قازاقستانداعى ەڭ ٶزەكتٸ تاقىرىپتاردىڭ بٸرٸ – قوعامدىق قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەلەرٸ. باس پروكۋراتۋرانىڭ رەسمي ستاتيستيكاسىنا سەيكەس, 2025 جىلدىڭ العاشقى التى ايىندا 64 مىڭنان استام قىلمىستىق قۇقىقبۇزۋشىلىق تٸركەلگەن. الايدا, سوڭعى كەزدەردە وڭ ٶزگەرٸستەر بايقالا باستادى.
اتاۋلى باس پروكۋراتۋرانىڭ دەرەكتەرٸنە سەيكەس, بيىلعى جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىسىندا بۇزاقىلىق دەرەكتەرٸ شامامەن تٶرتتەن بٸرگە, ۇرلىق – 27,6%-عا, ال توناۋ دەرەكتەرٸ ٷشتەن بٸرگە ازايعان.
بۇعان, ەڭ الدىمەن, «اقىلدى قالا» كونتسەپتسيياسىن ٸسكە اسىرۋ اياسىندا ورناتىلعان بەينەباقىلاۋ جٷيەلەرٸنٸڭ ٷلەسٸ زور.
بۇل تۇرعىدا الماتى ٶزٸندٸك بٸر سىناق الاڭى ٸسپەتتٸ: ورناتىلعان كامەرالار تٶبەلەستەردٸ «كٶرٸپ», قارۋدى انىقتاي الادى, كٷدٸك تۋدىراتىن زاتتاردى بايقايدى جەنە تٸپتٸ ٶرتتٸڭ بەلگٸلەرٸن دە قاداعالايدى. سيگنال جەدەل باسقارۋ ورتالىعىنا بٸردەن جەتەدٸ, پاترۋل وقيعا ورنىنا ساناۋلى مينۋتتار ٸشٸندە شىعادى.
جەتٸسۋ وبلىسىندا دا وسىنداي تەجٸريبە دامىپ كەلەدٸ. مىسالى, بۇل ٶڭٸردە ورناتىلعان كامەرالار 11 مىڭنان استام قۇقىقبۇزۋشىلىقتى انىقتاۋعا كٶمەكتەستٸ. ولاردىڭ قاتارىندا شابۋىل جاساۋ جەنە ۇساق بۇزاقىلىق دەرەكتەرٸ دە بار. پوليتسييا اشىق ەسكەرتەدٸ: «كامەرا ەر مەتردٸ باقىلاۋدا ۇستايدى».
بٸز بيىلعى جىلدىڭ ەرەكشە ەستە قالعان ون جاعدايىن ٸرٸكتەدٸك. ولاردىڭ بارلىعى دا كامەراعا تٷسٸپ, «ەلەكتروندى كٶزدٸڭ» تەك ستاتيستيكا ٷشٸن عانا ەمەس, ناقتى قاۋٸپسٸزدٸك ٷشٸن دە جۇمىس ٸستەيتٸنٸن ايقىن دەلەلدەدٸ.
1. قالا كٶشەلەرٸن جارىس الاڭىمەن شاتاستىرعان «جەلاياقتار»
الماتىدا بٸر توپ جٷرگٸزۋشٸ قالالىق كٶشەلەردٸ ٶزدەرٸنٸڭ جەكە اۆتودرومى دەپ ويلاعان. قاۋٸپتٸ مانەۆرلەر, جول بەلگٸلەرٸن ەلەمەۋ جەنە جىلدامدىقتى اسىرۋ – مۇنىڭ بەرٸ بەينەكامەرالارعا تٷسٸپ قالعان. پوليتسييا جٷرگٸزۋشٸلەردٸڭ جەكە باسىن تەز انىقتاپ, بٸرنەشە كٷن ٸشٸندە ولارعا حاتتاما تولتىرىپ, جٷرگٸزۋشٸ كۋەلٸگٸنەن ايىردى.
2. سەتسٸز بانك توناۋ وپەراتسيياسى
الماتى قالاسىندا بٸر ەر ادام «قوسىمشا تابىس تابۋدى» ويلاپ, بانك بٶلٸمشەسٸنە كٸرٸپ, كاسسانى توناماق بولدى. ونىڭ ەرەكەتٸ بەينەكامەراعا تٷسٸپ قالعان.
«ەر ادام عيماراتقا تەرەزە ارقىلى كٸرٸپ, كاسسا تورابىنا جەتپەك بولدى, بٸراق بروندالعان ەينەكتٸ بۇزا المادى. ەرەكەتٸنٸڭ نەتيجەسٸز ەكەنٸن تٷسٸنگەن قاسكٷنەم وقيعا ورنىن تاستاپ كەتكەن», – دەدٸ جەتٸسۋ اۋدانى پوليتسييا باسقارماسىنىڭ باستىعى جەنٸبەك شىناسىلوۆ.
