قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «انا تٸلٸ» گازەتٸنە بەرگەن سۇحباتى – قوعامدى تولعاندىراتىن تٷيتكٸلدەر مەن ستراتەگييالىق مەسەلەلەردٸ اشىق تالقىلاۋدىڭ جاڭا دەڭگەيٸن ايقىندايتىن ماڭىزدى قۇجات. ول – حالىقپەن اشىق ديالوگتىڭ جارقىن ٷلگٸسٸ رەتٸندە عانا ەمەس, مەملەكەتتٸك دەرەجەدەگٸ مەسەلەلەردٸڭ شەشٸلۋٸن كٶرسەتەتٸن مەسەلەلەر رەتٸندە ماڭىزدى ورىن الادى. مۇنداعى ەكٸجاقتى ديالوگ ٶزەگٸ ەلدٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋى مەن ٸشكٸ-سىرتقى ساياسي احۋالعا بايلانىستى ٶتە ماڭىزدى تاقىرىپتارعا قۇرىلعان. وتاندىق ساراپشى-عالىمدار مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «انا تٸلٸ» گازەتٸنە بەرگەن سۇحباتى تۋرالى وسىنداي پٸكٸر بٸلدٸرٸپ وتىر. م.ح.دۋلاتي اتىنداعى تاراز ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ باسقارما تٶراعاسى – رەكتور مۇحتار بايجۇمانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلدەگٸ رەفورمالار بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ عانا ەمەس, ۇزاق مەرزٸمدٸ بولاشاقتىڭ مەسەلەلەرٸن شەشۋگە باعىتتالعان. قازاقستان حالقىنىڭ ەل-اۋقاتىن جاقسارتۋ, ەدٸلەتتٸلٸك قاعيداتتارىن نىعايتۋ جەنە تۇراقتى دامۋ جولىنداعى بۇل ٶزگەرٸستەر ەلدٸڭ گٷلدەنۋٸنە بەرٸك نەگٸز بولاتىنى سٶزسٸز.
– پرەزيدەنتٸمٸز ەلٸمٸز ٷشٸن زور سىناق بولعان سۋ اپاتى تۋرالى ايتا كەلٸپ: «بٸر ەل, بٸر حالىق بولىپ, جۇدىرىقتاي جۇمىلا بٸلسەك قانا مۇنداي اپاتتاردى ەڭسەرە الاتىنىمىزعا بەرٸمٸز كٶز جەتكٸزدٸك. سۋ تاسقىنى كەزٸندە ۆولونتەرلەر قوزعالىسىنىڭ ەلەۋەتٸ زور ەكەنٸن كٶردٸك» دەدٸ. وسى سۋ تاسقىنى كەزٸندە كٶپتەگەن ٸس-شارالار قولعا الىنىپ, كەلەسٸ مەسەلەلەر شەشٸلدٸ. اتاپ ايتساق, ەڭ ٸرٸ شەشٸمدەردٸڭ بٸرٸ - سۋ ماماندارىنىڭ تاپشىلىعى مەسەلەسٸن شەشۋ جەنە زەرتتەۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋ ٷشٸن تاراز قالاسىندا قازاق ۇلتتىق سۋ شارۋاشىلىعى جەنە يرريگاتسييا ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ قۇرىلۋى. ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ تاراز قالاسىندا ورنالاسۋى – زور ٷمٸت پەن ايقىن بولاشاق كەپٸلٸ دەپ بٸلەمٸن, – دەدٸ مۇحتار بايجۇمانوۆ.
رەكتور قاسىم-جومارت كەمەلۇلىنىڭ بٷگٸنگٸ تاڭداعى ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ بولىپ وتىرعان جاساندى ينتەللەكت مەسەلەسٸنە مەن بەرۋٸن دە ايرىقشا اتاپ ٶتەدٸ.
– حالىقتىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋدا تسيفرلاندىرۋ ٸسٸ ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. قازٸرگٸ تاڭدا حالقىمىز ٶز جۇمىسىن جەڭٸلدەتە تٷسۋ ٷشٸن ٶزدەرٸنٸڭ تسيفرلىق ەكوجٷيەسٸن قالىپتاستىرۋدا. بۇل باعىتتا اتقارىلار جۇمىستار ەلٸ كٶپ. دەگەنمەن, بٸرلەسە شەشٸلسە, بۇل دا تەز-اق ورىندالاتىن شارۋا. پرەزيدەنتٸمٸز ايتقانداي «تازا قازاقستان» اكتسيياسى قوعامعا ەكولوگييالىق مەدەنيەتتٸ قالىپتاستىرۋى راس. بٸزدٸڭ ۋنيۆەرسيتەتٸمٸز دە اتالعان اكتسييانى قولداۋ ماقساتىندا, تٷرلٸ ٸس-شارالار ۇيىمداستىرىلۋدا. تازالىقتى ساقتاۋ جەنە تابيعاتتى ايالاۋ - ۇلتتىق بولمىسىمىزدىڭ اجىراماس بٶلٸگٸنە اينالۋعا تيٸس, – دەدٸ م.ح.دۋلاتي اتىنداعى تاراز ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ رەكتورى.
