كەشە, جەكسەنبٸدە تەجٸكستاندا قاتتى جەر سٸلكٸنٸسٸ بولىپ, ەلٸمٸزدٸڭ وڭتٷستٸك ٶڭٸرلەرٸ دە ونىڭ تولقىنىن سەزدٸ. بۇل قىتاي سەيسمولوگتاردىڭ كٷنٸ كەشە ورتالىق ازييادا قاتتى جەر سٸلكٸنٸسٸ بولۋى مٷمكٸن ەكەندٸگٸ تۋرالى ەسكەرتۋٸن راستاي تٷسكەندەي. ودان بٶلەك ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە تابيعي اپاتتىڭ وسى بٸر تٷرٸن بٸزگە جاقىنداتۋشىلار دا پايدا بولعان. قر تجم حالىقتى سابىرعا شاقىرىپ, بۇل اقپاراتتاردى بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە جوققا شىعارۋدا. ال وسىنداي جاعىمسىز اقپاراتتار اياسىندا الماتى قالاسى ماڭىنداعى ەلدٸمەكەندەردە جەر تەلٸمٸ باعاسى قىمباتتاپ شىعا كەلگەنٸنٸڭ كۋەسٸ بولىپ وتىرمىز, دەپ جازادى Dalanews.kz.
الدىمەن قىتاي دابىل قاقتى
وندا دا ميانمادا بولعان 7,9 بالدىق زٸلزالادان بٸرنەشە كٷن بۇرىن. سەيسمولوگتار سوڭعى 150 جىلداعى دەرەكتەردٸ زەرتتەپ, قىتاي مەن وعان جاقىن ايماقتاردا جەر سٸلكٸنٸسٸ قاۋپٸ جوعارى بولاتىن التى نەگٸزگٸ كەزەڭدٸ انىقتاعان. ولار بۇل كەزەڭدەردٸڭ جەردٸڭ اينالۋ جىلدامدىعى مەن تەكتونيكالىق كەرنەۋدٸڭ ٶزگەرٸستەرٸمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
مامانداردىڭ پٸكٸرٸنشە, قازٸر ايماق جاڭا سەيسميكالىق بەلسەندٸ كەزەڭنٸڭ باستاپقى فازاسىنا ٶتٸپ جاتقان بولۋى مٷمكٸن. وسىعان بايلانىستى قىتايلىق سەيسمولوگتار قىتايدا جەنە كٶرشٸلەس ايماقتاردا ماگنيتۋداسى 8-گە دەيٸن جەتەتٸن جويقىن جەر سٸلكٸنٸسٸ بولۋى مٷمكٸن ەكەنٸن ەسكەرتتٸ.
ودان بٶلەك, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە وسى سيپاتتاعى سىبىستى ٷدەتۋشٸ مامان-سىماقتاردىڭ دا جازباسى پايدا بولا باستاعان. مەسەلەن, سولاردىڭ بٸرەۋٸ مىناۋ...
بۇل جاڭالىقتاردان كەيٸن بٸر جىل بۇرىن ەبدەن دٷربەلەڭگە سالىنعان الماتىلىقتاردان تاعى دا مازا قاشتى. ەلٸمٸزدەگٸ سەيسمولوگييالىق بايقاۋ جەنە زەرتتەۋ ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعى دٷربەلەڭگە سەبەپ جوق ەكەنٸن مەلٸمدەپ, حابارلاما تاراتۋدا.
قازاقستان ماماندارى نە دەيدٸ?
ولاردىڭ ايتۋىنشا, قىتاي ماماندارى جارييالاعان اقپارات تەك قىتايدىڭ اۋماقتارىنا – لونگمەنشان ايماعىندا ورنالاسقان سىچۋان جەنە يۋننان پروۆينتسييالارىنا, سونداي-اق شىعىس گيمالايعا قاتىستى.
"بۇل ٶڭٸرلەر قازاقستاننان مىڭداعان شاقىرىم جەردە ورنالاسقان جەنە مٷلدەم باسقا سەيسميكالىق بەلدەۋگە جاتادى. بۇل زەرتتەۋ بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدٸڭ اۋماعىمەن ەشقانداي بايلانىسى جوق. ونىڭ ٷستٸنە زەرتتەۋ عىلىمي-گيپوتەتيكالىق, ناقتى بولجام ەمەس. عالىمدار بەلگٸلٸ بٸر جەر سٸلكٸنٸسٸن بولجامايدى, ولار بٸر گەولوگييالىق جارىلىم شەڭبەرٸندەگٸ وقيعالاردىڭ تسيكلدٸك سيپاتىن تالدايدى. كەرٸ ويدى راستايتىن تاقىرىپتار سەنٸمسٸز جەنە ادامدى جاڭىلىستىرادى", – دەيدٸ سەيسمولوگتار.
