– استانادا ٶتٸپ جاتقان ەكسپو – كٶرمەسٸ ەلٸمٸز تاريحىنداعى ايتۋلى شارانىڭ بٸرٸ. «ارقا تٶسٸنەن جاڭا استانا بوي كٶتەرەدٸ, باس قالانى اۋىستىرامىز» دەگەندە, پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ سٶزٸنە سەنبەگەندەر, قارسى ۋەج ايتقاندار بولماي قالعان جوق. قازٸر استانا – بەيبٸتشٸلٸك پەن تۇراقتىلىقتىڭ, دامۋ مەن ٶركەندەۋدٸڭ سيمۆولىنا اينالدى. سول استانامىزدا ەكسپو كٶرمەسٸ ٶتەدٸ دەگەندە دە ەرتٷرلٸ پٸكٸر ايتىپ, بۇل كٶرمەنٸڭ ەل ەكونوميكاسىنا, دامۋىنا ەشقانداي تيگٸزەر پايداسى جوق, بوسقا اقشا شاشۋ دەپ سىناعاندار دا ارامىزدان شىقتى. ەندٸ, مٸنە, 3 ايعا سوزىلعان كٶرمەنٸڭ نەگٸزگٸ ۋاقىتى دا ٶتٸپ بارادى. قۇدايعا شٷكٸر, دوس تٷگٸل, دۇشپان سٷيٸنەتٸن دەڭگەيدە ٶتٸپ جاتىر. ارقا تٶسٸنٸڭ اجارىنا اينالعان استانانىڭ جاڭا بەتبەينەسٸ ٸسپەتتٸ ەكسپو قالاشىعى بوي كٶتەردٸ. شەتەلدەن, ەلٸمٸزدەن ميلليونداعان تۋريستەر استاناعا اعىلىپ, قازاقستان تۋرالى جاعىمدى جاڭالىقتار شەتەل باسپاسٶزٸنە جارييالانۋدا.
ەكسپو كٶرمەسٸ – جاي ات شىعارۋ, ەلدەن قالماۋ, جۇرتقا تانىلۋدىڭ جوباسى ەمەس, بۇل ادامزات قوعامى دامۋىنىڭ بولاشاق جوسپارىن جاسايتىن, ەر ەلدٸڭ عىلىمى مەن جاڭا تەحنولوگييالارىن ايعاقتايتىن, ەل مەن ەلدٸڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى, بٸلٸم مەن تەحنولوگييا الماسۋدى جەتٸلدٸرەتٸن بٸرەگەي شارانىڭ بٸرٸ. سوندىقتان, مۇنداي شارانى ەكونوميكالىق دامۋى مەن حالقىنىڭ ەلەۋەتتٸلٸگٸ, بٸلٸمدٸلٸگٸ ۇشتاسقان ەلدەر عانا ٶتكٸزۋگە ۇسىنىس جاساي الادى. قازاقستاندا ەكسپو كٶرمەسٸنٸڭ ٶتۋٸ بٸزدٸڭ ەلگە شەتەلدٸكتەردٸڭ, باتىس ەلدەرٸنٸڭ سەنٸمٸ زور ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ.
بٸزدٸڭ ۇسىنعان تاقىرىبىمىزدىڭ ٶزٸ ٶتە اكتۋالدى. «بولاشاقتىڭ ەنەرگيياسى». اتى ايتىپ تۇرعانداي, بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ ەڭ قاجەتتٸ تاقىرىبىن ۇسىنىپ وتىرمىز. ەنەرگييا تاپشىلىعى – قازٸردٸڭ ٶزٸندە ٷلكەن پروبلەما. ونى شەشۋ ٷشٸن ەلەم بولىپ, بالامالى ەنەرگييا كٶزدەرٸن ٸزدەستٸرٸپ جاتىر. وسى كٶرمە اياسىندا تىڭ يدەيالار, جاڭا جوبالار, ەنەرگييا كٶزٸن سۋ, جەل, كٷن ارقىلى الۋدىڭ الۋان تٷرلٸ ەدٸس-تەسٸلدەرٸ, تەحنولوگييالىق مٷمكٸندٸكتەرٸ ۇسىنىلىپ, ەر ەل ٶزٸنٸڭ دامۋ تەندەنتسيياسىن دەلەلدەپ باعۋدا. سوندىقتان, جاستاردى, ەسٸرەسە عىلىم جولىنا تٷسكەن عالىمداردى كٶرمەگە مٸندەتتٸ تٷردە اپارۋ كەرەك.
