Keshe, jeksenbide Tájikstanda qatty jer silkinisi bolyp, elimizdiń ońtústik óńirleri de onyń tolqynyn sezdi. Bul Qytai seismologtardyń kúni keshe Ortalyq Aziiada qatty jer silkinisi bolýy múmkin ekendigi týraly eskertýin rastai túskendei. Odan bólek áleýmettik jelide tabiǵi apattyń osy bir túrin bizge jaqyndatýshylar da paida bolǵan. QR TJM halyqty sabyrǵa shaqyryp, bul aqparattardy belgili bir deńgeide joqqa shyǵarýda. Al osyndai jaǵymsyz aqparattar aiasynda Almaty qalasy mańyndaǵy eldimekenderde jer telimi baǵasy qymbattap shyǵa kelgeniniń kýási bolyp otyrmyz, dep jazady Dalanews.kz.
Aldymen Qytai dabyl qaqty
Onda da Mianmada bolǵan 7,9 baldyq zilzaladan birneshe kún buryn. Seismologtar sońǵy 150 jyldaǵy derekterdi zerttep, Qytai men oǵan jaqyn aimaqtarda jer silkinisi qaýpi joǵary bolatyn alty negizgi kezeńdi anyqtaǵan. Olar bul kezeńderdiń Jerdiń ainalý jyldamdyǵy men tektonikalyq kerneýdiń ózgeristerimen tyǵyz bailanysty ekenin atap ótti.
Mamandardyń pikirinshe, qazir aimaq jańa seismikalyq belsendi kezeńniń bastapqy fazasyna ótip jatqan bolýy múmkin. Osyǵan bailanysty qytailyq seismologtar Qytaida jáne kórshiles aimaqtarda magnitýdasy 8-ge deiin jetetin joiqyn jer silkinisi bolýy múmkin ekenin eskertti.
Odan bólek, áleýmettik jelide osy sipattaǵy sybysty údetýshi maman-symaqtardyń da jazbasy paida bola bastaǵan. Máselen, solardyń bireýi mynaý...
Bul jańalyqtardan keiin bir jyl buryn ábden dúrbeleńge salynǵan almatylyqtardan taǵy da maza qashty. Elimizdegi Seismologiialyq baiqaý jáne zertteý ulttyq ǵylymi ortalyǵy dúrbeleńge sebep joq ekenin málimdep, habarlama taratýda.
Qazaqstan mamandary ne deidi?
Olardyń aitýynsha, Qytai mamandary jariialaǵan aqparat tek Qytaidyń aýmaqtaryna – Longmenshan aimaǵynda ornalasqan Sychýan jáne Iýnnan provintsiialaryna, sondai-aq Shyǵys Gimalaiǵa qatysty.
"Bul óńirler Qazaqstannan myńdaǵan shaqyrym jerde ornalasqan jáne múldem basqa seismikalyq beldeýge jatady. Bul zertteý bizdiń elimizdiń aýmaǵymen eshqandai bailanysy joq. Onyń ústine zertteý ǵylymi-gipotetikalyq, naqty boljam emes. Ǵalymdar belgili bir jer silkinisin boljamaidy, olar bir geologiialyq jarylym sheńberindegi oqiǵalardyń tsikldik sipatyn taldaidy. Keri oidy rastaityn taqyryptar senimsiz jáne adamdy jańylystyrady", – deidi seismologtar.
Ortalyq "Qytaidaǵy joiqyn jer silkinisi Qazaqstanǵa áser etetini sózsiz" degen tujyrymmen de kelispeidi.
"Tipti, eń kúshti jer silkinisi de Qazaqstanǵa áser etýi múmkin bolatyndai, zertteýde kórsetilgen óńirler bizdiń aýmaǵymyzdan tym alys ornalasqan. SBZUǴO azamattardy sabyr saqtap, dúrbeleńge túspeýge jáne buqaralyq aqparat quraldarynda, ásirese áleýmettik jelilerde taratylatyn jariialanymdarǵa syni kózqaraspen qaraýǵa shaqyrady", delingen habarlamada.
Jer telimderiniń baǵasy kóterilgeni ras pa?
Bul jaǵymsyz habarlamalar aiasynda jer silkinisine beiim Almaty qalasy mańyndaǵy eldimekenderde jer úi men jer telimderiniń baǵasy burq etip kóterilgen. "Krysha" saitynda jer telimin satýshylar burynǵy baǵany birtindep jańalap jatyr. Onda da qymbattatý turǵysynda. Máselen, osyǵan deiin 8 sotyǵy 18 mln teńge bolǵan Tuzdybastaýdyń (burynǵy Kalinin) elitaly aýdanyndaǵy jer teliminiń baǵasy 23-25 mln teńgege deiin qymbattaǵan. Sol sekildi kúni keshe 7 mln teńge bolǵan Aiǵanym aýylyndaǵy (GRES jaq) 8 sotyq jer telimi 8 mln teńge bolypty.
"Biz osy aýylǵa kelgende, iaǵni 12 jyl buryn 8 sotyq jer telimin 1 mln 200 myń teńgege satyp alǵanbyz. 5 jyldan soń gaz kelip, baǵa birden 4 mln teńgege kóterildi. Byltyr Almatyda qatty jer silkingende baǵa 7 mln teńgege bir-aq kóterildi. Sóitip qazaq-uiǵyr aralas aýyl edik, qazir aramyzda orystardyń da qarasy kóbeigen. Olar, ótirik-shyny qaisy ekenin bilmeimin, áiteýir zilzalaǵa túrtki jer asty taqtatastary joq bolǵandyqtan osy arany tańdaǵandaryn aitady. Qazir baǵa taǵy 1 mln teńgege kóterildi", - deidi "Aiǵanym" aýylynyń turǵyny Qazbek.
Qalai degenmen de Mianmadaǵy, odan soń keshegi Tájikstandaǵy jer silkinisi bul tabiǵi qubylys kezeńiniń belsendi fazada ekenin ańǵartqandai. Aitqandai, resmi derekter boiynsha, Tájikstanda bir kúnde úsh ret tirkelgen jer silkinisi kezinde bir bala qaza taýyp, 30 úi, onyń ishinde bir mektep jartylai búlingeni aitylady. Bul jer silkinisi tolqynyn Astana, Taraz, Kentaý, Túrkistan, Qazaqstannyń ońtústigindegi 20 shaqty eldimekenniń jáne Ózbekstan men Qyrǵyzstannyń turǵyndary da sezgen.
