷپكٸلٸكتٸ مەنٸن ەربٸر قازاقستاندىق ازاماتقا جەتكٸزۋ مٸندەتٸن قويعانىن ايتىپ ٶتتٸ. ەنگٸزٸلٸپ وتىرعان جاڭالىقتاردى جالپىحالىقتىق دەڭگەيدە قاراستىرۋ جۇمىسىندا ەلٸمٸزدٸ قوعامدىق-ساياسي جەنە ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جاڭعىرتۋدا ەردايىم الدىڭعى شەپتە كەلە جاتقان قازاقستاندىق ينتەلليگەنتسييا ايرىقشا ورىن الۋى تيٸس.
«ەلباسىمىز حالىقتىق مٷددەنٸڭ ول ٷشٸن العاشقى ورىندا ەكەنٸن تاعى بٸر مەرتە دەلەلدەدٸ. بۇنداي كەڭ اۋقىمدى جالپىۇلتتىق ديالوگ قازاقستاندىقتاردى مازالاپ وتىرعان جەرگە قاتىستى بارلىق مەسەلەلەردٸ شەشۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸ سٶزسٸز», - دەدٸ كەزدەسۋ بارىسىندا مۇحتار قۇل-مۇحاممەد.
قازاقستان اۋماعىندا اۋىل شارۋاشىلىق ماقساتتا جٷز ميلليوننام استام گەكتار القاپ پايدالانىلادى. جەرگە جەكە مەنشٸك ينستيتۋتى ورناعاننان كەيٸنگٸ 13 جىلدا وسى جەردٸڭ نەبەرٸ 1,3 ميلليون گەكتارى, ياعني بٸر پايىزدان سەل اساتىن القاپ ساتىپ الىندى. قالعان جەرلەر جالعا الىنىپ وتىر.
شەتەلدٸك كومپانييالاردىڭ قازاقستاندا اۋىل شارۋاشىلىق ماقساتتاعى جەرلەردٸ جالعا الۋ قۇقىعى 2003 جىلدان بەرٸ ەنگٸزٸلگەن. قازٸرگٸ كەزدە ولار نەبەرٸ 65 مىڭ گەكتار جەردٸ, ياعني 0,065% القاپتى جالعا الۋدا.
سول سەبەپتٸ شەتەلدٸكتەر قازاقستاندىق جەرلەردٸ جاپپاي جالعا الىپ جاتىر دەگەن اقپارات شىندىققا ساي كەلمەيدٸ.
مۇحتار قۇل-مۇحاممەد جينالعاندارعا جەردٸ جالعا بەرۋ ينستيتۋتى اگرارلىق سەكتورعا ۇزاق مەرزٸمدٸك كاپيتال تارتۋ ٷشٸن قاجەت ەكەنٸن ايتتى. ونسىز اۋىل شارۋاشىلىق سەكتوردىڭ وتاندىق ەكونوميكانىڭ لوكوموتيۆٸنە اينالۋى ەكٸتالاي.
«نۇر وتان» پارتيياسى تٶراعاسىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى ازاماتتاردىڭ الاڭداۋىنا ەش نەگٸزدٸڭ جوق ەكەنٸن, سەبەبٸ جەر مەسەلەسٸنە قاتىستى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇستانىمى بەرٸك ەكەنٸن قاداپ ايتتى. قازاقستاندىق جەردٸڭ شەتەل ازاماتتارى مەن كومپانييالارىنا ساتىلۋىنا پرەزيدەنت تٷبەگەيلٸ قارسى. بۇل مەسەلە وتاندىق زاڭنامادا انىق كٶرسەتٸلگەن جەنە دە ونىڭ ساقتالۋى قاتاڭ باقىلاۋدا.
«سوڭعى ٶزگەرٸستەرگە سەيكەس شەتەلدٸك ينۆەستورلار ٷشٸن اۋىلشارۋاشىلىق باعىتتا پايدالانىلاتىن جەرلەردٸ بۇرىڭعىداي جالعا الۋ مٷمكٸندٸگٸ ساقتالعان, ونىڭ ٶزٸ قاتاڭ شارتتارمەن بەرٸلەدٸ. جالعا الۋدىڭ ەڭ ۇزاق مەرزٸمٸ عانا 10-نان 25 جىلعا ۇزارتىلعان», - دەپ اتاپ ٶتتٸ مۇحتار قۇل-مۇحاممەد.
زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸ مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەر مەسەلەسٸن جالپىحالىقتىق تالقىلاۋعا شىعارۋ جٶنٸندەگٸ شەشٸمٸن تولىعىمەن قولدادى.
