ۇلتتىق قۇرىلتايدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلتاڭابانى ٶزگەرتۋ كەرەك ەكەنٸن, ول كەڭەس زامانىنداعى گەربكە ۇقساپ قالاتىنىن مەلٸمدەدٸ.
بۇل ۇسىنىستان كەيٸن قوعامدا ەلتاڭباعا قاتىستى قىزۋ پٸكٸرتالاس باستالىپ كەتتٸ. Dalanews.kz تٸلشٸسٸ ساراپشىلارمەن سۇحباتتاسىپ, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ وسى تاقىرىپتاعى جازبالارعا دا شولۋ جاسادى.
پرەزيدەنت ەلتاڭباعا قاتىستى پٸكٸرٸندە "ەكلەتيكا" سٶزٸن قولدانادى. بۇل سٶزدٸڭ اشىق دەرەككٶزدەگٸ ماعىناسىنا نازار اۋدارساق, ارحيتەكتۋرا مەن بەينەلەۋ ٶنەرٸنە الۋان ٷلگٸدەگٸ كٶركەم ٶنەر ەلەمەنتتەرٸن تۇتاستاي تالعامسىز قولدانۋ دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ ەكەن.
"ەلتاڭبامىزعا قاتىستى سىني پٸكٸرلەر ايتىلىپ قالادى. ونى كەڭەس زامانىنداعى گەربكە ۇقساتىپ جاتادى. تىم ەكلەكتيكالىق, كٷردەلٸ دەيدٸ. مۇنداي ويدى ەل ٸسٸنە بەي-جاي قارامايتىن بەلسەندٸ ازاماتتار عانا ەمەس, ماماندار دا ايتىپ جٷر. ورىندى پايىمدار ەسكەرۋسٸز قالماۋى كەرەك.
ورتاق كەلٸسٸمگە كەلگەن جاعدايدا ارناۋلى كوميسسييا قۇرۋعا بولادى. بۇل كوميسسييا مەسەلەنٸ جان-جاقتى قاراستىرىپ, قوعامدىق تالقىلاۋ ٶتكٸزەدٸ. سوسىن قازاقستاننىڭ جاڭا ەلتاڭباسىنىڭ جوباسىن جاساۋعا اشىق بايقاۋ جارييالانادى", - دەدٸ توقاەۆ.
"جەكە ٶز باسىم قر ەلتاڭباسىنان سٶكەت, كٶڭٸلگە جاقپايتىن ەش نەرسە كٶرٸپ وتىرعان جوقپىن. وسى يدەيانى پرەزيدەنتكە ۇسىنعان كەڭەسشٸلەردەن سۇراۋ كەرەك. مەنٸڭشە, گەربتٸ ٶزگەرتكەنمەن ەشتەڭە ٶزگەرمەيدٸ, وعان كەتەتٸن اقىل-وي مەن كٷش- جٸگەردٸ, بارلىق ماتەريالدىق, قارجىلاي شىعىنداردى باسقا ماقساتقا, باعىتقا جۇمساۋ كەرەك", - دەدٸ پروفەسسور.
ساراپشى باياۋجۇما اسىلبەك بۇل تالاسقا پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
"جالپى ٶزٸم ەلتاڭبانى ٶزگەرتۋگە قارسىمىن. بٸرٸنشٸدەن, ەلتاڭبادا 40-تان اسا ەلەمەنت بار. ۋىقتان, شاڭىراقتان باستاپ پىراققا دەيٸن بٷكٸل ۇلتتىق بولمىسىمىزدى, قازاقيلىعىمىزدى, تاريحتى كٶرسەتٸپ تۇرعان دٷنيە. بەس جۇلدىز قىتايدىڭ دا, تٷركييانىڭ دا, امەريكانىڭ دا تۋىندا بار. بەس جۇلدىز قازاقتىڭ جۇلدىزى جارقىراي بەرسٸن, بيٸكتە تۇرسىن دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ. تەمٸرقازىق دەگەن جۇلدىز بار. سونى بٸلدٸرەدٸ. سوندىقتان دەل قازٸرگٸ ۋاقىتتا مەملەكەتتٸك رەمٸزدەردٸ ٶزگەرتۋدٸڭ ەشقانداي قاجەتٸ جوق.
