Qazaqstandaǵy eń ózekti taqyryptardyń biri – qoǵamdyq qaýipsizdik máseleleri. Bas prokýratýranyń resmi statistikasyna sáikes, 2025 jyldyń alǵashqy alty aiynda 64 myńnan astam qylmystyq quqyqbuzýshylyq tirkelgen. Alaida, sońǵy kezderde oń ózgerister baiqala bastady.
Ataýly Bas prokýratýranyń derekterine sáikes, biylǵy jyldyń birinshi jartysynda buzaqylyq derekteri shamamen tórtten birge, urlyq – 27,6%-ǵa, al tonaý derekteri úshten birge azaiǵan.
Buǵan, eń aldymen, «Aqyldy qala» kontseptsiiasyn iske asyrý aiasynda ornatylǵan beinebaqylaý júieleriniń úlesi zor.
Bul turǵyda Almaty ózindik bir synaq alańy ispetti: ornatylǵan kameralar tóbelesterdi «kórip», qarýdy anyqtai alady, kúdik týdyratyn zattardy baiqaidy jáne tipti órttiń belgilerin de qadaǵalaidy. Signal jedel basqarý ortalyǵyna birden jetedi, patrýl oqiǵa ornyna sanaýly minýttar ishinde shyǵady.
Jetisý oblysynda da osyndai tájiribe damyp keledi. Mysaly, bul óńirde ornatylǵan kameralar 11 myńnan astam quqyqbuzýshylyqty anyqtaýǵa kómektesti. Olardyń qatarynda shabýyl jasaý jáne usaq buzaqylyq derekteri de bar. Politsiia ashyq eskertedi: «Kamera ár metrdi baqylaýda ustaidy».
Biz biylǵy jyldyń erekshe este qalǵan on jaǵdaiyn iriktedik. Olardyń barlyǵy da kameraǵa túsip, «elektrondy kózdiń» tek statistika úshin ǵana emes, naqty qaýipsizdik úshin de jumys isteitinin aiqyn dáleldedi.
1. Qala kóshelerin jarys alańymen shatastyrǵan «jelaiaqtar»
Almatyda bir top júrgizýshi qalalyq kóshelerdi ózderiniń jeke avtodromy dep oilaǵan. Qaýipti manevrler, jol belgilerin elemeý jáne jyldamdyqty asyrý – munyń bári beinekameralarǵa túsip qalǵan. Politsiia júrgizýshilerdiń jeke basyn tez anyqtap, birneshe kún ishinde olarǵa hattama toltyryp, júrgizýshi kýáliginen aiyrdy.
2. Sátsiz bank tonaý operatsiiasy
Almaty qalasynda bir er adam «qosymsha tabys tabýdy» oilap, bank bólimshesine kirip, kassany tonamaq boldy. Onyń áreketi beinekameraǵa túsip qalǵan.
«Er adam ǵimaratqa tereze arqyly kirip, kassa torabyna jetpek boldy, biraq brondalǵan áinekti buza almady. Áreketiniń nátijesiz ekenin túsingen qaskúnem oqiǵa ornyn tastap ketken», – dedi Jetisý aýdany Politsiia basqarmasynyń bastyǵy Jánibek Shynasylov.
32 jastaǵy kúdikti qysqa ýaqyt ishinde anyqtalyp, ustaldy.
3. Qalany bógegen avtokolonna
Almatyda bir top avtokólik qala kóshelerinde naǵyz haos týǵyzdy – kúrt jasalǵan manevrler, qatty dabyl, qozǵalysty bógep tastaý. Kólik júrgizýshileri sol sáttiń rahatyn sezinip júrgendei kórindi. Alaida olardyń «parady» beinekameralarǵa túsip, jańalyqtar legine shyqty. Saldary boljamdaǵandai: politsiiaǵa shaqyrtý túsip, ákimshilik jazalar qoldanyldy.
4. Tapa-tal tústegi tonaý
Almatynyń ortalyǵynda belgisiz adamdar bir er adamǵa júgirip kelip, shabýyl jasap, uryp-soǵyp, qolyndaǵy noýtbýk pen aqshasy bar sómkeni julyp áketti. Oqiǵa sanaýly sekýndqa ǵana sozylǵanymen, kamera bárin túsirip úlgergen: ustap alý sátin, qashýǵa tyrysqanyn, joldaǵy adamdardyń abyrjyp qalǵandary. Bul jazba kúdiktilerdi ustaý kezinde basty dálel boldy.
