بٸرٸنشٸ, ەربٸر قازاقستاندىق سٶز بوستاندىعى شەكتەلمەگەن, شىنايى اقپاراتقا قول جەتكٸزۋٸ كەرەك. ەكٸنشٸ, اقپاراتتىق كەڭٸستٸك ساپا جاعىنان دامىپ, حالىق اراسىندا سۇرانىسقا يە بولۋى تيٸس. ٷشٸنشٸ, سەنٸم جەنە قۇپييالىلىق.
كەز كەلگەن باق بۇرمالانعان, جالعاندىققا نەگٸزدەلگەن اقپاراتتى ەمەس, انىق, تەكسەرٸلگەن مەلٸمەت بەرۋگە مٷددەلٸ. بۇل رەتتە بٸرەۋدٸڭ جەكە ٶمٸرٸنە قول سۇقپاۋ, جەكە جەنە وتباسىلىق قۇپييانى ساقتاۋ, ار-نامىسى مەن قادٸر-قاسيەتٸن قورعاۋ مەسەلەسٸ تاعى بار. دوكترينا ٶز دەڭگەيٸندە جٷزەگە اسسا, اقپارات سالاسىندا جٷيە ورناپ, ساپاسى جوعارى, بەسەكەگە قابٸلەتتٸ بولاتىنى سٶزسٸز.
قوعامدى ۇيىستىرۋعا جەنە ازاماتتىق تۇتاستىقتى نىعايتۋعا ىقپال ەتە وتىرىپ, ۇزاق مەرزٸمدٸ دامۋ جولىندا اقپاراتتىق ساياساتتىڭ ۆەكتورى مەن مازمۇنىن ايقىندايتىن قۇندىلىقتار دوكترينانىڭ ماڭىزدى تۇسى. ياعني, دوكترينا مەملەكەت پەن قوعام اراسىندا تيٸمدٸ بايلانىس ورناتىپ, مەملەكەتتٸك ساياساتتى قالىپتاستىرۋعا تٸكەلەي اتسالىسادى.
اقپاراتتىق دوكترينا جايىندا تالاي جىل وسى سالانىڭ قازانىندا قايناعان ماماندار نە دەيدٸ? سٶز بوستاندىعى اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ ساقتاۋعا كەپٸلدٸ بەرە الا ما?
سەنات دەپۋتاتى نۇرتٶرە جٷسٸپتٸڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل قۇجاتتا وتاندىق اقپارات سالاسىن دامىتۋ جٶنٸندەگٸ كٶزقاراستار مەن قاعيداتتار جٷيەسٸ, ونىڭ اشىقتىعى مەن بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋ تەتٸكتەرٸ ايقىندالعان.
«اقپاراتتىق دوكترينانىڭ قابىلدانۋى – ماڭىزدى مەسەلە. قازٸرگٸ تاڭدا كٶپتەگەن باق مەملەكەتتٸك تاپسىرىس ارقىلى قارجىلاندىرىلادى. نەگٸزٸنەن العاندا مەملەكەتتٸك تاپسىرىس مەملەكەتتٸك ساياساتپەن تىعىز ٷيلەسۋٸ شارت. مەملەكەتتٸك ساياسات ٶزەگٸندە مەملەكەت مٷددەسٸ جاتىر. دەستٷرلٸ باق وسى ماقساتقا قىزمەت ەتەدٸ.
قازٸر رەسپۋبليكامىزداعى اۋداندىق, قالالىق, وبلىستىق باسىلىمداردىڭ جاعدايى مەز ەمەس. بٸرقاتار ٶڭٸردە اۋداندىق گازەتتەر جەكەشەلەندٸرٸلدٸ. اۋدان ەكٸمدٸكتەرٸ مەن مەسليحاتتارى ارقىلى قارجىلاندىرىپ وتىرعاندارى دا بار. قالالىق جەنە وبلىستىق گازەتتەردٸڭ عانا ەمەس, رەسپۋبليكالىق گازەت-جۋرنالداردىڭ تيراجى جىل ٶتكەن سايىن تٶمەندەپ بارادى. تيراج بەن گازەتتٸ تاراتۋ مەسەلەسٸ تالاي رەداكتسييانىڭ باس اۋرۋىنا اينالعان. جالپى, دەستٷرلٸ باق-تىڭ جاعدايى قىل ٷستٸندە تۇر. بالالارعا ارنالعان گازەت-جۋرنالدار شىعۋىن توقتاتاتىن حالگە جەتتٸ. سونداي-اق سالالىق باسىلىمدار تاعدىرى نە بولادى? مەملەكەتتٸك تاپسىرىس نە ٷشٸن بەرٸلەدٸ? اقپاراتتىق دوكترينادا كٶرسەتٸلگەندەي: وتاندىق اقپاراتتىق سالانى دامىتۋ, قوعامنىڭ مٷددەلەرٸنە جاۋاپ بەرەتٸن جەنە مەملەكەتتٸڭ ودان ەرٸ دامۋىنا ىقپال ەتەتٸن يدەيالىق قۇندىلىقتاردى بەكٸتەدٸ», – دەيدٸ.