ٶتكەن ايدىڭ سوڭىن الا بٸزدٸڭ كوللەدجدٸڭ بٸر توپ (23 ادام) ۇستازى كەسٸپوداق اتىنان ەكسپو كٶرمەسٸنە بارىپ قايتتى. العان ەسەرلەرٸ تۋرالى ٶزدەرٸ ايتاتىن شىعار. الداعى ايدىڭ باسىندا كوللەدجدٸڭ ٷزدٸك 20 ستۋدەنتٸن استاناعا اتتاندىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ەلٸمٸز تٶرٸندە ٶتٸپ جاتقان بٸرەگەي شارانى كٶرٸپ, ونداعى تەحنولوگييالىق جاڭالىقتارمەن تانىسىپ, ويلارىنا شابىت قوسىپ قايتسىن دەگەن نيەت بٸزدٸكٸ. ەكسپو استانا تٶرٸندە, تٸپتٸ قازاقستاندا جىل سايىن ٶتپەسٸ انىق. بۇل – ەلٸمٸز ٷشٸن تاريحي وقيعا. ودان شەت قالماۋعا تيٸسپٸز.
الما قۇرمانعاليەۆا, ۇستاز:
– ەكسپو كٶرمەسٸن كٶرۋ باقىتى بۇيىرعان ۇستازدار قاتارىندا بولعانىما قۋانىشتىمىن. شىن مەنٸندە, ەلٸمٸز دامۋىنىڭ ناقتى كٶرسەتكٸشٸ – استانا شاھارى. كٷندەلٸكتٸ اقپاراتتاردان وقىپ, تەلەارنالاردان كٶرٸپ جٷرگەن ەلوردانىڭ ٶزٸن ارالاۋ, ونداعى ەربٸر عيماراتقا اسىقپاي كٶز تاستاپ, ەلٸمٸزدٸڭ دامۋىن ٸشتەي باعامداۋدىڭ ٶزٸ بٸر عانيبەت. استانا جىل سايىن ٶزگەرٸپ, ۋاقىت وزعان سايىن نەن قالاعا اينالىپ بارادى.
ال ەكسپو-نىڭ ورنى بٶلەك. بۇل قالاشىق – استانانىڭ ايبىنىن اسىرىپ, سەن-سالتاناتىن ودان ارى كٶركەيتە تٷستٸ دەۋٸمٸزگە بولادى. «نۇر ەلەم» پاۆيلونىنا كٸرۋ ٷشٸن بٸراز ۋاقىت بٶگەلۋگە تۋرا كەلدٸ. قازاقستان پاۆيلونىنا قىزىعۋشىلار ٶتە كٶپ. 8 قاباتتان تۇراتىن پاۆيلوندى تولىقتاي ارالاپ, ەربٸر قاباتتاعى تاقىرىپتىق ەرەكشەلٸكتەرگە توقتالار بولساڭىز, ەدەۋٸر ۋاقىتىڭىز كەتۋٸ مٷمكٸن. سوندىقتان, ۇجىم بولىپ جٷرگەندٸكتەن كٶپ ۋاقىت بٶلە المادىق. بٸراق بٸزگە قازاقتىڭ تاريحىن, مەدەنيەتٸن, دەستٷرٸن جەنە تاقىرىپقا ساي تەحنولوگييالىق جاڭالىقتارىن تولىق قامتۋىمەن «نۇر ەلەم» ەرەكشە ۇنادى.