5. Balalardy urǵan tárbieshi
Pavlodarda №116 balabaqsha tóńireginde daý shyqty. Beinebaqylaý kameralary tárbieshiniń balalarǵa dóreki qarym-qatynas jasaǵanyn tirkegen. Jazbada onyń búldirshinderdi shashynan tartyp, iterip, laqtyryp jáne basynan urǵany anyq kórinedi. Pavlodar oblysynyń politsiia departamenti bul derekti rastady: kámeletke tolmaǵandardy tárbieleý jónindegi mindetterdi oryndamaý babymen qylmystyq is qozǵaldy. Tergeýshiler barlyq mán-jaidy anyqtap, sondai-aq balabaqsha basshylyǵynyń qabyrǵasynda oryn alǵan bul zorlyq-zombylyqqa qatysty áreketterine quqyqtyq baǵa beredi.
Aita keteiik, Almatyda eldegi alǵashqy jáne eń iri qalalyq beineanalitika júiesi engizilýde: kameralar mektepterde, balabaqshalarda jáne aýrýhanalarda da ornatylýda.
6. Avtokólik mektep oqýshylaryn qaǵyp ketti
Aqtaýda beinebaqylaý kameralary jantúrshigerlik jol-kólik oqiǵasyn tirkedi: jeńil avtokólik júrip kele jatyp, 11 jáne 12 jastaǵy eki balany qaǵyp ótti. Kadrdan bir kóliktiń jaiaý júrginshiler ótkeliniń aldynda toqtaǵany, al ekinshisiniń jyldamdyǵyn tómendetpei, balalardy qaqqany anyq kórinedi. Soqqynyń qatty bolǵany sonshalyq, olardy birneshe metrge ushyryp jibergen. Eki zardap shegýshi de aýrýhanaǵa jetkizildi, olardyń biri jansaqtaý bóliminde jatyr. Mańǵystaý oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń baspasóz hatshysy Juldyzai Qalievanyń aitýynsha, zardap shekkenderdiń biri ota jasatqan, qazir es-tússiz, jasandy tynys aldyrý apparatyna qosylǵan. Ekinshi bala esin biledi, oǵan mi shaiqalýy diagnozy qoiylǵan, qazirgi ýaqytta konservativti em qabyldaýda.
7. Qas qaǵym sátte kólikten jasalǵan urlyq
Almatyda bir ury avtokólik iesiniń alystap ketken sátin paidalanyp, esikti tez ashyp, salonnan jalpy quny shamamen 300 myń teńge turatyn elektr quraldaryn urlap ketken. Qylmys beinekameraǵa túsip, ury sol kúni ustaldy.
8. Podezdegi shabýyl
Sátbaev qalasynda baqylaý kameralary mas júrgizýshiniń qatty jyldamdyqpen eki jasóspirimdi qaǵyp ketken sátin túsirip aldy. Oqiǵa 25 mamyr kúni keshki ýaqytta Abai kóshesinde bolǵan. Jigitter kafe janyndaǵy jol jieginde turǵan kezde, kenetten avtokólik kelip soqqan. Rólde alkogoldik mas kúidegi er adam otyrǵan. Ol jol-kólik oqiǵasynan keiin birden ustaldy. Qýanyshqa orai, aýyr jaraqat alǵandar bolmady: dárigerler tekserýden keiin jábirlenýshilerdiń ómirine qaýip joq ekenin rastady.
9. Jedel járdemniń aýdarylýy
Taldyqorǵanda shaqyrtýǵa asyǵyp bara jatqan jedel járdem kóligi jol aiyryǵynda jeńil avtokólikpen soqtyǵysty jáne saldarynan jedel járdem aýdarylyp qaldy. Beinebaqylaý kamerasynan alynǵan jazbada jol erejesin kim buzyp, jol-kólik oqiǵasyna sebep bolǵany anyq kórinedi.
10. Lifttegi tragediia
Aqtaýdaǵy lift kamerasy jyldyń jaǵa ustatar oqiǵalarynyń birin taspaǵa túsirdi: jasóspirim qolynda pyshaǵymen bes jastaǵy balaǵa shabýyl jasaǵan. Beinejazba politsiiaǵa qylmyskerdiń jeke basyn dereý anyqtap, ony ustaýǵa kómektesti.
Bul oqiǵalardyń bárin biriktiretin bir jait bar – der kezinde, durys orynda turǵan kameranyń bolýy. Beinejazba tek politsiia jumysyna jeńildik ákelip qana qoimai, aldyn alý sharasy retinde de qyzmet etedi: árbir áreketińniń jazylyp qalýy múmkin ekenin bilý – kópshilikti zań buzbas buryn eki ret oi eleginen ótkizýge májbúrleidi.
Búginde Qazaqstanda kameralar jyl saiyn júzdegen qylmysty ashýǵa, qoǵamdyq tártipti buzýdyń ondaǵan myń jaǵdaiyn tirkeýge kómektesip otyr. Bul jái ǵana sandar emes – qutqarylǵan ómirler, qorǵalǵan balalar jáne zalalsyzdandyrylǵan qylmyskerler.