مۇحتار بايجۇمانوۆتىڭ سٶزٸنشە, قازٸرگٸ جاستاردىڭ ساناسىن ۋلاپ, ولاردىڭ پسيحيكاسىنا كەرٸ ەسەر ەتٸپ, بولاشاعىنا بالتا شاپقان پروبلەمالاردىڭ بٸرٸ - لۋدومانييا بولىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى وسى بٸر دەرتكە قارسى قابىلدانعان زاڭنىڭ كٷشٸن تٷسٸندٸردٸ.
– قۇجاتتا بۋكمەكەرلٸك كەڭسەلەر مەن توتاليزاتورلاردىڭ جارناماسىنا ەدەۋٸر شەكتەۋ قويىلدى, كەمەلەتكە تولماعانداردى قۇمار ويىنعا تارتقانى ٷشٸن ەكٸمشٸلٸك جاۋاپكەرشٸلٸك بەلگٸلەندٸ, اتى-جٶنٸ بورىشكەرلەردٸڭ بٸرىڭعاي تٸزٸمٸنە ەنگٸزٸلگەن ادامداردىڭ قۇمار ويىن ويناۋىنا تىيىم سالىندى. بۇل شارالار تالاي شاڭىراقتى شايقالتقان, ادامداردى قىلمىس جاساۋعا, ٶزٸنە قول جۇمساۋعا يتەرمەلەگەن ويىنقۇمارلىقتىڭ تارالۋىمەن كٷرەسۋگە ارنالعان دەپ انىق ايتتى. عاسىر دەرتٸنە اينالعان بۇل مەسەلەنٸڭ الدىن الۋ ٷشٸن بٸرلەسٸپ جاساپ جاتقان قارىمدى جۇمىستار ٶز نەتيجەسٸن بەرەدٸ دەپ ويلايمىن.
شىن مەنٸندە, بۇل سۇحبات – ەر قازاقستان ازاماتىنا وي سالارلىق, كەلەشەككە كەمەل كٶزقاراس تاستارلىق, ەلدٸ جارقىن بولاشاققا شاقىراتىن سۇحبات. مەملەكەت باسشىسى بٸزدٸڭ بارلىعىمىزدىڭ الدا اتقارار جۇمىستارىمىز بەن العا قويعان مٸندەتتەرٸمٸزگە جەتۋ ٷشٸن جاڭا سەرپٸن بەردٸ. جاقسى سۇحبات بارىسىندا ٶتكەن جىل قورىتىندىلانىپ, كەلگەن جىل جوسپارلاندى. بٸز ٶز پرەزيدەنتٸمٸزدٸڭ جارقىن ٸستەرٸن قولدايمىز, – دەدٸ مۇحتار بايجۇمانوۆ.
فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, تٷركٸتانۋشى گٷلبانۋ قوسىموۆا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆ «انا تٸلٸ» گازەتٸنٸڭ تٸلشٸسٸنە بەرگەن سۇحباتىندا بٸرشاما ماڭىزدى مەسەلەلەرگە ٶتە ورىندى توقتالعانىن العا تارتادى. «ەسٸرەسە تٸلشٸ ەرلان جٷنٸستٸڭ «تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ الداعى ىقپالداستىعى جولىندا قازاقستان قانداي رٶل اتقارادى دەپ ويلايسىز?» دەگەن سۇراعىنا شىنايى ەرٸ ۇتىمدى جاۋاپ بەردٸ»,-دەيدٸ.
– قازٸرگٸ شيەلەنٸسكە تولى, سۇراعى كٶپ, بٸراق جاۋابى ناقتى تابىلا بەرمەيتٸن كٷردەلٸ كەزەڭدە تٷركٸ مەملەكەتتەرٸنٸڭ بارلىق سالادا ىنتىماقتاستىعى شەشۋشٸ رٶل اتقارادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستان تٷركٸ مەملەكەتتەر ۇيىمىنىڭ باستاۋىندا بولدى. بٸز تٶراعالىق ەتكەن كەزدە ساياسي جەنە ساۋدا-ەكونوميكالىق, كٶلٸك-لوگيستيكالىق, مەدەني–گۋمانيتارلىق سالالارداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە باسا مەن بەردٸك» دەگەن پٸكٸرٸندە تٷركٸ مەملەكەتتەرٸنٸڭ تەك كٶرشٸ ەرٸ گەوساياسي سەرٸكتەس ەكەندٸگٸ عانا ۇعىنىلمايدى, تٷركٸ حالىقتارىن بٸرٸكتٸرەتٸن ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ بار ەكەندٸگٸنە وي سالادى, – دەدٸ گٷلبانۋ قوسىموۆا.
