بٸردەن باسىن اشىپ العانىمىز جٶن, “Eurasia Expert” كرەملدٸڭ قول استىنداعى سانى جاعىنان جىرتىلىپ-ايىرىلاتىن, جىپىرلاعان پروپاگاندا قۇرالدارىنىڭ بٸرٸ. پۋتيندٸ جاقتاپ, لۋكاشەنكونى اقتاپ, اقش پەن باتىستى داتتاپ جازعاندا الدىنا جان سالمايدى. ەۋرازييالىق وداقتى كٷن قۇرعاتپاي ۇلىقتايدى. ورىس تٸلٸنٸڭ سويىلىن سوققاندا اقوردا يدەولوگى اباەۆتان اسىپ تٷسەدٸ.
كيرياكۋمەن اراداعى سۇحبات اقش-تى تۇقىرتۋ ماقساتىندا ٶتكٸزٸلگەنٸ, ساياسي استارمەن ەزٸرلەگەنٸ انىق. ەيتسە دە وقىرمان نازارىنا ۇسىنعاندى قۇپ كٶردٸك.
تٸلشٸنٸڭ رەسەيشٸل سارىنداعى ساۋالدارىن ەسەپكە الماعاندا, امەريكا ساراپشىسى اۋعانستاننىڭ كٷيرەۋٸنە ەدٸل باعا بەرگەندەي كٶرٸندٸ.
…
“تەلٸپتەر? ولار ورتا ازيياعا باسا-كٶكتەپ كٸرمەيدٸ. دەل قازٸر بۇل ايماق ٷشٸن اتاجۇرتىنان اۋا كٶشكەن بوسقىندار ەلدەقايدا قاۋٸپتٸ.
2015 جىلى ەۋروپاعا لاپ قويعان سيرييالىق بوسقىندار شەكارادا كەپتەلٸپ, باتىستى ەۋرە-سارساڭعا سالعان. 3 ملن-عا تارتا بوسقىن تٷركييادان باسپانا سۇراعان. ولاردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ ەلٸ كٷنگە دەيٸن گرەك ارالدارىنداعى بوسقىندارعا ارنالعان لاگەرلەردٸ پانالاپ وتىر. مۇنى سوڭى گۋمانيتارلىق اپاتقا ۇلاسۋى مٷمكٸن”, – دەيدٸ كيرياكۋ.
بۇعان جول بەرمەۋ ٷشٸن ورتا ازييا – اقش, رەسەي سەكٸلدٸ الپاۋىت ەلدەردٸڭ كٶمەگٸنە جٷگٸنٸپ, سولاردىڭ اقىل-كەڭەسٸنە قۇلاق اسۋى تيٸس.
ال تەلٸپتەر يەمدەنٸپ العان اۋعانستان ازدان كەيٸن قىتايدىڭ “يەلٸگٸنە” ٶتەدٸ. بەيجٸڭ كابۋلدە تىنىشتىق ورناتۋعا مٷددەلٸ, وسى ەلدٸڭ قويناۋىنداعى قازبا بايلىقتى ٶز قولىمەن يگەرمەك ويى بار. سٶي دەگەن كيرياكۋ ەلەمدٸك قاۋىمداستىققا قاراپ وتىرماي, تەلٸپتەرگە ديپلوماتييالىق قىسىم كٶرسەتۋگە ٷندەگەن ەكەن.
…
“يراك? امەريكانىڭ بۇل باعىتتاعى ناۋقانى سەتسٸز بولدى دەپ ايتا المايمىن. ەلبەتتە, اقش-تىڭ دا ساياسي مٷددەسٸ بار. يراكتاعى كامپانييا تابىستى اياقتالدى. امەريكانىڭ ساياسي اپپاراتى بۇعان سولاي دەپ باعا بەردٸ. ساددام حۋسسەيٸندٸ تاقتان تايدىردىق, يراكتىڭ ٸشٸنارا دەموكراتييا ورنادى, قازٸر بۇل ەل تٶڭٸرەگٸنە قاۋٸپ تٶندٸرمەيدٸ”, – دەيدٸ ساراپشى.
اقش-تىڭ اۋعانستان ناۋقانى دا تەككە كەتپەگەن. امەريكا ەسكەري وسىندا ورنالاسقان “ەل-كايدانىڭ” تٷبٸنە جەتكەن.
ال اۋعانستان ەسكەرٸنٸڭ تەلٸپتەردەن كٷيرەي جەڭٸلۋٸنە اقش كٸنەلٸ ەمەس. كيرياكۋ وسى تاراپتاعى بىلايشا تارقاتىپتى:
“بٸز بە, بٸز اۋعان ەسكەريلەرٸ مەن پوليتسەيلەرٸن باسىنان باقايىنا دەيٸن قارۋلاندىردىق. تيٸستٸ دايىندىقتان ٶتكٸزدٸك. بۇعان 3,2 ترلن دوللار شىعىندادىق, قانشاما ۋاقىتىمىزدى سارپ ەتتٸك. ولار قايتتٸ? كٷلٸ كٶككە ۇشتى. ۇرىسقا شىداس بەرمەي, قارۋ-جاراعىن تاستاي قاشتى.
