كەيكٸ باتىردىڭ باس سٷيەگٸ استاناعا قۇپييا تٷردە جەتكٸزٸلدٸ...
«بٸزدٸڭ ەستٸگەن اقپاراتقا سٷيەنسەك, باتىردىڭ باس سٷيەگٸ ارنايى رەيسپەن كەلٸپ جاتىر. وسى ورايدا ەلٸمٸزدٸڭ تانىمال عالىمى, بەلگٸلٸ ەتنوگراف, پروفەسسور نۇرسان ەلٸمباي رەسەيدە باس سٷيەكتٸ قابىلداپ الىپ, ەلگە جەتكٸزدٸ دەپ ەستٸدٸك. ەندٸ عالىمدار ارنايى ساراپتاما ٶتكٸزەتٸن بولار. باتىر بابانىڭ باس سٷيەگٸن سالتاناتتى تٷردە قارسى الۋ كەرەك ەدٸ, ٶيتكەنٸ استانا ەۋەجايىنا ەل ازاماتتارى, باتىردىڭ ۇرپاقتارى مەن تۋىستارى كەلدٸ. بۇل تۇرعىدا كٷندٸز ٷكٸمەت رەسمي تٷردە ٶز مەلٸمدەمەسٸن جاسايدى دەگەن ويدامىن», - دەدٸ ساياساتتانۋشى, قوعام قايراتكەرٸ بەرٸك ەبدٸعاليۇلى.
بۇدان بۇرىن ول فەيسبۋكتەگٸ پاراقشاسىندا بٷگٸن تاڭەرتەڭ 04:50-دە مەسكەۋدەن ارنايى بورتپەن 1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق كٶتەرٸلٸسٸنٸڭ باتىرى, 1923 جىلى بولشەۆيكتەر قولىنان قازا تاپقان كەيكٸ باتىردىڭ باس سٷيەگٸ ەكەلٸنەتٸنٸن حابارلاعان ەدٸ.
«قازاقستان مەن رەسەي ٷكٸمەتتەرٸ اراسىنداعى ۋاعدالاستىق اياسىندا كەيكٸنٸڭ باس سٷيەگٸ جەتكٸزٸلٸپ تۇر. مەنٸڭ ەستۋٸم بويىنشا ارنايى كوميسسييا قۇرىلىپ, جەرلەۋ مەسەلەسٸن قاراستىرادى. سونىمەن قاتار باتىردىڭ ەسٸمٸن قايتا جاڭعىرتۋعا بايلانىستى ٸس-شارالار قامتىلىپ, الداعى ۋاقىتتا ناقتى قاي ٶڭٸردە جەرلەنەتٸنٸ تالقىعا سالىنادى. ەرينە, حالىق پەن باتىردىڭ تۋىستارىنىڭ ويى ەكٸگە بٶلٸنٸپ تۇر. بٸرەۋلەر استاناداعى ۇلتتىق پانتەونعا, ال كەيبٸرەۋلەر قوستاناي وبلىسىنىڭ امانگەلدٸ اۋدانىنداعى كەسەنەگە قويىلسا دەگەن تٸلەكتەرٸن ايتۋدا. وسى رەتتە بۇل ۇسىنىستار قاراستىرىلىپ, تيٸستٸ شەشٸم قابىلدانادى», - دەدٸ ب. ەبدٸعاليۇلى.
ەسكە سالا كەتسەك, رەسەيلٸكتەر تاراپىمەن جەدٸگەردٸ ەلگە قايتارۋعا كٶپ جىلدان بەرٸ كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزٸلدٸ.
كەلٸسسٶزدەر نەتيجەسٸن بەرٸپ, 12 تامىزدا قازاقستان ٶتٸنٸشٸ بويىنشا رف پرەمەر-مينيسترٸ دميتريي مەدۆەدەۆ كەيكٸ باتىردىڭ باس سٷيەگٸن استاناعا قايتارىپ بەرۋ جاعىن قاراستىرۋعا ۋەدە بەرگەن بولاتىن.
«بٸزدە بٸر مەسەلە بار. مەنٸڭ سٸزدەن سۇرار ٶتٸنٸشٸم: سول كەزەڭدە ۇلت ازاتتىق كٶتەرٸلٸس جەتەكشٸلەرٸنٸڭ بٸرٸ بولعان كەيكٸ باتىردىڭ رعا ۇلى پەتر اتىنداعى انتروپولوگييا جەنە ەتنوگرافييا مۇراجايىنداعى باس سٷيەگٸ تۋرالى مەسەلەنٸڭ انىق-قانىعىن بٸلٸپ بەرۋگە تاپسىرما بەرسەڭٸز. ونىڭ سٷيەگٸن قازاقستان توپىراعىندا جەرلەۋ ٷشٸن قايتارىپ بەرۋ مەسەلەسٸنٸڭ شەشٸمٸن تابۋ مٷمكٸندٸگٸن قاراستىرساق», - دەدٸ سول كەزدەگٸ ٷكٸمەت باسشىسى ك.مەسٸموۆ.