عالىمنىڭ سٶزٸنشە, تٷركٸ مەملەكەتتەرٸن بٸرٸكتٸرەتٸن مەسەلەلەر كٶپ: بٸرٸنشٸدەن, تاريحى ورتاق تٷركٸ حالىقتارىنىڭ ٶزارا باۋىرمالدىلىعى ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ پروبلەمالاردى بٸرلەسٸپ شەشۋدە ٶز نەتيجەسٸن بەرٸپ كەلەدٸ, سەبەبٸ تۋىستىق سەزٸم بٸر وتباسىنىڭ بالالارى سەكٸلدٸ تەگٸنە تارتپاي قويمايدى; ەكٸنشٸدەن, اتا-بابالاردىڭ ەدەت-عۇرپى, سالت-دەستٷرلەرٸ, ويلاۋ جٷيەسٸندەگٸ تٷركٸلٸك تانىم بٸزدٸ بٸرٸكتٸرەدٸ, ٷشٸنشٸدەن تامىرى سانداعان مىڭجىلدىقتارعا كەتەتٸن تٷركٸ تٸلدەرٸنٸڭ سٶزدٸك قورىندا ورىن العان ورتاق اتاۋلار مەن فرازەولوگيزمدەر, ماقال-مەتەلدەر مەن ناقىل سٶزدەر, وبرازدى سٶزدەر مەن بەينەلٸ تٸركەستەر تٷركٸ حالىقتارى تٸلٸنٸڭ بەرٸندە ساقتالعان. سونىڭ دەلەلٸ رەتٸندە قازاقستان كەڭٸستٸگٸندەگٸ جەر-سۋ اتاۋلارىنىڭ تٷپكٸ تٶركٸنٸ كٶنە تٷركٸلٸك ماعىنانى بٸلدٸرەتٸندٸگٸن ايتساق تا جەتكٸلٸكتٸ, مۇنىڭ ٶزٸ تٷركٸ حالىقتارىنىڭ تاريحي وتانى قازاق جەرٸ ەكەندٸگٸن كٶرسەتەدٸ.
– سۇقباتتا ايتىلعان بٸرلەسۋدٸڭ نەتيجەسٸن كٶرسەتكەن 80-نەن استام ٸس-شارالاردىڭ, سونىڭ ٸشٸندە استانادا ٶتكەن Y دٷنيەجٷزٸلٸك كٶشپەندٸلەر ويىندارىنىڭ, جوعارى وقۋ ورىندارى مەن اكادەمييالىق قۇرىلىمداردىڭ باسقوسۋلارى, زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸنٸڭ اراسىنداعى تىعىز بايلانىس, كونفەرەنتسييا, سيمپوزيۋم, قۇرىلتايلاردا كٶتەرٸلەتٸن يدەيالار, سونداي-اق تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ رۋحاني استاناسى بولىپ تٷركٸستان قالاسىنىڭ جارييالانۋى تٷركٸ حالىقتارىنىڭ تاريحي-رۋحاني بٸرلٸگٸن كٶرسەتٸپ قانا قويمايدى, تٷركٸلٸك مەدەنيەتتٸڭ بٷكٸل ەلەمدٸك ٶركەنيەتكە قوسقان ٷلەسٸن ايعاقتايدى, – دەدٸ فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.
گٷلبانۋ قوسىموۆانىڭ پٸكٸرٸنشە, تٷركٸلٸك ٶركەنيەت پەن مەدەنيەتتٸڭ باستاۋ كٶزدەرٸ سانالاتىن كٶنە تٷركٸ جەنە ورتا عاسىر جەدٸگەرلەرٸنٸڭ بارلىق تٷركٸ حالىقتارىنا ورتاقتىعىن تانىپ-بٸلۋ جەنە بٸرلەسە زەرتتەۋ, كەڭ كٶلەمدە ناسيحاتتاۋ, ەلٸمٸزدٸڭ بولاشاعىن قۇرايتىن الىس-بەرٸستٸڭ, ٶزارا ىنتىماقتاستىقتىڭ جالعاسىن تابا بەرۋٸ بٷگٸنگٸ ۇرپاقتىڭ ساناسىنا رۋحاني سەرپٸلٸس جاساپ, بويىنا زور قۋات, سارقىلماس كٷش بەرەرٸ انىق.
