مىسالى, ٸلە الاتاۋىنداعى بوگدانوۆيچ مۇزدىعى ايماعىنا (تەڭٸز دەڭگەيٸنەن 3700 مەتر بيٸكتٸكتە) توعىز تۋريست بارعان, ولاردىڭ بٸرەۋٸ سىرقاتتانىپ قالادى. ونىڭ ەپيلەپسييامەن اۋىرعانى بەلگٸلٸ بولدى, دەنەسٸندەگٸ تىرىسۋلار 40 مينۋتقا دەيٸن سوزىلعان. كٶپ ۇزاماي رەسپۋبليكالىق جەدەل-قۇتقارۋ جاساعىنىڭ قۇتقارۋشىلارى كٶمەككە باردى. اسپالى جول جۇمىس ٸستەمەگەندٸكتەن تۋريستەرگە جەتۋ دە قيىنعا سوققانى انىق. قۇتقارۋشىلار شىمبۇلاقتان تالعار شاتقالىنا دەيٸن, ودان ەرٸ بوگدانوۆيچ مۇزدىعىنىڭ ەتەگٸنە دەيٸنگٸ قاشىقتىقتى جاياۋ جٷرٸپ ٶتتٸ. تاڭ اتقاندا بٸر توپ تۋريستەردٸ تاۋىپ العان قۇتقارۋشىلار العاشقى مەديتسينالىق كٶمەك كٶرسەتٸپ, ەر ادامنىڭ جاعدايى قاناعاتتانارلىق ەكەنٸنە كٶز جەتكٸزٸپ, ونى تٶمەنگە الىپ تٷستٸ.
كٶبٸنەسە قۇتقارۋشىلار قازاقستاندىقتاردى ٶرتەنٸپ جاتقان ٷيلەردەن شىعارۋعا كٶمەكتەسۋ كەزٸندە ٶز ٶمٸرلەرٸنە قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ. 2020 جىلدىڭ 16 قىركٷيەگٸندە پەتروپاۆلدا بەس قاباتتى تۇرعىن ٷي ٶرتەندٸ. ٶرت ورنىنا جەتكەن قۇتقارۋشىلار 75 تۇرعىندى ەۆاكۋاتسييالادى. ولار 25 ادامدى باسپالداقپەن, تاعى 50 ادامدى تٷرلٸ امالدارمەن قاۋٸپسٸز ايماققا شىعاردى, زارداپ شەككەندەر بولعان جوق. جاقىندا عانا, 14 قازاندا استانا قالاسىندا جەتٸ قاباتتى ٷيدەگٸ پەتەر ٶرتەندٸ. ٶرت سٶندٸرۋشٸلەر دە جالىندى دەر كەزٸندە اۋىزدىقتاپ, تەز ارادا سٶندٸردٸ.
كٶبٸنەسە پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸ دە قۇتقارۋشى رەتٸندە ەرەكەت ەتەدٸ. 2020 جىلدىڭ 5 قازانىندا رۋدنىيدا دەل وسىنداي جاعداي بولدى: پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸ ٶرت شىققان بەس قاباتتى ٷيدٸڭ تۇرعىندارىن ەۆاكۋاتسييالادى. قۇتقارۋ كەزٸندە ولاردىڭ بٸرٸ ٷشٸنشٸ قاباتتىڭ بالكونىندا جاڭا تۋعان بالاسى بار ەيەلدٸ كٶرٸپ قالعان. ايتۋىنشا, اناسى بالانى پودەزگە الىپ شىقسا, تٷتٸننەن تۇنشىعىپ قالا ما دەپ قورىققان. وفيتسەر كٶرپەنٸڭ كٶمەگٸمەن بالانى تٶمەن تٷسٸرگەن. بۇل سەتتٸڭ بەينەجازباسى جەلٸگە تاراپ كەتٸپ, كٶپشٸلٸكتٸڭ سٷيٸسپەنشٸلٸگٸ پەن ريزاشىلىعىن تۋدىردى.
