دٸن, دٸن جەنە دٸن...
ەرمەكباەۆ الدىمەن «2017-2020 جىلدارعا ارنالعان دٸني تۇجىرىمدامانىڭ» ەرەكشەلٸكتەرٸ مەن باسىمدىقتارىنا توقتالا كەتتٸ. تۇجىرىمداماعا سەيكەس, بۇدان بىلاي دٸني بٸرلەستٸكتەردٸ ەكٸ شوقىپ, بٸر قارايتىن مەملەكەتتٸك قىزمەتتٸڭ اياسى كەڭەيەدٸ جەنە دٸني ناسيحاتتى باقىلاۋ جۇمىستارى كٷشەيتٸلەدٸ.
ساراپشىلاردىڭ سٶزٸنشە, ەرمەكباەۆ وسى ارقىلى ەلدەگٸ دٸني راديكاليزمنٸڭ الدىن-الۋدى كٶزدەپ وتىر. ەرينە, نەتيجەسٸن بەرسە...
باقىلاۋ كٷشەيگەنمەن بيلٸك بەز باياعىداي دٸندەگٸ دوگمالىق تۇجىرىمدارعا ارالاسپايتىن بولادى.
«سولاي بولا تۇرا دەسترۋكتيۆتٸ دٸني اعىمدارعا قارسى ٸس-ەرەكەتتەرگە يدەولوگييالىق ەرٸ اقپاراتتىق تۇرعىدان تويتارىس بەرەتٸن شارالار قابىلداپ جاتىرمىز. وسى ماقساتتا ٷكٸمەتتٸڭ جانىنان تەك قانا دٸني مەسەلەلەرمەن اينالىساتىن ۆەدومستۆوارالىق كوميسسييا قۇرىلۋدا», – دەيدٸ ەرمەكباەۆ.
بىلتىرعى جىلدى قورىتىندىلاي كەلە ەرمەكباەۆ اتقارىلعان ٸستٸڭ نەتيجەسٸ قازٸردەن سەزٸلٸپ جاتقانىن تٸلگە تيەك ەتتٸ. ايتۋىنشا, وسى ۋاقىتتىڭ ارالىعىندا دٸني مەكەمەلەردٸڭ اينالاسىنداعى قاۋٸپسٸزدٸك كٷشەيتٸلگەن جەنە كٷشەيە تٷسەدٸ, دٸني ماتەريالداردى تاراتۋ ارنالارىنا تۇراقتى مونيتورينگ جٷرگٸزۋ جۇمىسى جولعا قويىلعان.
قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قايتٸپ قامتاماسىز ەتەمٸز?
ەرمەكباەۆ وسى پٸكٸرلەردٸ ەسكەرگەن سيياقتى.
«تامىزدىڭ باسىنان باستاپ باس پروكۋراتۋرا, اقپارات جەنە كوممۋنيكاتسييالار مينيسترلٸگٸمەن بٸرلەسٸپ, «كيبەرقالقان» جوباسىن ٸسكە قوستىق», – دەيدٸ مينيستر.
بۇل نە? قانداي جوبا? قانداي باعدارلاما? ماقساتى قانداي? بٸلسەك, «كيبەرقالقان» تەك تەرٸس دٸني اعىمداردىڭ اقپاراتىن انىقتاۋعا قۇرىلماعان, جالپى اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتٸ تۇتاس قامتيدى. جوبا اياسىندا kibernadzor.kz سايتى قۇرىلعان-تۇعىن.
مينيستر بولسا: «بۇل رەسۋرس تٷرلٸ سايتتارعا مونيتورينگ جاساۋمەن عانا شەكتەلمەيدٸ, سونىمەن بٸرگە كٸتاپ جەنە باسپا ٶنٸمدەرٸن دە نازارعا الادى. سونىمەن قاتار ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸمەن بٸرٸگٸپ, دٸني لاڭكەستٸك ٷشٸن سوتتالعانداردى وڭالتۋدىڭ ارنايى ورتالىعىن قۇردىق», – دەپ وتىر.
