بۇدان ەرٸ مەملەكەت باسشىسى جاقىندا ٶتكەن كونستيتۋتسييالىق رەفورما بارشا قازاقستاندىقتاردى الاڭداتىپ وتىرعان جەنە دەسترۋكتيۆتٸ كٷشتەر ٶزدەرٸنٸڭ ساياسي مٷددەلەرٸ ٷشٸن پايدالانىپ وتىرعان جەر مەسەلەسٸنە نٷكتە قويعانىن اتاپ ٶتتٸ.
ەل باسشىسى بەلگٸلەگەن مەملەكەتتٸك باسقارۋدى ورتالىقسىزداندىرۋ, ٶكٸلەتتٸكتەردٸ ٷكٸمەتتەن سالالىق مينيسترلٸكتەرگە بەرۋ جەنە تيٸسٸنشە ولاردىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق باعدارلامالاردى ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرۋ, جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ ورگاندارىن دامىتۋ تۋرالى مەسەلەلەر اسا ماڭىزدى بولىپ تابىلادى, ولار سول ارقىلى مەملەكەتكە كٶمەكتەسە وتىرىپ, جەرگٸلٸكتٸ جەرلەردە كٶپتەگەن ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق پروبلەمالاردى شەشۋگە تيٸس.
جولداۋدا سوت رٶلٸن ارتتىرۋ مەن ەكٸمشٸلٸك ەدٸلەت سالاسىنىڭ ودان ەرٸ دامۋى دا كٶرٸنٸس تاپتى, وندا مەملەكەت باسشىسى سۋديالاردىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸنە جەنە ولاردىڭ قابىلداعان شەشٸمدەرٸ ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرۋ قاجەتتٸگٸنە نازار اۋداردى, بۇل, سٶزسٸز, ازاماتتاردىڭ ەدٸلەتتٸلٸككە دەگەن سەنٸمٸن نىعايتۋعا جەنە قوعامداعى قۇقىقتىق نيگيليزمدٸ جەڭۋگە ىقپال ەتەدٸ. بۇل رەتتە پرەزيدەنت مەملەكەت پەن ونىڭ ورگاندارىنىڭ سوت تٶرەلٸگٸن ٸسكە اسىرۋعا قاتىسۋىن بارىنشا ازايتۋدى تالاپ ەتەدٸ. ساراپشىلار مەن ازاماتتىق قوعام ٶكٸلدەرٸن تارتا وتىرىپ, سوت جٷيەسٸن ودان ەرٸ رەفورمالاۋ قاجەتتٸگٸ دە ايتىلدى.
ساياسي پليۋراليزمدٸ ودان ەرٸ دامىتۋ قاجەتتٸگٸنە توقتالعان قاسىم-جومارت توقاەۆ ساياسي جٷيەنٸڭ بارلىق سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ ساياسي قىزمەتٸ تەك زاڭ شەڭبەرٸندە جٷزەگە اسىرىلۋى تيٸس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ساياسي پارتييالار مەن باسقا دا قوعامدىق بٸرلەستٸكتەردٸڭ, سونداي-اق ازاماتتاردىڭ قىزمەتٸنٸڭ زاڭدىلىعى – مەملەكەتٸمٸزدٸڭ تۇراقتى دامۋىنىڭ كەپٸلٸ بولىپ تابىلادى.
مەملەكەت باسشىسى جولداۋدا ازاماتتىق قوعام مەن زاڭ قاۋىمداستىعى ٷشٸن دە ماڭىزدى مەسەلەلەردٸ قوزعادى. اتاپ ايتقاندا, اسا اۋىر قىلمىس جاساعان ادامداردى شارتتى تٷردە مەرزٸمٸنەن بۇرىن بوساتۋعا تىيىم سالۋ, جەكە ادامعا قارسى بٸرقاتار قىلمىستار ٷشٸن جازانى قاتاڭداتۋ (مىسالى, كٸسٸ ٶلتٸرۋ, اۋىر دەنە جاراقاتىن سالۋ جەنە ت.ب.), قاڭتار وقيعاسى كەزٸندە ماڭىزى از قىلمىستار جاساعان ادامدارعا راقىمشىلىق جاساۋ, قر قىلمىستىق جەنە قىلمىستىق ٸس جٷرگٸزۋ كودەكستەرٸنە تەكسەرۋ جٷرگٸزۋ قاجەتتٸلٸگٸ.
ستراتەگييالىق مٸندەتتەردٸ ٸسكە اسىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ
قۇقىقتانۋشى عالىم رەتٸندە ماعان مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولدانىستاعى زاڭداردى ٷنەمٸ ٶزگەرتۋگە جول بەرمەۋ تۋرالى ۇستانىمى ۇنايدى. شىنىندا دا, زاڭدارعا جيٸ ٶزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ ەرقاشان ولارداعى نورمالاردى ٸسكە اسىرۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸنە ىقپال ەتە بەرمەيدٸ. زاڭ ەرەكشە تەرتٸپپەن قابىلدانعان, حالىقتىڭ ەركٸ كٶرٸنەتٸن ەڭ جوعارى زاڭدى كٷشكە يە نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكت رەتٸندە ۇزاق مەرزٸمدٸ بولاشاققا, ال ونداعى نورمالار بٸرنەشە رەتتٸك, تۇراقتى جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ قولدانۋعا ارنالعان.
سونداي-اق, قر پرەزيدەنتٸنٸڭ ەلٸمٸزدە مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتاردى قايتا جٷكتەۋدٸڭ قۇرامداس بٶلٸگٸ رەتٸندە بٸر مەرتەلٸك پرەزيدەنتتٸكتٸ ەنگٸزۋ تۋرالى شەشٸمٸ ٶتە ماڭىزدى, ساياسي نەگٸزدەلگەن جەنە زاڭدىق تۇرعىدان تەكسەرٸلگەن بولىپ تابىلادى. بٸر كەزەڭدٸك پرەزيدەنتتٸك باعىت دەموكراتييالىق جەنە قۇقىقتىق قاتىناستاردا دامىپ وتىرعان كەيبٸر ەلدەردە بار.
قازاقستاندا پرەزيدەنتتٸكتٸڭ بٸر مەرتەلٸك جەتٸ جىلدىق مەرزٸمٸ قوعامدى ودان ەرٸ دەموكراتييالاندىرۋ پروتسەسٸنە ىقپال ەتەتٸن بولادى, بيلٸكتٸ باسىپ الۋ مٷمكٸندٸگٸ ٷشٸن ناقتى قۇقىقتىق كەدەرگٸ بولادى.
بۇدان باسقا, جەتٸ جىلدىق مەرزٸم (قولدانىستاعى بەس جىلدىق مەرزٸممەن سالىستىرعاندا) قر پرەزيدەنتٸ لاۋازىمىندا بولۋ ۋاقىتىن ۇلعايتىپ قانا قويماي, جاڭادان سايلانعان مەملەكەت باسشىسىنا تولىق كٶلەمدە, ونىڭ ٸشٸندە بەلگٸلەنگەن ۇزاق مەرزٸمدٸ ستراتەگييالىق مٸندەتتەردٸ ٸسكە اسىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇل ەدٸلەتتٸ قازاقستاندى قۇرۋ جولىنىڭ ناقتى جەنە نىق قادامى بولماق.
ە. دٷيسەنوۆ, زاڭ عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