32 جاستاعى كٷدٸكتٸ قىسقا ۋاقىت ٸشٸندە انىقتالىپ, ۇستالدى.
3. قالانى بٶگەگەن اۆتوكولوننا
الماتىدا بٸر توپ اۆتوكٶلٸك قالا كٶشەلەرٸندە ناعىز حاوس تۋعىزدى – كٷرت جاسالعان مانەۆرلەر, قاتتى دابىل, قوزعالىستى بٶگەپ تاستاۋ. كٶلٸك جٷرگٸزۋشٸلەرٸ سول سەتتٸڭ راحاتىن سەزٸنٸپ جٷرگەندەي كٶرٸندٸ. الايدا ولاردىڭ «پارادى» بەينەكامەرالارعا تٷسٸپ, جاڭالىقتار لەگٸنە شىقتى. سالدارى بولجامداعانداي: پوليتسيياعا شاقىرتۋ تٷسٸپ, ەكٸمشٸلٸك جازالار قولدانىلدى.
4. تاپا-تال تٷستەگٸ توناۋ
الماتىنىڭ ورتالىعىندا بەلگٸسٸز ادامدار بٸر ەر ادامعا جٷگٸرٸپ كەلٸپ, شابۋىل جاساپ, ۇرىپ-سوعىپ, قولىنداعى نوۋتبۋك پەن اقشاسى بار سٶمكەنٸ جۇلىپ ەكەتتٸ. وقيعا ساناۋلى سەكۋندقا عانا سوزىلعانىمەن, كامەرا بەرٸن تٷسٸرٸپ ٷلگەرگەن: ۇستاپ الۋ سەتٸن, قاشۋعا تىرىسقانىن, جولداعى ادامداردىڭ ابىرجىپ قالعاندارى. بۇل جازبا كٷدٸكتٸلەردٸ ۇستاۋ كەزٸندە باستى دەلەل بولدى.
5. بالالاردى ۇرعان تەربيەشٸ
پاۆلوداردا №116 بالاباقشا تٶڭٸرەگٸندە داۋ شىقتى. بەينەباقىلاۋ كامەرالارى تەربيەشٸنٸڭ بالالارعا دٶرەكٸ قارىم-قاتىناس جاساعانىن تٸركەگەن. جازبادا ونىڭ بٷلدٸرشٸندەردٸ شاشىنان تارتىپ, يتەرٸپ, لاقتىرىپ جەنە باسىنان ۇرعانى انىق كٶرٸنەدٸ. پاۆلودار وبلىسىنىڭ پوليتسييا دەپارتامەنتٸ بۇل دەرەكتٸ راستادى: كەمەلەتكە تولماعانداردى تەربيەلەۋ جٶنٸندەگٸ مٸندەتتەردٸ ورىنداماۋ بابىمەن قىلمىستىق ٸس قوزعالدى. تەرگەۋشٸلەر بارلىق مەن-جايدى انىقتاپ, سونداي-اق بالاباقشا باسشىلىعىنىڭ قابىرعاسىندا ورىن العان بۇل زورلىق-زومبىلىققا قاتىستى ەرەكەتتەرٸنە قۇقىقتىق باعا بەرەدٸ.
ايتا كەتەيٸك, الماتىدا ەلدەگٸ العاشقى جەنە ەڭ ٸرٸ قالالىق بەينەاناليتيكا جٷيەسٸ ەنگٸزٸلۋدە: كامەرالار مەكتەپتەردە, بالاباقشالاردا جەنە اۋرۋحانالاردا دا ورناتىلۋدا.
6. اۆتوكٶلٸك مەكتەپ وقۋشىلارىن قاعىپ كەتتٸ
اقتاۋدا بەينەباقىلاۋ كامەرالارى جانتٷرشٸگەرلٸك جول-كٶلٸك وقيعاسىن تٸركەدٸ: جەڭٸل اۆتوكٶلٸك جٷرٸپ كەلە جاتىپ, 11 جەنە 12 جاستاعى ەكٸ بالانى قاعىپ ٶتتٸ. كادردان بٸر كٶلٸكتٸڭ جاياۋ جٷرگٸنشٸلەر ٶتكەلٸنٸڭ الدىندا توقتاعانى, ال ەكٸنشٸسٸنٸڭ جىلدامدىعىن تٶمەندەتپەي, بالالاردى قاققانى انىق كٶرٸنەدٸ. سوققىنىڭ قاتتى بولعانى سونشالىق, ولاردى بٸرنەشە مەترگە ۇشىرىپ جٸبەرگەن. ەكٸ زارداپ شەگۋشٸ دە اۋرۋحاناعا جەتكٸزٸلدٸ, ولاردىڭ بٸرٸ جانساقتاۋ بٶلٸمٸندە جاتىر. ماڭعىستاۋ وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسپاسٶز حاتشىسى جۇلدىزاي قاليەۆانىڭ ايتۋىنشا, زارداپ شەككەندەردٸڭ بٸرٸ وتا جاساتقان, قازٸر ەس-تٷسسٸز, جاساندى تىنىس الدىرۋ اپپاراتىنا قوسىلعان. ەكٸنشٸ بالا ەسٸن بٸلەدٸ, وعان مي شايقالۋى دياگنوزى قويىلعان, قازٸرگٸ ۋاقىتتا كونسەرۆاتيۆتٸ ەم قابىلداۋدا.