ايتپاقشى...
مينيستردٸڭ بۇل كٶرسەتكٸشكە كٶڭٸلٸ تولماي وتىرعانعا ۇقسايدى. بٸلسەك, «وڭالعاندارعا» قاراعاندا, «اداسقانداردىڭ» سانى ەلدەقايدا كٶپ.
دٸن مينيسترلٸگٸ اقپاراتتىق جۇمىستىڭ ەسەرٸ قانداي ەكەنٸن ەندٸ تٷسٸنگەن سيياقتى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى بيىلعى جىلى ەرەكشە جەتٸلدٸرٸپتٸ. ەرمەكباەۆ بۇعان بٸرقاتار دەلەل كەلتٸردٸ.
«ەڭ الدىمەن اقپاراتتىق-ناسيحاتتىق جەنە تەولوگييالىق توپتاردىڭ قۇرامىن قايتا جاڭارتتىق. جاڭادان جاساقتادىق. توپتىڭ قۇرامىنا تەولوگتاردان بٶلەك, ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردىڭ ساراپشىلارى, قوعام بەلسەندٸلەرٸ, باق جەنە دٸني بٸرلەستٸكتەردٸڭ ٶكٸلدەرٸ, ساياساتتانۋشىلار كٸردٸ. جىل باسىنان بەرٸ بۇلاردىڭ كٶمەگٸمەن 2 ميلليونعا جۋىق ازاماتتى قامتىعان 17 مىڭعا جاقىن دٸني شارالار ٶتكٸزدٸك. مۇنىڭ ٸشٸندە جاستارمەن جۇمىسقا باسا نازار اۋداردىق. شامامەن 700 مىڭعا جاقىن جاستى قامتىعان 6 مىڭنان اسا شارا ۇيىمداستىرىلدى وسى كٷنگە دەيٸن. جەنە بٸر ماڭىزدى جايت: قاۋٸپتٸ توپتارمەن بايلانىسقا تٷسۋدٸڭ جاڭا تەسٸلدەرٸن تاپتىق», – دەيدٸ ەرمەكباەۆ.
مينيسترلٸكتٸڭ «وڭ قولى» كٸمدەر?
مينيسترلٸك ٶزٸ جالعىز تٷك اتقارا الماس ەدٸ. وعان دا كٶمەك كەرەك. قوعامنىڭ كٶمەگٸ كەرەگٸ كەرەك. مينيستردٸڭ ٸلگەرٸدە ايتقان اقپاراتتىق-ناسيحاتتىق جەنە تەولوگييالىق توپتىڭ قاتارىنا ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردى شاقىرۋى سونىڭ دەلەلٸ.
دەل قازٸر ەرمەكباەۆ باسقاراتىن ۆەدومستۆو «اقنيەت» وڭالتۋ ورتالىعىمەن بٸرٸگٸپ, جۇمىس ٸستەۋدە. بۇل ورتالىقتىڭ ماقساتى نە? اتقارار ٸسٸ قانداي? بٸلسەك, «اقنيەتتٸڭ» ماماندارى اباقتىدا وتىرعاندار, ونىڭ ٸشٸندە تەرٸس دٸني اعىمداردىڭ ىقپالىنا تٷسكەندەرمەن جۇمىس ٸستەيدٸ.
«يە, سولاي. دٸني ەكسترەميزم ٷشٸن باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان ازاماتتىڭ ٶزٸمەن عانا ەمەس, ونىڭ وتباسىمەن جۇمىس جٷرگٸزەدٸ. بۇدان سىرت سەكتالاردان زارداپ شەككەندەرگە قول ۇشىن سوزاتىن كەڭەس بەرۋ ورتالىقتارىن قۇردىق. جالپى العاندا 20-دان اسا ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىممەن سەرٸكتەسپٸز.