دەرٸگەرلەر دە كەيدە ٶزدەرٸنٸڭ رەسمي ٶكٸلەتتٸكتەرٸنەن شىعىپ كەتٸپ, ادامداردى ٶرتتە بەلگٸلٸ بٸر ٶلٸمنەن قۇتقارىپ قالىپ جاتادى. 21 تامىزدا الماتىداعى №1 پەرزەنتحانانىڭ دەرٸگەرلەرٸ جاڭا تۋعان سەگٸز بالانى قۇتقارىپ, تٶتەنشە جاعدايلار قىزمەتٸنٸڭ ماماندارى كەلگەنشە ٶزدەرٸ ٶرتتٸ سٶندٸرۋگە كٸرٸسكەن.
وسىنداي وقيعالارعا قاراپ, كەز كەلگەن قازاقستاندىق قۇتقارۋشى بولا الادى دەگەن تۇجىرىم جاساۋعا بولادى. تەك باتىلدىق, جاناشىرلىق, وتانشىلدىق قاسيەتتەر كەرەك. ناعىز قاھارماندار – وقيعا ورنىنا كەزدەيسوق تاپ بولسا دا, ول جەردەن بەيجاي كەتٸپ قالا المايتىن قاراپايىم ادامدار. مەسەلەن, ناۋرىز ايىندا سولتٷستٸك قازاقستان مەديتسينالىق كوللەدجٸنٸڭ ەكٸ ستۋدەنتٸ 19 جاستاعى نيكيتا كازاكوۆ پەن كەسٸپتٸك پەداگوگيكالىق كوللەدجدٸڭ ستۋدەنتٸ 20 جاستاعى دميتريي ەسيكوۆ سۋعا باتىپ بارا جاتقان ادامدى قۇتقارۋعا اسىعا جٶنەلدٸ. بايعۇس بالىقشىنى مۇزدى سۋدان ٶزەن جاعاسىنا شىعارىپ العان جاستار وعان قاجەتتٸ كٶمەك كٶرسەتٸپ, تٸپتٸ ٷيٸنە دەيٸن شىعارىپ سالدى.
وسى الماتىنىڭ ٶزٸندە تاعى بٸر ستۋدەنت سۋعا باتىپ بارا جاتقان شەتەلدٸكتٸ قۇتقارىپ قالعانى بار. جاعاجايدا دەمالىپ جٷرگەن 18 جاستاعى الماتىلىق مارعۇلان دٷيسەش 43 جاستاعى اۋعان ازاماتىنىڭ سۋعا باتىپ بارا جاتقانىن بايقاپ قالىپ, بٸر سەكۋند تا ويلانباستان, دەرەۋ سۋعا تٷسٸپ, ەر ادامدى جاعاعا شىعارعان. وسى كەزدە سۋعا باتىپ بارا جاتقان ادامدى سۋ قويماسىنىڭ جاعاسىندا كەزەكشٸلٸكتە جٷرگەن 109 قىزمەتٸنٸڭ قىزمەتكەرٸ قوزى بٷركٸتبايحان دا كٶرگەن. جٸگٸت جەبٸرلەنۋشٸنٸ الىپ شىققان سەتتە قۇتقارۋشى جٷگٸرٸپ جەتٸپ, زارداپ شەگۋشٸگە كٶمەكتەسٸپ ٷلگەرگەن. 28 تامىزدا ەكەۋٸ دە سۋدا كٶمەك كٶرسەتكەنٸ ٷشٸن ماراپاتتالدى.
2020 جىلدىڭ 26 تامىزىندا الماتىدا كەزدەيسوق ٶتٸپ بارا جاتقان ادامدار ارىقتان نەرەستەنٸ تاۋىپ العان. بۇل وقيعا دا تٷندە ورىن العان. بالا دەرەۋ كانالدان شىعارىلىپ, جەدەل جەردەم مەن پوليتسييا شاقىرىلعان. وسى وقيعانىڭ بەينەجازباسى قازاقستاندىقتاردىڭ كەيبٸر تۋىستارىنا قاراعاندا, بەيتانىس ادامدار قانشالىقتى ادامگەرشٸلٸك تانىتا الاتىنىن ۇزاق ۋاقىت ەسكە سالادى.
