– سەيٸتقازى مىرزا, ەدەتتە جۋرناليستەر بيلٸك پەن حالىق اراسىن جالعايتىن التىن كٶپٸر دەپ ايتىپ جاتامىز عوي. بٸراق سوڭعى 30 جىلدا ەكٸ تاراپتىڭ اراسى بٸرشاما الشاقتاپ كەتكەنٸ جاسىرىن ەمەس. وسى رەتتە قر اقپارات جەنە قوعامدىق دامۋ مينيسترلٸگٸ جاڭا زاڭنامانى ەزٸرلەپ, ونىڭ جۋرناليستەردٸڭ تالقىسىنا سالىپ, بٸرلەسە دايىنداپ جاتقانىن بٸلەسٸز? جۋرناليستەردٸڭ ٶز قىزمەتٸن زامان تالابىنا ساي اتقارتىن كٷن تۋا ما?
– جاسىراتىن دٷنيەسٸ, بيلٸگٸ, قارجىسى بار ادامدار ەرقاشان جۋرناليستەردٸ ۇناتپايتىنى بەلگٸلٸ. بٸراق سوڭعى ۋاقىتتا تٸلٸشلەرگە, وپەراتورلارعا جۇمىس ٸستەۋگە جيٸ كەدەرگٸلەر جاسالىپ, قوقاڭ-لوققى كٶرسەتكەن جاعدايلاردا ورىن الدى.
مەسەلەن بازارلاردا, ساۋدا ورتالىقتارىنىڭ, تٸپتٸ كەيدە مەملەكەتتٸك مەكەمەلەردٸڭ كٷزەتشٸلەرٸ ٶزدەرٸن جۋرناليستەرگە شابۋىل جاساۋعا, كامەرالاردى جابۋعا نەمەسە تٸپتٸ سىندىرۋعا دەيٸن بارىپ جاتاتىنى جاسرىن ەمەس.
ال تٶرتٸنشٸ بيلٸكتٸڭ ٶكٸلٸنٸڭ جۇمىسىنا كەدەرگٸ كەلتٸرۋ ەلٸمٸزدٸڭ كونستيتۋتسيياسىمەن تىيىم سالىنعان. دەگەنمەن جۋرناليستەر مىنا جايتتارعا اباي بولسا دەيمٸن.
مەسەلەن مەملەكەتتٸك قۇپييالار, زورلىق-زومبىلىق تۋرالى قىلمىستىق ٸستەرگە نەمەسە قىلمىس جاسالعان بالالارعا قاتىستى مەلٸمەتتەردٸ جارييالاۋعا قارسىمىن.
مۇنىڭ بەرٸ زاڭداردا جازىلعان. جۋرناليستەر جاقسى بٸلەدٸ. ولار ٶزدەرٸنٸڭ ماقالالارى مەن سيۋجەتتەرٸن ناقتى فاكتٸلەرگە – اشىق كٶزدەردەن الىنعان اقپاراتقا, ٶز سيۋجەتتەرٸنٸڭ كەيٸپكەرلەرٸ ۇسىنعان مەلٸمەتتەرگە سٷيەنٸپ ەزٸرلەيدٸ.
ەرينە, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەندە قاندايدا بٸر اقپارات السادا, ولار باق تۋرالى زاڭنىڭ نەگٸزٸندە جۇمىس اتقارادى. ال قوسىمشا تىيىمدار مەن شەكتەۋلەر قانداي بولۋى مٷمكٸن? بٸزگە وسى مەسەلەنٸ كەڭٸنەن تالقىلاۋىمىز كەرەك.
– باق ٶكٸلدەرٸنٸڭ جۇمىسىنا كەدەرگٸ جاساۋ جيٸ كەزدەسەتٸنٸ جاسىرىن ەمەس. مۇنىمەن قالاي كٷرەسۋٸمٸز كەرەك? وسىعان قاتىستى ٶز ويىڭىزدى ورتاعا سالا كەتسەڭٸز.
– بۇل رەتتە ول «قىلمىستىق كودەكستە» جۋرناليستەردٸڭ قىزمەتٸنە كەدەرگٸ كەلتٸرگەنٸ ٷشٸن باپ بار.
بەلگٸلٸ بلوگەرلەر ساۋاتتى, زاڭدى جاقسى بٸلەدٸ. زاڭ ولاردىڭ قىزمەتٸن بٶلەك رەتتەمەسە دە, ولار بارلىق باسقا ازاماتتار سيياقتى ويىن اشىق بٸلدٸرۋگە قۇقىلى.
ەگەر بلوگەر نەمەسە جۋرناليست سۋرەتكە تٷسٸرسە نەمەسە جارييالاسا جەنە ول زاڭدى بۇزباسا, وندا وعان ەشكٸمنٸڭ كەدەرگٸ جاساۋعا قۇقىعى جوق.
ال باق ٶكٸلٸنە قارسىلىق كٶرسەتٸلٸپ جاتسا, وندا قىلمىستىق كودەكستە ول جايلى ارنايى باپتا بار ەكەنٸن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك.