تەرٸس دٸني اعىمداردىڭ ىقپالىنداعى ادامداردىڭ پسيحولوگييالىق كٷيزەلٸسكە تٷسۋٸ تەز. وسى ماقساتتا «جەدەل جەلٸ-114» جوباسىن قۇرعانبىز. وسى جەلٸگە بىلتىرعى جىلى 500-دەن استام حابارلاما تٷسكەن ەكەن. بۇل نەنٸ بٸلدٸرەدٸ? مەملەكەتتٸڭ «اداسقانداردى» قۇتقارۋعا دەگەن نيەتٸن كٶرسەتٸپ وتىر. ۋاقىت ٶتە كەلە ەلدەگٸ دٸني احۋالدى تولىقتاي باقىلاۋعا الاتىن بولامىز. مٸنە, سول كەزدەرٸ قاۋٸپتٸ دٸني يدەيالاردىڭ ىقپالى ٶزٸنەن-ٶزٸ تٶمەندەۋٸ تيٸس» دەيدٸ ەرمەكباەۆ.
وسى راس پا?
مينيستر سونىمەن قاتار ناشيد (دٸني ەۋەن) تىڭداعان الماتى تۇرعىنىنا قاتىستى ساۋالعا دا جاۋاپ بەردٸ.
بٸراق جەل تۇرماسا, شٶپ باسى قيمىلدامايدى عوي. مينيستردٸڭ بۇل تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلٸ ايتىپ بەرۋٸنە تۋرا كەلدٸ.
«مەسەلە: دٸني ەن تىڭداعانىندا ەمەس, قانداي دٸني ەن تىڭداعانىندا جەنە ونى تاراتقانىندا جاتىر. ەزٸر وسى مەسەلە بويىنشا تەكسەرۋ جۇمىسى جٷرٸپ جاتىر. يە, بٸر ازامات تۇتقىندالدى. وعان نەسٸلدٸك, ۇلتتىق, دٸني, تەكتٸك-توپتىڭ جەنە ەلەۋمەتتٸك الاۋىزدىقتى قوزدىرعانى ٷشٸن ايىپ تاعىلىپ, ەرٸ تەرروريزمدٸ ناسيحاتتاعان ماتەريالداردى تاراتقانى ٷشٸن قىلمىستىق ٸس قوزعالدى», – دەيدٸ ەرمەكباەۆ.
مينيستردٸڭ سٶزٸنشە, ەلگٸ ازاماتتىڭ نە سەبەپتٸ جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلعانىن تٷبەگەيلٸ انىقتاماي جاتىپ, اسىعىس اقپارات تاراتۋ جۇرتتى جاڭىلدىرادى. دەمەك, ساق بولۋ كەرەك. مينيسترلٸكتٸڭ رەسمي حابارلامالارىنا عانا سەنگەن جەنە سونى عانا جارييالاعان دۇرىس.
وقىرمان حاباردار شىعار, بۇدان بۇرىن «ۆ كونتاكتە» ەلەۋمەتتٸك جەلٸسٸندە اراب تٸلٸندەگٸ دٸني ەۋەندەردٸ تىڭداعان الماتى قالاسىنىڭ تۇرعىنى قاماۋعا الىنعان.
دٸني تۇجىرىمداما نە ٷشٸن ەزٸرلەندٸ?
ٷكٸمەتتٸڭ باسپاسٶز جيىنىندا ەرمەكباەۆ وسى مەسەلەگە دە توقتالا كەتتٸ. ٶز سٶزٸمەن ايتالىق.
– قوعامداعى دٸني احۋال مەملەكەتتٸڭ تۇراقتىلىعى مەن قاۋٸپسٸزدٸگٸ ٷشٸن اسا قاجەت.تاياۋ شىعىستاعى, افريكا, وڭتٷستٸك ازييا ەلدەرٸندەگٸ تەجٸريبە كٶرسەتكەندەي, وسى سالاداعى پروتسەستەر, قوعامدىق قاتىناستاردىڭ ساياسي جٷيەسٸ مەن مەملەكەتتٸڭ قۇرىلىمىن قىسقا ۋاقىتتىڭ ٸشٸندە تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتٸپ جٸبەرە الادى.