«پرەزيدەنت وسى مەسەلەنٸڭ تٷيٸنٸن تارقاتتى. مەملەكەت باسشىسى ٷشٸن دە, بارلىق قازاقستاندىقتار ٷشٸن دە جەر ۇعىمى قاسيەتتٸ مەنگە يە. بٸزدٸڭ كەڭ-بايتاق جەرٸمٸزدٸڭ ەشبٸر بٶلٸگٸن ەشۋاقىتتا شەتەلدٸكتەر يەلەنبەيدٸ. دەگەنمەن, جەر ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكاسىنا پايدا ەكەلۋٸ تيٸس. شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالاردى تارتىپ, اۋىل شارۋاشىلىق جەرلەردٸ ٶڭدەۋدٸڭ زاماناۋي تەحنولوگييالارىنان نەگە باس تارتۋىمىز كەرەك? بۇل دۇرىس ەمەس دەپ ويلايمىن. سول سەبەپتٸ مەن شەتەلدٸك ينۆەستورلاردىڭ جەردٸ جالعا الۋىن قولدايمىن. اشۋعا بوي الدىرماۋىمىز قاجەت», - دەدٸ قر ۇلتتىق عىلىم اكادەميياسىنىڭ تٶراعاسى مۇرات جۋرينوۆ.
كەزدەسۋدە, سونداي-اق, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ تٶراعاسى نۇرلان ورازالين سٶز الدى. ول سەنبٸ كٷنٸ استانادا ٶتكەن جەر مەسەلەسٸ جٶنٸندەگٸ كوميسسييانىڭ العاشقى وتىرىسىنىڭ نەتيجەلەرٸن قازاقستاننىڭ عىلىمي جەنە شىعارماشىلىق ينتەلليگەنتسييا ٶكٸلدەرٸ جوعارى باعالايتىنىن ايتىپ ٶتتٸ. سەناتور كوميسسييا مٷشەلەرٸنٸڭ قۇرامى ساۋاتتى ٸرٸكتەلگەنٸن ايتتى.
«مەملەكەت باشىسى ٶتە دۇرىس شەشٸم قابىلدادى. جەر رەفورماسى جٶنٸندەگٸ كوميسسييانىڭ قۇرامىنا قوعامنىڭ بارلىق سالالارىنىڭ, قازاقستاننىڭ بارلىق ٶڭٸرلەرٸنٸڭ ٶكٸلدەرٸ كٸرگەن. ەربٸر ازامات وسى ٶزەكتٸ مەسەلە بويىنشا ٶز پٸكٸرٸن اشىق بٸلدٸرە الادى», - دەپ تولىقتىردى ٶز سٶزٸن نۇرلان ورازالين.
حالىق ەرتٸسٸ بيبٸگٷل تٶلەگەنوۆا ازاماتتاردى جەر رەفورماسىن تالقىلاۋ كەزٸندە سالماقتىلىق ساقتاۋعا شاقىرىپ, تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ قازٸرگٸ جەتٸستٸكتەرٸنٸڭ بارلىعى بەيبٸتشٸلٸك, تۇراقتىلىق پەن بٸرلٸك ارقاسىندا قول جەتكٸزٸلگەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
بەدەلدٸ قازاقستاندىق عالىم-ەكونوميست راحمان الشانوۆ جينالعانداردىڭ نازارىن بارلىق دامىعان ەلدەردە جەر ەكونوميكانىڭ دامۋى ٷشٸن قىزمەت ەتەتٸن قۋاتتى كاپيتال ەكەنٸنە اۋداردى.
«بٸز ٶزٸمٸزدٸڭ اۋىل شارۋاشىلىق جەرلەرٸمٸزدٸ ينۆەستيتسييا تارتۋ قۇرالى رەتٸندە قاراستىرۋىمىز قاجەت. ونىڭ كٶمەگٸمەن بٸز اگرارلىق سەكتوردى دامىتىپ, استىق ٶنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرىپ, مال باسىن كٶبەيتۋ, شيكٸزات ٶڭدەۋ كٶلەمٸن ارتتىرىپ, جاڭا كەسٸپورىندار سالىپ, ەكسپورتقا شىعارۋ, ون مىڭداعان جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا جەنە دە وسىلايشا اۋلىمىزدىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا مٷمكٸندٸك الامىز. جەرٸمٸزگە دەگەن شىنايى جاناشىرلىق دەپ وسىنى ايت. ٶز باسىم مەملەكەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ مەسەلەرٸنە قاتىستى وسىنداي زاماناۋي كٶزقاراس ۇستاناتىنىنا قۋانىشتىمىن», - دەپ قورىتىندىلادى «تۇران» ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ رەكتورى راحمان الشانوۆ.
قازاقستاننىڭ عالىمدارى, مەدەنيەت مەن ٶنەر قايراتكەرلەرٸ جەر رەفورماسىن حالىق اراسىندا تٷسٸندٸرۋگە بەلسەنە اتسالىساتىنىن ايتتى.
«نۇر وتان» پارتيياسى وسى سيياقتى كەزدەسۋلەردٸ تۇراقتى تٷردە قازاقستاننىڭ بارلىق ٶڭٸرلەرٸندە ٶتكٸزەدٸ.