نەگە? نەگە جەڭٸلدٸ? سەبەبٸ, اۋعاندار ەبدەن جەمقورلانعان. كوررۋپتسيياعا بٶگٸپ جاتىر. بٸز ولاردى پارا الماۋعا, پارا بەرمەۋگە مەجبٷرلەي المايمىز.
اۋعان حالقىنىڭ ٶزٸ قۇلىق تانىتپاسا, دەموكراتييانىڭ قابىرعاسىن قالاپ بەرە الماسىمىز تاعى بەلگٸلٸ.
يە, بٸز ولارعا دٷنيەنٸڭ اقشاسىن بەردٸك, دەموكراتييالىق داعدىعا باۋلۋعا تىرىستىق, مۇنىمىزدان تٷك شىقپادى. بٸز ولارعا وتاندى سٷيۋدٸ, قولىنا قارۋ الىپ, اتاجۇرتىن قورعاۋعا مەجبٷرلەي المايمىز”, – دەيدٸ اۋعان بيلٸگٸنٸڭ جەڭٸلٸسٸن كوررۋپتسييادان كٶرگەن اقش ساراپشىسى .
كيرياكۋدىڭ ايتۋىنشا اق ٷيدٸڭ گرۋزييا جەرٸندە كرەمل ويلاعانداي ساياسي مٷددەسٸ جوق. 2008 جىلعى وسى ەلدەگٸ وقيعالار اقش تاراپىنان جاۋاپسىز قالعانى سودان.
ال سولتٷستٸك كورەيامەن اراداعى ديپكەلٸسسٶز ەۋەلدەن تۇيىققا تٸرەلگەن. پحەنيان يادرولىق قارۋدى ەزٸرلەۋدٸڭ الگوريتمٸن امەريكا ساراپشىلارىنىڭ الدىنا توسپاسى انىق ەدٸ.
ساراپشى سولاي بولا تۇرا, اقش-تىڭ ەلەمدٸك ساياساتتاعى اتاق-ابىرويى قۇلدىراماعانىنا سەنٸمدٸ.
كيرياكۋدىڭ پايىمداۋىنشا امەريكا ەسكەريلەرٸنٸڭ اۋعانستاندا ايالدايتىن ارگۋمەنتٸ قالماعان, ال وسى ەلگە بٶلٸنگەن قىرۋار كاپيتال جٶنٸمەن جۇمسالماعان.
“اقش اۋعان حالقىنا مٷلدە جاڭا مەملەكەتتٸڭ ٸرگەتاسىن قالاۋ ٷشٸن 20 جىل مەرزٸم بەردٸ. بۇعان دەپ 3,2 ترلن دوللار قارجى بٶلدٸ.
ولار قولدا باردى ۇقساتا العان جوق, سەبەبٸ كوررۋپتسييانىڭ باتپاعىنا باتقان. ٶسپەدٸ, ٶزگەرمەدٸ. رۋلىق-تايپالىق تٷسٸنٸكتٸڭ دەرگەيٸندە قالدى, سول ٷشٸن دە دەموكراتييا قۇرا المادى.
تەلٸپتەرگە تويتارىس بەرەرلٸك قۋاتى بولسا دا, قۇلقى بولمادى, سول سەبەپتٸ سەتسٸزدٸككە ۇشىرادى.
اقش? امەريكا قۇراما شتاتتارى اۋعانستاندى اسىراۋعا مٸندەتتٸ ەمەس. اۋعان حالقى ٶز بولاشاعى ٷشٸن كەۋدەسٸنەن جان شىققانشا كٷرەسۋگە تيٸس ەدٸ. ولار بۇعان 20 جىل بويى دايىندالدى. امەريكا اۋعان ەسكەريلەرٸن مۇزداي قارۋلاندىردى. تەلٸپتەر مۇنشاما قارۋ-جاراقتى تٷسٸندە دە كٶرمەگەن. سولاي بولا تۇرا ولار ۇتىلدى…”, – دەيدٸ امەريكانىڭ ورتالىق بارلاۋ قىزمەتٸنٸڭ ەكس-وفيتسەرٸ.
توق ەتەرٸن ايتقاندا, اۋعانستاننىڭ كٷيرەۋٸنە كوررۋپتسييا سەبەپشٸ بولعان. ەلبەتتە قاراپايىم اۋعان حالقىنا اقش-تان اۋعان قىرعىن قاراجاتتىڭ مىسقالداي بٶلٸگٸ دە بۇيىرماعانى انىق. ال بيلٸكتەگٸ ات تٶبەلٸندەي توپ الىستى بولجاي الماعان, بٷگٸنمەن ٶمٸر سٷرگەن دەپ پايىمداعان ەكەن كيرياكۋ.
ەزٸرلەگەن, دۋمان بىقاي
https://dalanews.kz/zheli/64227-olar-bizdi-botensigen-zhoq-tanymal-ga