ەلٸمٸز دٸني تۇرعىدا ۇستانعان نەگٸزگٸ باعىت – زايىرلىلىق. بۇل اتەيستٸك كٶزقاراستى ەمەس, ۇلتتىق بٸتٸم-بولمىسىزدى ساقتاي وتىرىپ, تٷرلٸ ەتنوس ٶكٸلدەرٸ اراسىنداعى تولەرانتتىلىقتى نىعايتاتىن ۇعىم. وسى ماقسات-مٸندەتتٸ جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ 2017-2020 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى ەزٸرلەندٸ.
تۇجىرىمدامانىڭ نە ٷشٸن جەنە قانداي ماقساتپەن ەزٸرلەنگەنٸن بٸلدٸڭٸزدەر. قازٸر بۇعان سەيكەس زاڭ جوباسى ەزٸرلەنۋدە.
زاڭنىڭ ارتىق-كەم تۇستارىن ەلەپ-ەكشەپ جاتقان ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, بارلىعى 13 زاڭ جەنە 4 كودەكسكە 60 جۋىق تٷزەتۋ ەنگٸزٸلمەك. سولار تۋرالى ايتالىق.
بۇدان بىلاي...
«قۇجات جوباسىندا قوعامدىق ورىنداردا ادامنىڭ بەتٸن بٷركەمەلەيتٸن نەمەسە تٷرٸن انىقتاۋعا كەدەرگٸ كەلتٸرەتٸن كيٸممەن جٷرۋگە قاتاڭ تىيىم سالاتىن نورما ەسكەرٸلگەن», – دەيدٸ بۇل رەتتە ەرمەكباەۆ.
بٸر قىزىعى, بەت-اۋىزدى تۇمشالايتىن قارا كيٸمگە تىيىم سالىنعانىمەن, مۇنىڭ قىسقا بالاق پەن شوقشا ساقالعا قاتىسى جوق ەكەن. دەل قازٸر دٸن ٸستەرٸ مينيسترلٸگٸ بۇل مەسەلەنٸ قاراستىرىپ جاتقان جوق.
ال قارا كيٸمگە كەلگەندە, دٸن ٸستەرٸ جەنە ازاماتتىق قوعام مينيسترلٸگٸنٸڭ دٸن ٸستەرٸ كوميتەتٸ باسشىسىنىڭ مٸندەتٸن اتقارۋشى ەركٸن وڭعارباەۆ: «مۇنداي زاڭ بارلىق ەلدە بار» دەيدٸ.
«بەتتٸ تۇمشالايتىن كيٸم كييۋگە بولمايدى دەگەن نورما بار باتىستا. مەسەلەن, بۇل پاراندجا, باسقا دا كيٸمدەر. وسى مەسەلە بويىنشا كٶپتەگەن ەۋروپا ەلدەرٸندە تەجٸريبە جيناقتالعان, سوت تەجٸريبەسٸ بار. “بۇل ادام قۇقىقتارىن بۇزادى” دەپ وسى ەلدٸڭ ازاماتتارى ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ەۋروپالىق سوتقا شاعىمداندى. بٸراق سوت بارلىق ٸستەر بويىنشا وسى نورمالار ەنگٸزٸلگەن ەلدەردٸڭ زاڭدارىنا قولداۋ تانىتتى”, – دەيدٸ وڭعارباەۆ.
بۇدان سىرت
دٸن ٸستەرٸ مينيسترلٸگٸنٸڭ باستاماسىمەن بيلٸك مەكتەپ باعدارلاماسىنا ارنالعان جاڭا وقۋلىق دايىنداۋعا كٸرٸسٸپ كەتتٸ. وقۋلىق ەلەمدٸك دٸندەر تۋرالى بولماق. اتى – «قوعام جەنە دٸن». كەلەسٸ جىلدان باستاپ باسىلاتىن بولادى.
ەرمەكباەۆ ٶز كەزەگٸندە, بۇل وقۋلىقتىڭ بٸلٸم مينيسترلٸگٸمەن بٸرٸگٸپ, ەزٸرلەنگەنٸن ايتىپ وتىر.