2019 جىلدىڭ شٸلدە ايىندا دا بالاعا قاتىستى قايعىلى وقيعا ورىن الا جازدادى. ول كەزدە تەمٸرتاۋلىق اندرەي سەمەنوۆ بولماسا, سۋ جۇتقان التى جاسار قىز ٶلٸم قۇشار ەدٸ. ول ەش ويلانباستان جاساندى تىنىس الدىرۋعا كٸرٸسكەن.
«مەن فيلمدەردٸ كٶرگەندٸ جاقسى كٶرەمٸن. كينوكارتينالاردان سۋعا باتقان ادامداردىڭ قالاي قۇتقارىلعانىن دا اڭعارعانمىن. قاجەتتٸ سەتتە مەن بەرٸن ەسٸمە تٷسٸردٸم: كەۋدەگە 30 كومپرەسسييا جەنە اۋىزعا ەكٸ رەت دەم بەرۋ, 30 كومپرەسسييا جەنە ەكٸ رەت دەم بەرۋ. بٸر كەزدە مەن دە مۇنى ٸستەي المايتىنىمدى سەزٸندٸم. ول باسىن كٶتەردٸ: كليرينگ جوق, سودان كەيٸن نە ٸستەۋ كەرەكتٸگٸن اينالامداعىلار تٷسٸندٸردٸ. ول جەردە مەنەن باسقا بۇل دٷنيەلەردٸ ٸستەي الاتىن جان دا جوق ەدٸ. كٸلەڭ ٷلكەن كٸسٸلەر مەن بالالار», - دەپ ەسٸنە الادى ول.
كٶپ ۇزاماي ول قىزدىڭ كەۋدەسٸنەن سىرىلداعان دىبىستاردى ەستيدٸ. ول قىزدىڭ دەنەسٸن اۋدارىپ, ارقاسىن ۋقالاي باستادى جەنە قايتادان جاساندى تىنىس الدىرۋعا كٶشتٸ. بالانىڭ اۋزىنان سۋ شىققاندا عانا, اندرەي ونىڭ ٶمٸر سٷرەتٸنٸن تٷسٸندٸ. ول قىزدى كٶتەرٸپ, كٶلەڭكەگە اپاردى. وسى كەزدە جەدەل جەردەم بريگاداسى كەلدٸ. بالانى قۇتقارعانى ٷشٸن اندرەي مەدالمەن ماراپاتتالدى. بۇل تۋرالى دا باق جارىسا جازدى.
بٸلە بٸلسەڭٸز, ٶمٸر سٷرگٸسٸ كەلمەيتٸندەر دە قۇتقارىلادى. 2020 جىلدىڭ 17 شٸلدەسٸندە استانا قالاسىندا جاس قىز كٶپٸردەن سەكٸرٸپ, ٶز-ٶزٸنە قول جۇمساماق بولعان. وعان كٶمەككە حارەوگرافييا مۇعالٸمٸ ازات كٶشەرباەۆ پەن ينجەنەر ميحايل چيجيك جەتكەن. وسى كەزدە «تۇلپار» كٶپٸرٸندە پاترۋلدەۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزگەن استانالىق قۇتقارۋشىلار سۋ ٸشٸندەگٸ ادامداردى كٶرٸپ, دەرەۋ ولارعا قايىقپەن جٷزٸپ بارعان. مٸنە, قۇتقارۋشىلار مەن قاراپايىم قازاقستاندىقتار بٸرٸگٸپ, قىزدى اجالدان امان الىپ قالدى.
تٸپتٸ ۆيتسە-مينيسترلەر دە قۇتقارۋشى بولا الادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-مينيسترٸ مارات شورانوۆ مينيسترلٸك باسپالداقتارىندا ەسٸنەن تانىپ قالعان ەيەلدٸ امان الىپ قالعان بولاتىن. ول ەيەلدٸڭ باسىن سوعىپ الماس ٷشٸن جٷگٸرٸپ بارىپ, ۇستاپ الدى.