ورتالىق "قىتايداعى جويقىن جەر سٸلكٸنٸسٸ قازاقستانعا ەسەر ەتەتٸنٸ سٶزسٸز" دەگەن تۇجىرىممەن دە كەلٸسپەيدٸ.
"تٸپتٸ, ەڭ كٷشتٸ جەر سٸلكٸنٸسٸ دە قازاقستانعا ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن بولاتىنداي, زەرتتەۋدە كٶرسەتٸلگەن ٶڭٸرلەر بٸزدٸڭ اۋماعىمىزدان تىم الىس ورنالاسقان. سبزۇعو ازاماتتاردى سابىر ساقتاپ, دٷربەلەڭگە تٷسپەۋگە جەنە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا, ەسٸرەسە ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە تاراتىلاتىن جارييالانىمدارعا سىني كٶزقاراسپەن قاراۋعا شاقىرادى", دەلٸنگەن حابارلامادا.
جەر تەلٸمدەرٸنٸڭ باعاسى كٶتەرٸلگەنٸ راس پا?
بۇل جاعىمسىز حابارلامالار اياسىندا جەر سٸلكٸنٸسٸنە بەيٸم الماتى قالاسى ماڭىنداعى ەلدٸمەكەندەردە جەر ٷي مەن جەر تەلٸمدەرٸنٸڭ باعاسى بۇرق ەتٸپ كٶتەرٸلگەن. "كرىشا" سايتىندا جەر تەلٸمٸن ساتۋشىلار بۇرىنعى باعانى بٸرتٸندەپ جاڭالاپ جاتىر. وندا دا قىمباتتاتۋ تۇرعىسىندا. مەسەلەن, وسىعان دەيٸن 8 سوتىعى 18 ملن تەڭگە بولعان تۇزدىباستاۋدىڭ (بۇرىنعى كالينين) ەليتالى اۋدانىنداعى جەر تەلٸمٸنٸڭ باعاسى 23-25 ملن تەڭگەگە دەيٸن قىمباتتاعان. سول سەكٸلدٸ كٷنٸ كەشە 7 ملن تەڭگە بولعان ايعانىم اۋىلىنداعى (گرەس جاق) 8 سوتىق جەر تەلٸمٸ 8 ملن تەڭگە بولىپتى.
"بٸز وسى اۋىلعا كەلگەندە, ياعني 12 جىل بۇرىن 8 سوتىق جەر تەلٸمٸن 1 ملن 200 مىڭ تەڭگەگە ساتىپ العانبىز. 5 جىلدان سوڭ گاز كەلٸپ, باعا بٸردەن 4 ملن تەڭگەگە كٶتەرٸلدٸ. بىلتىر الماتىدا قاتتى جەر سٸلكٸنگەندە باعا 7 ملن تەڭگەگە بٸر-اق كٶتەرٸلدٸ. سٶيتٸپ قازاق-ۇيعىر ارالاس اۋىل ەدٸك, قازٸر ارامىزدا ورىستاردىڭ دا قاراسى كٶبەيگەن. ولار, ٶتٸرٸك-شىنى قايسى ەكەنٸن بٸلمەيمٸن, ەيتەۋٸر زٸلزالاعا تٷرتكٸ جەر استى تاقتاتاستارى جوق بولعاندىقتان وسى ارانى تاڭداعاندارىن ايتادى. قازٸر باعا تاعى 1 ملن تەڭگەگە كٶتەرٸلدٸ", - دەيدٸ "ايعانىم" اۋىلىنىڭ تۇرعىنى قازبەك.
قالاي دەگەنمەن دە ميانماداعى, ودان سوڭ كەشەگٸ تەجٸكستانداعى جەر سٸلكٸنٸسٸ بۇل تابيعي قۇبىلىس كەزەڭٸنٸڭ بەلسەندٸ فازادا ەكەنٸن اڭعارتقانداي. ايتقانداي, رەسمي دەرەكتەر بويىنشا, تەجٸكستاندا بٸر كٷندە ٷش رەت تٸركەلگەن جەر سٸلكٸنٸسٸ كەزٸندە بٸر بالا قازا تاۋىپ, 30 ٷي, ونىڭ ٸشٸندە بٸر مەكتەپ جارتىلاي بٷلٸنگەنٸ ايتىلادى. بۇل جەر سٸلكٸنٸسٸ تولقىنىن استانا, تاراز, كەنتاۋ, تٷركٸستان, قازاقستاننىڭ وڭتٷستٸگٸندەگٸ 20 شاقتى ەلدٸمەكەننٸڭ جەنە ٶزبەكستان مەن قىرعىزستاننىڭ تۇرعىندارى دا سەزگەن.