«وقۋلىق مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنگٸزٸلەتٸن بولادى. وقۋلىقتا ەلەمدٸك دٸندەر, مەملەكەتتٸڭ زايىرلى نەگٸزدەرٸ جٶنٸندە عىلىمي تۇرعىدا بەرٸلەتٸن بٸلٸم كونتەنتٸ كٷشەيتٸلگەن», – دەيدٸ ول.
وقۋشىلار ٶز الدىنا, ەرەسەكتەردٸڭ دٸني ساۋاتىن اشۋ ماقساتىندا ارنايى ورتالىقتار قۇرىلماق. دٸن ٸستەر مينيستٸنٸڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ تاڭدا باتىس ٶڭٸرلەردە, جامبىل, قىزىلوردا جەنە شىعىس قازاقستاندا دٸنتانۋ ماماندىعىن اشۋ مەسەلەسٸ قاراستىرىلىپ جاتىر.
ەكپەگە كٸم قارسى?
«بالا بەلگٸلٸ بٸر جاسقا تولعاندا دٸنگە قاتىستى شەشٸمدٸ ٶزٸ قابىلداسا قۇبا-قۇپ بولار ەدٸ. بالالاردىڭ اتا-اناسى اجىراسىپ كەتكەن جاعدايلار بولىپ, ولاردىڭ بٸرٸ قانداي دا بٸر دٸني ۇيىمعا تارتىلىپ جاتادى. بالا جول اپاتىنا تٷسٸپ, وعان قان كەرەك بولعان جاعدايلار بولدى. مىسالى, سول كەزدە اناسى قان قۇيدىرتۋعا قارسى بولدى. مۇنداي كەزدە ويلاناتىن ۋاقىت جوق, ادام ٶمٸرٸن قۇتقارىپ قالۋ كەرەك. سوندىقتان دا وسى نورمانى كٷشەيتۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتىلىپ وتىر», — دەگەن بۇدان بۇرىن ەل الدىندا ەسەپ بەرگەن مينيستر.
مينيستر مٸندەتتٸ ۆاكتسينالاۋدى جاقتايدى. ال دٸني ۇستانىمدارىن بالاسىنىڭ دەنساۋلىعىنان جوعارى قويعان بٸرقاتار اتا-انا, بٸرقاتار دەيمٸز-اۋ بٸراز وتباسى ەكپەدەن باس تارقانى ەسٸمٸزدە.
ونىڭ سالدارى قانداي بولعانىن دا بٸلەمٸز.
ەرمەكباەۆ بىلاي دەپ وتىر. مٸندەتتٸ ۆاكتسينالاۋ ەنگٸزٸلسە, بۇل بٸرٸنشٸ كەزەكتە اسا قاۋٸپتٸ ينفەكتسييالار مەن پارازيتتٸك اۋرۋلار بويىنشا قاراستىرىلادى.
«اتاپ ايتقاندا, بۇل قادام بٸر بالادان ەكٸنشٸ بالاعا بەرٸلەتٸن قاۋٸپتٸ ينفەكتسييالار اياسىندا ەسكەرٸلۋدە. ەگەر دە بٸرەۋ ەكپە جاساماسا, وندا ول ٶزٸنە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار باسقالارعا دا جۇقتىرۋى ىقتيمال. سوندىقتان دا, بۇل تۇرعىدا ٶزگە ادامداردىڭ دا قۇقىقتارى بۇزىلادى. ياعني بۇعان جول بەرٸلمەۋٸ قاجەت», –دەيدٸ دٸن ٸستەرٸ مينيسترٸ.
ەرمەكباەۆ دەگەنٸنە جەتپەي تىنبايتىن تٷرٸ بار. دەگەنمەن, بۇل داۋعا نٷكتە قويىلدى دەگەن سٶز ەمەس. ۆاكتسيناتسييانى مٸندەتتٸ تٷردە تالاپ ەتۋ مەسەلەسٸ ەلٸ دە تالقىلانۋدا.