«ول حيرۋرگ بولاتىن, سوندىقتان زارداپ شەگۋشٸنٸ بٸردەن ىڭعايلاپ, ونىڭ اسفيكسيياعا ۇشىراعانىن بايقادى, ونىڭ بەت-جٷزٸ كٶگەرٸپ كەتكەن ەدٸ. شەنەۋنٸك بٸردەن وعان تيٸستٸ مەديتسينالىق كٶمەك كٶرسەتە باستادى. ٶكپەگە اۋا ٶتۋ ٷشٸن كەڭٸردەكتە ساڭىلاۋ جاساۋ كەرەك ەكەنٸن تٷسٸنٸپ, تراحەوستومييا تەسٸلٸن قولدانعان», - دەدٸ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ رەسمي ٶكٸلٸ باعدات قوجاحمەتوۆ.
ونىڭ مەلٸمەتٸنشە, كەيٸن ەيەل اپپاراتتىڭ كٶمەگٸنسٸز تىنىس الا باستاعان. ال شورانوۆ جەدەل مەديتسينالىق جەردەم شاقىرتتى. 1969 جىلى تۋعان ەيەل جەدەل ٸشەك ٶتٸمسٸزدٸگٸ دياگنوزىمەن جالپى حيرۋرگييا جەنە پروكتولوگييا بٶلٸمٸنە جاتقىزىلدى.
ٶكٸنٸشكە قاراي, ادامداردى قۇتقارۋ شارالارى ٷنەمٸ قۋانىشتى دا جاقسى ەستەلٸكتەرمەن قالا بەرمەيدٸ. بٸراق سوعان قاراماستان, ادامدار قاھارمانعا اينالادى. مىسالى, 2016 جىلى بەسٸنشٸ قاباتتاعى تەرەزەدەن قۇلاپ كەتكەن بەس جاسار قىزدى قۇتقارىپ قالعان نيكولاي پانيۋشكيننٸڭ وقيعاسىن ۇمىتا قويعان جوقپىز. ول بٸرنەشە ومىرتقا جاراقاتىن الىپ, تٶسەككە تاڭىلعان. سەبيدٸڭ اتا-اناسى قۇتقارۋشىعا ەشقانداي كٶمەك كٶرسەتپەدٸ. تەك تٶرت جىلدان كەيٸن اقمولا وبلىسىنىڭ پوليتسەيلەرٸ قىزدىڭ وتباسىن تاپتى. انىقتالعانداي, قىزدىڭ اناسى بۇعان دەيٸن بالا تەربيەسٸنە نەمقۇرايلى قاراعانى ٷشٸن ەكٸمشٸلٸك جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلعان. نيكولاي پانيۋشكين تٶرت جىل بويى ورنىنان تۇرا المادى. ەيەلٸ قايتىس بولدى, ونىڭ دەنساۋلىعىن قالپىنا كەلتٸرۋگە كٷشٸ دە, اقشاسى دا بولمادى. باتىردىڭ جاعدايى قيىن بولىپ شىقتى, بٸراق بٸرلٸگٸ جاراسقان قازاق حالقى ونى قيىندىقتا قالدىرعان جوق. اقشا جيناپ, تٸپتٸ ونى اياعىنان تۇرعىزىپ الدى.
بارلىق قۇتقارۋشىلار, كٸمنەن سۇراساڭىز دا, ٶزدەرٸنٸڭ ەرەكەتتەرٸن تابيعاتتان تىس دەپ سانامايدى. ەگەر ولاردىڭ ٶتكەنگە قايتا ورالۋ مٷمكٸندٸگٸ بولسا, ولار ەشتەڭەگە قاراماستان بەرٸن قايتادان سولاي ٸستەيتٸنٸن باسا ايتادى.
اسحات قويشىعاراۇلى