7. قاس قاعىم سەتتە كٶلٸكتەن جاسالعان ۇرلىق
الماتىدا بٸر ۇرى اۆتوكٶلٸك يەسٸنٸڭ الىستاپ كەتكەن سەتٸن پايدالانىپ, ەسٸكتٸ تەز اشىپ, سالوننان جالپى قۇنى شامامەن 300 مىڭ تەڭگە تۇراتىن ەلەكتر قۇرالدارىن ۇرلاپ كەتكەن. قىلمىس بەينەكامەراعا تٷسٸپ, ۇرى سول كٷنٸ ۇستالدى.
8. پودەزدەگٸ شابۋىل
سەتباەۆ قالاسىندا باقىلاۋ كامەرالارى ماس جٷرگٸزۋشٸنٸڭ قاتتى جىلدامدىقپەن ەكٸ جاسٶسپٸرٸمدٸ قاعىپ كەتكەن سەتٸن تٷسٸرٸپ الدى. وقيعا 25 مامىر كٷنٸ كەشكٸ ۋاقىتتا اباي كٶشەسٸندە بولعان. جٸگٸتتەر كافە جانىنداعى جول جيەگٸندە تۇرعان كەزدە, كەنەتتەن اۆتوكٶلٸك كەلٸپ سوققان. رٶلدە الكوگولدٸك ماس كٷيدەگٸ ەر ادام وتىرعان. ول جول-كٶلٸك وقيعاسىنان كەيٸن بٸردەن ۇستالدى. قۋانىشقا وراي, اۋىر جاراقات العاندار بولمادى: دەرٸگەرلەر تەكسەرۋدەن كەيٸن جەبٸرلەنۋشٸلەردٸڭ ٶمٸرٸنە قاۋٸپ جوق ەكەنٸن راستادى.
9. جەدەل جەردەمنٸڭ اۋدارىلۋى
تالدىقورعاندا شاقىرتۋعا اسىعىپ بارا جاتقان جەدەل جەردەم كٶلٸگٸ جول ايىرىعىندا جەڭٸل اۆتوكٶلٸكپەن سوقتىعىستى جەنە سالدارىنان جەدەل جەردەم اۋدارىلىپ قالدى. بەينەباقىلاۋ كامەراسىنان الىنعان جازبادا جول ەرەجەسٸن كٸم بۇزىپ, جول-كٶلٸك وقيعاسىنا سەبەپ بولعانى انىق كٶرٸنەدٸ.
10. ليفتتەگٸ تراگەدييا
اقتاۋداعى ليفت كامەراسى جىلدىڭ جاعا ۇستاتار وقيعالارىنىڭ بٸرٸن تاسپاعا تٷسٸردٸ: جاسٶسپٸرٸم قولىندا پىشاعىمەن بەس جاستاعى بالاعا شابۋىل جاساعان. بەينەجازبا پوليتسيياعا قىلمىسكەردٸڭ جەكە باسىن دەرەۋ انىقتاپ, ونى ۇستاۋعا كٶمەكتەستٸ.
بۇل وقيعالاردىڭ بەرٸن بٸرٸكتٸرەتٸن بٸر جايت بار – دەر كەزٸندە, دۇرىس ورىندا تۇرعان كامەرانىڭ بولۋى. بەينەجازبا تەك پوليتسييا جۇمىسىنا جەڭٸلدٸك ەكەلٸپ قانا قويماي, الدىن الۋ شاراسى رەتٸندە دە قىزمەت ەتەدٸ: ەربٸر ەرەكەتٸڭنٸڭ جازىلىپ قالۋى مٷمكٸن ەكەنٸن بٸلۋ – كٶپشٸلٸكتٸ زاڭ بۇزباس بۇرىن ەكٸ رەت وي ەلەگٸنەن ٶتكٸزۋگە مەجبٷرلەيدٸ.
بٷگٸندە قازاقستاندا كامەرالار جىل سايىن جٷزدەگەن قىلمىستى اشۋعا, قوعامدىق تەرتٸپتٸ بۇزۋدىڭ ونداعان مىڭ جاعدايىن تٸركەۋگە كٶمەكتەسٸپ وتىر. بۇل جەي عانا ساندار ەمەس – قۇتقارىلعان ٶمٸرلەر, قورعالعان بالالار جەنە زالالسىزداندىرىلعان قىلمىسكەرلەر.