نەگە? سەبەبٸ, جاقتاۋشىلار دا, داتتاۋشىلار دا بار. ال مينيستر بولسا, ەكٸ تاراپتىڭ پٸكٸرٸن تىڭداپ بارىپ, شەشٸم قابىلداماق.
مٸندەتتٸ ەكپەنٸ قولدايتىنداردىڭ كٶزقاراسىن ٸلگەرٸدە ەرمەكباەۆتىڭ اۋزىمەن ايتتىق. ال قارسى تاراپ نە دەيدٸ.
بۇلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, ەكپەدەن باس تارتىپ جاتقان مۇسىلماندار دا, حريستياندار دا بار. دەموكراتييالى ەلدە ٶمٸر سٷرەتٸندٸكتەن دٸن مينيسترٸنٸڭ ادامدى ەكپە جاساۋعا نەمەسە قان قۇيۋعا مەجبٷرلەۋگە قۇقىعى جوق.
انىعىندا, ەرمەكباەۆ تا وسىنى ايتىپ وتىر. «مۇنىڭ بەرٸ اينالىپ كەلگەندە ازاماتتاردىڭ ٶزٸنٸڭ تٷسٸنٸگٸ مەن جاۋاپكەرشٸلٸگٸنە بايلانىستى» دەيدٸ ول. ەلٸپتٸڭ ارتىن باعايىق نەدە بولسا...
مينيستر: «مەملەكەتتٸك قىزمەتكەر دٸني سەنٸمٸن اشىق تٷردە كٶرسەتپەۋٸ تيٸس»
ەستەرٸڭٸزدە بولسا, بۇدان بۇرىن مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەرگە جۇمىس كەزٸندە دٸني جورالعىلارعا قاتىسۋعا (ايتالىق, مەشٸتكە بارۋعا) شەكتەۋ قويىلۋى مٷمكٸن ەكەندٸگٸ حابارلانعان.
كەيٸن ۇمىت قالدى. بۇل مەسەلەنٸ اقىر اياعىندا جىلى جاۋىپ قويادى دەگەن ٷمٸت بولعان. ەرمەكباەۆ ۇمىتپاپتى.
«بۇل مەسەلەگە بايلانىستى مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸنٸڭ ەتيكا كودەكسٸ بار, بٸلەسٸزدەر.مۇنى مەملەكەتتٸك قىزمەت ٸستەرٸ جەنە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كٷرەس اگەنتتٸگٸ قابىلداعان بولاتىن. وسى ەتيكا كودەكسٸ بويىنشا ەربٸر مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸ ٶز دٸني سەنٸمٸن اشىق تٷردە كٶرسەتپەۋٸ تيٸس. ودان باسقا ەڭبەك كودەكسٸ دە بار. ەڭبەك كودەكسٸندە جۇمىس ۋاقىتىندا كەز كەلگەن جۇمىسشى نەمەسە قىزمەتشٸ ٶز جۇمىس ورنىندا وتىرۋى تيٸس. وسى سەبەپتٸ, بۇل ارادا تەك ەتيكا كودەكسٸ مەن ەڭبەك كودەكسٸن ساقتاۋ مەسەلەسٸ. ايتا كەتەيٸن, جۇمىستان تىس ۋاقىتتا ەشكٸمگە ەشقانداي شەكتەۋ قويىلمايدى. بوس ۋاقىتىندا نەمەسە دەمالىس كٷنٸندە كەز كەلگەن ازامات كەز كەلگەن دٸني مەكەمەگە, مەشٸت بولسىن, شٸركەۋ بولسىن ەمٸن-ەركٸن بارا الادى», — دەدٸ دٸن ٸستەرٸ مينيسترٸ ٷكٸمەتتە ٶتكەن باسپاسٶز مەسليحاتىندا.
توق ەتەرٸن ايتقاندا, بۇل تاراپتا دا جاۋاپكەرشٸلٸك كٷشەيۋٸ مٷمكٸن. ەرمەكباەۆ سولاي دەپ وتىر...
دايىنداعان دۋمان بىقاي