سونىمەن قاتار, قازاقستاندىق تاراپ تاعى بٸر ۇلت ازاتتىق كٶتەرٸلٸس جەتەكشٸسٸ كەنەسارى حاننىڭ باس سٷيەگٸن وتانىنا قايتارۋ مەسەلەسٸن كٶتەردٸ. رەسەي پرەمەرٸ بۇل سۇراقتى رەتتەۋگە اتسالىساتىنىن ايتىپ, ۋەدە بەردٸ.
بۇعان دەيٸن حابارلانعانداي, باس سٷيەك ەلگە ەكەلٸنگەن سوڭ ونى تۋعان جەرٸ تورعايعا, امانگەلدٸ اۋىلىنا جەرلەپ, كەيكٸ باتىر كەسەنەسٸن تۇرعىزۋ كٶزدەلگەن.
كەيكٸ (نۇرماعانبەت) كٶكەمبايۇلى (1871-1923) - 1916 جىلعى تورعايدا بولعان ۇلت-ازاتتىق كٶتەرٸلٸسٸنٸڭ باتىرى, اتاقتى مەرگەن. قوستاناي وبلىسى امانكەلدٸ اۋدانىنىڭ بايتۋما قوپاسىندا دٷنيەگە كەلگەن.
جاستايىنان اڭشى, مەرگەندٸگٸمەن, ٶجەتتٸگٸمەن ايماققا تانىلعان.
كەيكٸ كٶكەمبايۇلى رەسەي پاتشاسىنىڭ 1916 جىلعى ماۋسىم جارلىعى سەبەپ بولعان (ەل اۋزىندا «ييۋن جارلىعى» دەپ اتالادى) تورعاي قازاقتارىنىڭ ۇلت-ازاتتىق كٶتەرٸلٸسٸنە العاشقى كٷندەرٸنەن بەلسەنە ارالاسىپ, سول كٶتەرٸلٸستٸ ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ بٸرٸ بولدى. كٷيٸك قوپاسىنداعى سوعىستا, تورعاي قالاسىن قورشاۋ كەزٸندە جەنە پاتشانىڭ جازالاۋشى وتريادتارىنا قارسى سوڭعى ۇرىس - دوعال شايقاسىندا ەرەكشە ەرلٸك كٶرسەتتٸ.
1919 جىلى 18 مامىردا تورعاي ويازدىق سوعىس كوميسسارى, حالىق باتىرى امانگەلدٸ يمانوۆ ٶلتٸرٸلگەننەن كەيٸن كەيكٸ باتىر قۋعىنعا ۇشىرايدى. بۇل سٷرگٸن تورعايدا كەڭەس ٶكٸمەتٸ ورناعاننان كەيٸن دە تولاستامايدى. بٸراز جىل ۇلىتاۋ, قىزىلقۇم جاعىندا بوي تاسالايدى. اقىرى, 1923 جىلدىڭ كٶكتەمٸندە ارنايى تاپسىرمامەن ٶزٸن الداپ قولعا تٷسٸرۋگە كەلگەن كوميسسار ا.توكارەۆتٸڭ سٶزٸنە سەنٸپ تورعايعا ورالعان كەيكٸ جولدا ونىڭ شىن نيەتٸن سەزٸپ قالىپ, الەكساندر توكارەۆتٸ سول جەردە اتىپ تاستايدى. بٸراق كەيكٸنٸڭ ٸزٸنە تٷسٸپ, ارتىنان الىستان اڭدىپ ەرٸپ كەلە جاتقان قىزىل ەسكەردٸڭ سولداتتارى, ونى سول كٷنٸ تٷندە جاتقان جەرٸندە قورشاپ الىپ, ايۋاندىقپەن ٶلتٸرەدٸ. ولار مەرگەننٸڭ ەكٸ قولى مەن باسىن كەسٸپ الادى. كەيكٸ باتىردىڭ باسىن بٸر اي بويى تورعاي قالاسىنىڭ ورتالىق الاڭىنا سىرىققا شانشىپ قويادى. كەيٸن مەرگەننٸڭ باس سٷيەگٸن ورىنبورعا جٶنەلتەدٸ, ال 1926 جىلى رەسپۋبليكا استاناسى قىزىلورداعا كٶشۋٸنە بايلانىستى, سانكت-پەتەربورعا الىپ كەتكەن. ول قازٸر سانكت-پەتەربورداعى انتروپولوگييالىق قوردىڭ كۋنستكامەراسىندا ساقتاۋلى.
كەيكٸ باتىر كٶكەمبايۇلىنىڭ ۇرپاقتارى قوستاناي وبلىسىنىڭ امانگەلدٸ اۋدانىنداعى اقتاس, تاستى ەلدٸ مەكەندەرٸندە تۇرادى. 1996 جىلى كەيكٸ باتىردىڭ 125 جىل تولۋىنا بايلانىستى اس بەرٸلٸپ, ەسكەرتكٸش ورناتىلدى.