ۋاقىتتى ٷنەمدەي جٷرٸپ, قىتاي, رەسەي, كورەيا, گەرمانييا, جاپون ەلدەرٸنٸڭ پاۆيلوندارىنا كٸرٸپ ٷلگەردٸك. بٸر بايقاعانىمىز, «بولاشاقتىڭ ەنەرگيياسى» تاقىرىبىنا ساي دامىعان ەلدەردٸڭ ۇسىنعان جوبالارى ەرەكشە ۇنادى. كەيبٸر ەلدەردٸڭ تاقىرىپقا قاتىسى جوق دٷنيەلەرمەن پاۆيلوندارىن تولتىرىپ قويعانىن دا بايقادىق. مۇنان ەلدٸڭ دامۋى, عىلىم, ەكونوميكاسى قالاي بولسا, ونىڭ وسى زامانعى تەحنولوگييا مەن عىلىمي جاڭالىعى دا سوعان ساي ەكەنٸن بايقاۋعا بولادى. قازاقستان پاۆيلونىنا كەلۋشٸلەردٸڭ قاراسى مول بولۋىنىڭ سەبەبٸ, شارانىڭ ەلٸمٸزدە ٶتٸپ جاتقاندىعى عانا ەمەس, «نۇر ەلەمنٸڭ» الىستان كٶز تارتار ەرەكشە ارحيتەكتۋراسى مەن تاقىرىپتى جان-جاقتى اشقان جاڭالىعىنان بولسا كەرەك. ەلٸمٸز عالىمدارىنىڭ وسى كٶرمە ٷشٸن ەرەكشە دايىندالىپ, جاڭا باعىتتا جۇمىس ٸستەگەنٸنە قۋانىپ قايتتىق.
– شىنىمدى ايتايىن, مەن استاناعا بٸرٸنشٸ رەت باردىم. تالاي جىلدان بەرٸ بارعىم كەلسە دە, جولىم تٷسپەپ ەدٸ. ەكسپو-نىڭ ارقاسىندا ەلوردانى دا كٶرٸپ قايتتىم. وسىنداي مٷمكٸندٸك سىيلاعانى ٷشٸن كوللەدج ديرەكتورى ج. قاسىمبەك مىرزاعا العىس ايتساق, ارتىق بولماس. 75 جىلدىق تاريحى بار مەملەكەتتٸك كوللەدجدٸڭ كەسٸپوداق ۇيىمى ەرقاشان يگٸ باستاماعا مۇرىندىق بولىپ كەلەدٸ. بۇل جولى دا بٸزدٸڭ بارلىق شىعىنىمىزدى وسى ۇيىم كٶتەردٸ.
ەرٸپتەستەرٸم ەكسپو-نىڭ ٶزگە ارتىقشىلىقتارىن ايتىپ جاتىر عوي. مەنٸ ەرەكشە تەنتٸ ەتكەن ەكسپو اياسىندا جۇمىس باستاعان ەتنواۋىل بولدى. شەتەلدٸكتەر عانا ەمەس, بٸزدٸڭ ٶزٸمٸز تاڭعالىپ قايتتىق. ەتنواۋىل دەگەن اتىنا لايىق ەكەن شىنىمەن. كٸرگەن بەتتە ساربازدار كٷتٸپ الدى. قازاقتىڭ تاريحىن, مەدەنيەتٸن كٸتاپتان, كينودان, جاڭالىقتاردان كٶرۋ, وقۋ بٸر باسقا دا, تۋرا ورتاسىندا جٷرگەندەي ەتنواۋىلدان كٶرۋ مٷلدەم باسقا ەكەن. ونداعى ەربٸر شارا, ەربٸر ەكسپونات مٷلدەم بٶلەك. بٸر سەت ەرتە عاسىرعا ساپار شەككەندەي, تۇتاس قازاقستاننىڭ ٶتكەن دەۋٸرٸن بٸر مەزەتتە تاماشالاعانداي ايرىقشا كٷيگە بٶلەندٸك. ونداعى ەشەكەي بۇيىمدار, ات ەبزەلدەرٸ, قارۋ-جاراقتار, ەجەلگٸ تاريحتان سىر شەرتەتٸن مٷسٸندەر مەن بالبال تاستار, ۇلتتىق تاعامدار, سالت-دەستٷردٸ ايعاقتايتىن كيٸم-كەشەكتەر مەن تاريحي مۋزىكالىق اسپاپتار... ونىڭ بەرٸن بٸر جەردەن كٶرۋ ەدەتتە مٷمكٸن ەمەس. ەلدٸڭ بەرٸ تاريحي مۇراجايعا بارا بەرمەيتٸنٸ بەلگٸلٸ. وسى ەتنواۋىلدى ارالاپ جٷرٸپ, ٶزٸمٸزدٸڭ تاريحىمىزدى جاڭادان تانىعانداي بولدىق دەسەك, اسىرا ايتقاندىق بولماس. ەتنواۋىلدا جٷرگەن شەتەلدٸكتەر ەر نەرسەگە قىزىعىپ, قايىرا سۇراپ, جٷزدەرٸنەن تاڭعالىستارى مەنمۇندالاپ تۇرعانىن بايقادىق.