جاقىندا جۋرناليستٸڭ جۇمىسىنا كەدەرگٸ كەلتٸرگەن ادامعا پەتروپاۆل قالاسىڭدا ايىپتاۋ ٷكٸمٸ شىعارىلدى. بٸراق بۇل 18 جىلداعى العاشقى وقيعا بولدى.
وسى جىلدار ٸشٸندە جۋرناليستەردٸڭ قىزمەتٸنە قانشا رەت كەدەرگٸ بولدى? بٸزدٸڭ باسپاسٶز ورتالىعىمىزدا باسپاسٶز مەسليحاتتارى ٶتٸپ جاتقاندا, پوليتسييا ٸس-شاراعا كەلگەن جۋرناليستەردٸڭ, وپەراتورلار مەن كوررەسپوندەنتتەردٸڭ كٶلٸكتەرٸن تەكسەرٸپ, باسپاسٶز زالىنا كٸرگٸزبەۋگە تىرىستى, سپيكەرلەردٸڭ قارسىلاستارى بٶتەلكەلەر مەن جۇمىرتقالارىن لاقتىرعان كەزدەرٸ بولدى. مۇنداي وقيعاعا تالاي رەت كۋە بولدىم.
– سەيتقازى مىرزا, سٸزدٸڭ مازاڭىزدى الىپ جٷرگەن, قوعامدا سٶز بوستاندىعىن شەكتەيتٸن باسقا دا جايتتار بار ما?
– بار. ايتالىق, بٷگٸندە شەنەۋنٸكتەر تٷسٸنٸكتەمە بەرمەيدٸ, جۋرناليستەردەن قاشادى, جاۋاپتاردان باس تارتادى, سۇراۋلارعا جاۋاپ بەرمەيدٸ, تٷسٸرٸلٸمگە, ونىڭ ٸشٸندە قوعامدىق ورىنداردا دا رۇقسات تالاپ ەتەدٸ.
ال جۋرناليستەر قوعامنىڭ يگٸلٸگٸنە جۇمىس ٸستەپ وتىر ەمەس پە?
ەگەر ولار شەنەۋنٸكتٸڭ قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعانى نەمەسە ٶزٸن ەدەپسٸز ۇستاعانى تۋرالى حابارلاسا, كەلەسٸ جولى ول ٶزٸن دۇرىس جاعىنان كٶرسەتۋگە تىرىسىپ, سۇحباتقا دايىندىقپەن كەلەتٸن بولادى.
مٸنە, باسشىلار جۋرنالاستەردٸڭ سىنىنان جاسقانعاندىقتان, بەلكٸم باق-تى تٶرتٸنشٸ بيلٸك دەپ اتايتىنى انىق. جاڭا زاڭ تٶرتٸنشٸ بيلٸكتٸ ٶز تۇعىرىنا قوندىرۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸن.
– جاڭا زاڭدا جۋرناليستەرگە ەرەكشە مەرتەبە بەرۋ مەسەلە كٶتەرٸلەگنەنٸن بٸلەسٸز? بٸراق جۋرناليتەر بۇل باستامانى قوستاسا, ەندٸ بٸرٸ مۇنىمەن كەلٸسپەيتٸندەرٸن اشىق ايتۋدا. سٸزدٸڭ بۇل مەسەلەگە قاتىستى كٶزقاراسىڭىزدى بٸلۋگە بولا ما?
– ەرينە بولادى. ەگەر باق تٶرتٸنشٸ بيلٸك بولسا, وندا جۋرناليستەردٸڭ تيٸستٸ مەرتەبەسٸ بولۋى كەرەك.
سۋديالار – سوت بيلٸگٸنٸڭ ٶكٸلدەرٸ. ولاردىڭ ەرەكشە مەرتەبەسٸ بار. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى – اتقارۋشى بيلٸك. ولاردىڭ ەرەكشە مەرتەبەسٸ بار.
دەپۋتاتتار – زاڭ شىعارۋشى بيلٸكتٸڭ ٶكٸلدەرٸ. ولاردىڭ دا مەرتەبەسٸ بار.
ال جۋرناليستەردە ٶكٸنٸشكە وراي ەشقانداي مەرتەبە جوق. مەنٸڭ ويىمشا, جۋرناليستەردٸڭ زاڭنامالىق دەڭگەيدە بەكٸتٸلگەن ەرەكشە مەرتەبەسٸ بولۋى كەرەك جەنە ولاردىڭ جۇمىسىنا كەدەرگٸ كەلتٸرگەنٸ ٷشٸن, تسەنزۋرا ەنگٸزگەنٸ ٷشٸن, سٶز بوستاندىعىن بۇزعانى ٷشٸن جازانى كٷشەيتۋ كەرەك.
سول كەزدە بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدەگٸ جۋرناليستيكا شىنىمەن دە تٶرتٸنشٸ بيلٸك بولادى.
سۇحباتتاسقان قۋانىش سماعۇل