1991 جىلى بٸزدٸ اتامەكەنگە سوناۋ موڭعولييادان شاقىرىپ ەكەلگەن وسى كٶك تۋ مەن ەلتاڭبامىز بولاتىن. ەلتاڭبا مەن كٶك تۋ جٷرەگٸمٸزگە ٶتە جاقىن.
ماماندار ەسەپتەپ جاتىر عوي, ەلتاڭبانى اۋىستىرۋدىڭ ٶزٸندە ميللياردتاعان تەڭگە قاراجات قاجەت بولادى. بارلىق بالاباقشادان باستاپ مەملەكەتتٸك مەكەمەلەردٸڭ ەلتاڭبالارىن اۋىستىرۋعا تۋرا كەلەدٸ. بۇل دا قيىن ەكونوميكالىق داعدارىس تۇسىندا ەشقانداي پايداسىز دٷنيە.
بٸزدٸڭ ەلتاڭبامىز امەريكانىڭ حالىقارالىق زەرتتەۋٸندە ەڭ ەسەم ەلتاڭبا رەتٸندە 9-ورىندى الادى. سوندىقتان بٸز كەرٸسٸنشە مەملەكەتتٸك رەمٸزدەرٸمٸزدٸ جاستارعا ناسيحاتتاۋىمىز كەرەك. ەلتاڭبا مەن تۋىمىز برەند بولىپ كەتكەن, وسى ارقىلى بٷكٸل دٷنيەجٷزٸ تانيدى.
...ەلتاڭبانى ٶزگەرتۋ تۋرالى باستاماسىن قولدامايمىن. بۇل - پرەزيدەنتتٸڭ ەمەس, وعان ايتىپ وتىرعان بٸر توپ ادامنىڭ يدەياسى. پايدا كٶزدەگەن دە بولۋى مٷمكٸن. ەكٸنشٸ جاعى ٶزدەرٸنٸڭ ابىرويلارىن شىعارۋدى كٶزدەگەن بولار", - دەيدٸ ساراپشى.
تاريحشى حانكەلدٸ ەبجانوۆ تا قازٸرگٸ ەلتاڭبانىڭ ماعىنالىق جاعىنان دا, تاريحي جاعىنان دا كٶتەرگەن جٷگٸ مول ەكەنٸن ايتتى.
"تاپ قازٸر ەلتاڭبانى ٶزگەرتۋگە سونشاما قاجەتتٸلٸك تۋىپ تۇرعان جوق. الدا ودان دا ماڭىزدى, ودان دا قاجەت, ودان دا كەزەك كٷتتٸرمەيتٸن مەسەلەلەر بار. ال ەندٸ ەلتاڭبا بٷگٸن-ەرتەڭ شەشپەسە دە زييانىن كەلتٸرمەيدٸ جەنە ەلتاڭبامىز سونشاما جامان دا ەمەس. وندا تاريحىمىزدىڭ, تاعدىرىمىزدىڭ بەلەستەرٸ كٶرٸنٸپ تۇر.
مەملەكەتتٸك رەمٸزدەرگە ٶزگەرٸس ەنگٸزۋ كەرەك بولسا, ەنۇرانداعى اۆتور نازارباەۆ دەگەن سٶزدٸڭ ورنىن اۋىستىرۋ كەرەك.
ايتار ەدٸم, ەنۇرانعا "اتامەكەن" ٶلەڭٸن الساق بولار ەدٸ. تۇرعان بويى پاتريوتيزم. تۇرعان بويى ٶرشٸلدٸك. ال ەندٸ ەلتاڭبامىز بٸرەۋدٸكٸنەن ٸلگەرٸ, بٸرەۋدٸكٸنەن كەيٸن. جۇرتتىڭ ەلتاڭباسىندا اۆتوماتتىڭ دا سۋرەتٸ تۇر, ول ەل سوعىسقۇمار بولىپ كەتتٸ دەگەن سٶز ەمەس قوي. قايتا بٸزدٸڭ ەلتاڭبامىزدا تاريحىمىزدىڭ, ساق دەۋٸرٸنٸڭ, ودان بەرگٸ زاماننىڭ كٶرٸنٸستەرٸ بار. جۇلمالايتىن, تاپ قازٸر اۋىستىراتىن زەرۋلٸك جوق.