– ەجەلگٸ تٷركٸلٸك مەدەنيەت پەن ٶركەنيەتتٸڭ جالعاسى, كٶنە تٷركٸ تٸلٸنٸڭ مۇراگەرٸ سانالاتىن قازاق تٸلٸنٸڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتە تٷسۋ – كەزەك كٷتتٸرمەيتٸن مەسەلە. قوعامدا قازاق تٸلٸنٸڭ رٶلٸن ودان ەرٸ ارتتىرىپ, قوعامنىڭ مەملەكەتتٸك تٸلگە دەگەن قۇرمەت سەزٸمٸن تۋدىرۋ ٷشٸن تٸلدٸڭ ٶمٸرشەڭدٸگٸن دەلەلدەيتٸن تاريحي دەرەكتەردٸ, كٶنە تٷركٸلٸك مەنگە يە قازاق دالاسىنداعى جەر-سۋ اتاۋلارىنىڭ ەتيمولوگيياسىن جەنە قازاق تٸلٸنٸڭ سوناۋ شۋمەر زامانىنان جالعاسىن تاۋىپ كەلە جاتقان سٶزدٸك قورىن, گرامماتيكالىق زاڭدىلىقتارىن, تٷركٸ حالىقتارىنىڭ بەرٸنە ورتاق باي مۇرالارىمىزدى مەكتەپتەردە, جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتۋ وڭ نەتيجە بەرەرٸ سٶزسٸز. تٸلدٸڭ تاريحىن بٸلمەيتٸن, ۇلتىنىڭ تاريحىمەن ماقتانا المايتىن ۇرپاقتا وتانشىلدىق سەزٸم تۋىندامايدى, تاريحي سانا قالىپتاسپاسا, مەملەكەتشٸلدٸك سانا دا قالىپتاسپايدى, – دەدٸ تٷركٸتانۋشى عالىم.
سەتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸ ق.تۇرىسوۆ اتىنداعى گەولوگييا جەنە مۇناي-گاز ٸسٸ ينستيتۋتىنىڭ قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسورى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى سانا قابدراحمانوۆا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ٶتكەن جىلدى قورىتىندىلاپ, الداعى كەزەڭگە ناقتى مەجەلەردٸ بەلگٸلەپ بەرگەن سۇحباتقا ٶز پٸكٸرٸن بٸلدٸردٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, پرەزيدەنت ماقالاسىندا ٸشكٸ جەنە حالىقارالىق كٷن تەرتٸبٸ تٶڭٸرەگٸندەگٸ حالىقتى تولعاندىراتىن ەڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرگە ناقتى ەرٸ تولىققاندى جاۋاپ بەرٸلگەن.
«پرەزيدەنتٸمٸز ٶز سٶزٸندە: «قازٸر ەلەمدە بۇرىن-سوڭدى بولماعان اسا كٷردەلٸ گەوساياسي احۋال قالىپتاسىپ وتىر. سوعان قاراماستان, قازاقستان بەيبٸتشٸلٸك ٷشٸن ديالوگ ورناتۋ جولىندا تيٸمدٸ رٶل اتقاراتىن مەملەكەت رەتٸندە حالىقارالىق ارەناداعى پوزيتسيياسىن كٷشەيتتٸ. بۇل جاعداي ەلٸمٸزدٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە جەنە ەكونوميكامىزدى ورنىقتى دامىتۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ», – دەدٸ. شىن مەنٸندە, سىرتقى فاكتورلاردىڭ, تابيعي اپاتتاردىڭ ەسەرٸنە قاراماستان 2024 جىلى ٷكٸمەت تاراپىنان ەلٸمٸزدٸڭ دامۋىنا دەگەن ٷلكەن مٷمكٸندٸكتەر جاسالدى. پرەزيدەنتٸمٸز ٸشكٸ جەنە سىرتقى ساياسات مەسەلەسٸنە دە وڭتايلى شەشٸممەن كەلٸپ, ەلٸمٸزدٸ ەلەم ارەناسىنا شىعارىپ وتىر. مەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەل باسقارۋداعى ۇستانىمىن تولىقتاي قولداي وتىرىپ, ەلٸمٸزدٸڭ ەگەمەندٸگٸ مەن بەيبٸتشٸلٸگٸنٸڭ مەڭگٸلٸك تۇراقتاۋىنا تٸلەكشٸمٸن», – دەدٸ سانا قابدراحمانوۆا.