– ەكسپو باستالار تۇستا شەتەلدەن ەشكٸم كەلمەيدٸ, تۋريستەردٸڭ قازاقستانعا ەكسپو ٷشٸن كەلۋٸ نەعايبىل دەگەن پٸكٸردٸ وقىپ ەدٸك. ٸشٸمٸزدە الابۇرتقان كٷدٸك بولعانى راس. وسىنشاما دابىرلاتىپ, ەلٸمٸز تٷگٸل, شەتەلدەرگە دە جارناماسىن كٷن-تٷن دەمەي دەرٸپتەگەندە, شەتەلدەن تۋريست كەلمەسە, وندا قىرۋار ەڭبەك, قارجى, تٶككەن تەر تەگٸن كەتكەنٸ عوي دەپ تە ويلاعانبىز. كٶڭٸلگە مەدەۋ بولعانى – ەل تاريحىنداعى ايتۋلى وقيعانىڭ استانادا ٶتەتٸندٸگٸ ەدٸ.
وسى جولى بارعاندا بٸزدٸ تۋريستٸك كومپانييا ۆوكزالدان كٷتٸپ الدى. ساپارىمىز اياقتالعانشا قايدا بارامىز, قايدا قونامىز, قايدان تاماقتانامىز دەپ ۋايىمداعان جوقپىز. ەرٸكتٸلەر قوسىنى نە سۇراساڭ دا, جٶن سٸلتەپ, ەگجەي-تەگجەيلٸ تٷسٸندٸرٸپ بەرەدٸ. كەز كەلگەن سۇراعىڭا اسىقپاي جاۋاپ بەرٸپ, ٸلتيپاتپەن تٷسٸندٸرەدٸ. ولاردىڭ كٸشپەيٸلدٸلٸگٸ, ٸشكٸ مەدەنيەتٸ تەنتٸ ەتتٸ. مۇنداي ۇجىم بولىپ اتقاراتىن شارۋادا ەل اتىنا سىن كەلمەيتٸندەي جۇمىس جاساۋ ايرىقشا ماڭىزدى دەر ەدٸم.
تاعى بٸر بايقاعانىم, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ شەتەلدەن تۋريست كەلمەيدٸ دەگەن بولجامنىڭ قاتە ەكەندٸگٸ. شەتەلدٸك تۋريستەردٸ كٶپ كٶردٸك. قاسىندا اۋدارماشىسى بار, ەر پاۆيلونعا كٸرٸپ, ەر نەرسەگە تاڭىرقاي قاراپ جٷرگەن تۋريستەر مول بولدى. ولاردى استانا كٶشەلەرٸنەن دە كەزٸكتٸردٸك. ەلوردانىڭ سەندٸ عيماراتتارىنىڭ الدىندا سۋرەتكە تٷسٸپ, ٶزارا شٷيٸركەلەسٸپ جٷرگەن شەتەلدٸكتەردٸ بايقاعاندا, ەلٸڭ ٷشٸن ماقتانادى ەكەنسٸڭ. ولار قازاقستان تۋرالى جاقسى تٷسٸنٸكپەن ەلٸنە قايتسا, كٷنٸ ەرتەڭ اينالاسىنداعىلار دا بٸزدٸڭ ەلٸمٸزگە تۋريست بوپ كەلۋٸ مٷمكٸن عوي.