كٷتە تۇرايىق, ۋاقىت كەلەدٸ. بٷگٸن-ەرتەڭ تونالعان, ەدٸلەتسٸزدٸككە ۇرىنعان, جەمقورلاردىڭ مەكەنٸنە اينالعان قازاقستاندى ەدٸلەتتٸ, جاڭا قازاقستانعا اينالدىرا الساق, ولجا بولار ەدٸ", - دەدٸ عالىم.
ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە دە ەلتاڭبا تٶڭٸرەگٸندەگٸ پٸكٸرتالاستار كٶبەيگەن. مەسەلەن, جازۋشى, باسپاگەر ارمان ەلمەنبەت قازٸرگٸ ەلتاڭبادا كەڭەستٸك ستيل ساقتالعانىن ايتادى.
"ەلتاڭبانى ٶزگەرتپەۋ كەرەك دەگەن پٸكٸر كٶپ ەكەن, قاراسام. مەن ٶزگەرتۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. قازٸرگٸ ەلتاڭبامىز جىپىر-جىپىر بٸرنەرسە, ونىڭ ٷستٸنە سوۆەت كەزٸندەگٸ ستيل. نانباساڭىز, گەرب بەلوسرۋسسكوي سسر, گەرب ۋزبەكسكوي سسر دەپ جازىپ كٶرٸڭٸزدەرشٸ گۋگلعا", - دەدٸ ول.
ٶيتكەنٸ جاسىراتىنى جوق, قازٸرگٸ ەلتاڭبا ماعان ە دەگەننەن-اق ۇناماعان بولاتىن, تٸپتٸ 1992 جىلى بۇل تۋرالى پٸكٸرٸم "الماتى اقشامى" گازەتٸنە جارييالانعانى ەسٸمدە.
بٸراق, مەنٸڭ اڭعارۋىمشا, توقاەۆتىڭ سٶزٸ ەلتاڭبا مٸندەتتٸ تٷردە ٶزگەرتٸلەدٸ دەگەندٸ بٸلدٸرمەيتٸن دە سەكٸلدٸ. ياعني, مەنٸڭ تٷسٸنگەنٸم, الدىمەن تٷرلٸ پايىمدار, پٸكٸرلەر تىڭدالۋى كەرەك. سودان سوڭ دا, ورتاق شەشٸمگە كەلگەن جاعدايدا دا, مەسەلە ەبدەن جان-جاقتى قاراستىرىلىپ, پىسىقتالۋى شارت. ەگەر ەلتاڭبانى اۋىستىرماساق بولمايدى دەگەن تٷبەگەيلٸ قورىتىندىعا كەلگەن كەزدە عانا جاڭا ەلتاڭبانىڭ جوباسىن جاساۋعا اشىق بايقاۋ جارييالانادى. دەمەك, ەلتاڭبا اۋىستىرۋ ەسٸك اۋىستىرعانداي بٷگٸن-ەرتەڭ بولا سالاتىن شارۋا ەمەس. ەبدەن تالدانىپ-تارازىلانۋى كەرەك, تٷرلٸ كٶزقاراستار تىڭدالىپ, ەسكەرٸلۋٸ كەرەك", - دەپ جازدى جۋرناليست.
ەڭ قىزىعى, باستاپقىدا ەلتاڭبانىڭ العاشقى ەسكيزدەرٸندە قازاقستاننىڭ ٷش جٷزٸنٸڭ بٸرٸگۋٸن بەينەلەيتٸن ٷش جۇلدىز بولعان.
ەكٸنشٸسٸ, ەلتاڭبادا مەملەكەت اتاۋىنىڭ "قازاقستان" دەگەن جازىلۋى گەرالديكالىق تاۆتولوگييانىڭ بٸر تٷرٸ بولىپ ەسەپتەلەدٸ. ەلتاڭبا - بۇل رەمٸزدەر تٷرٸندە كٶرسەتٸلگەن مەملەكەتتٸڭ اتاۋى. ياعني ەلتاڭبانىڭ ۇرانىندا اتا-بابالاردىڭ ەرلٸگٸ نەمەسە ولاردىڭ ۇرپاقتارعا ۇلاعاتى بولۋى كەرەك. مەملەكەتتٸڭ اتاۋى ەلتاڭبانىڭ ۇرانى بولا المايدى (اقش, تٷركييا, ۋكراينا, فرانتسييا ەلدەرٸنٸڭ جەنە ت.ب. كٶپتەگەن ەلدەردٸڭ ەلتاڭباسىندا مەملەكەت اتاۋى جوق).