سەناتوردىڭ پٸكٸرٸنشە, دوكترينادا باسپا نارىعىنىڭ جۇمىس ٸستەۋ فورماتىن ٶزگەرتٸپ, تٸلشٸلەردٸڭ ساراپتامالىق-تالداۋ اقپاراتىنا ويىسۋى, كٶرنەكٸ, ديزاينەرلٸك جاڭالىقتاردى ەنگٸزۋ جاعى دا قوزعالعان.
«بٷگٸندە ازاماتتاردىڭ 9 پايىزدان استامى ٷشٸن باسپاسٶز ەلٸ دە نەگٸزگٸ اقپارات كٶزٸ. قىزىعۋشىلىق دەڭگەيٸ وقىرمان جاسىنا تٸكەلەي تەۋەلدٸ, ياعني وقىرمان نەعۇرلىم ەرەسەك بولسا, باسىلىمداردى سوعۇرلىم جيٸ وقيدى. گازەت-جۋرنالدار اۋديتوريياسىنىڭ كٶپ بٶلٸگٸن اۋىلدى جەرلەردە تۇراتىن 50-55 جاستان اسقان ادامدار قۇرايدى. الايدا جالپى اۋديتورييانىڭ بالامالى كوممۋنيكاتسييا ارنالارىنا كٶشۋٸ باسىلىمدارعا دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ تٶمەندەگەندٸگٸن كٶرسەتەدٸ», – دەلٸنگەن.
– سەنٸمدٸ اقپاراتتى تاراتۋ, جالعان جەنە مانيپۋلياتسييالىق اقپاراتقا قارسى تۇرۋ, سونداي-اق قوعامنىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا دەگەن سەنٸمٸن ارتتىرۋ مەسەلەلەرٸ ٶزەكتٸ. سەنٸمدٸ اقپارات كٶزٸ – دەستٷرلٸ باق. بۇل باسى اشىق نەرسە. تاسقا باسىلعان سٶزدٸ تالاي عاسىر ٶتسە دە تاۋىپ الۋعا بولادى. ال قاپتاعان سايتتارداعى جارييالانىمداردى ٸزدەپ تابۋدىڭ ٶزٸ ٷلكەن مەسەلە. ال ونىڭ ساقتالۋىنا ەشكٸم كەپٸلدٸك بەرە المايدى.
بٸر سٶزبەن ايتقاندا, اقپاراتتىق دوكترينا اقپاراتتىق كەڭٸستٸگٸندەگٸ تٷيتكٸلدٸ شەشۋگە, ەڭ باستىسى مەملەكەتتٸك مٷددەنٸ ەسكەرۋگە جول اشادى دەگەن ٷمٸتتەمٸز», – دەيدٸ سەناتور.
ال سەناتور بيبٸگٷل جەكسەنبايدىڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ كەزەڭ اقپاراتتىق دەۋٸر بولعاندىقتان تٷرلٸ جاعىمسىز جاڭالىقتار مەن جالعان اقپار ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە جەلدەي ەسٸپ جٷر.
«سوراقىسى, ونى تٸپتٸ كەيبٸر باق كٶشٸرٸپ بەرەتٸن كەزدەرٸ دە بولادى. وقىرمان, كٶرەرمەن, تىڭدارمان ٶتٸرٸك-شىنى ارالاسقان اقپاراتتار تاسقىنىنان اداساتىن كەز از ەمەس. ال ونىڭ الدىن الۋ ٷشٸن قوعامنىڭ سونداي سىن-قاتەرلەرگە قارسى يممۋنيتەتٸ بولۋى شارت. تاعى بٸر ماڭىزدى مەسەلە, ساراپشىلار پٸكٸرٸنشە, «مەملەكەت-قوعام-ازامات» ٶزارا قاتىناستار جٷيەسٸندە كوممۋنيكاتسييانىڭ تٶمەندٸگٸ, حالىقتىڭ اقپاراتتىق ساۋاتسىزدىعى بايقالدى. سوندىقتان «اقپاراتتىق دوكترينا» ٶزٸنە بٸرقاتار مٸندەتتەردٸ جٷكتەيدٸ», – دەيدٸ ول.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, دوكترينا جالعان اقپاراتقا قارسى ٸس-قيمىلدىڭ مەملەكەتتٸك تەتٸگٸن جەتٸلدٸرۋگە, اقپاراتتىق پروتسەستٸڭ بارلىق قاتىسۋشىلارى اراسىندا تيٸمدٸ كوممۋنيكاتسييالار جٷيەسٸن قۇرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ, ەدٸلەتتٸ قازاقستاندى قۇرۋ باعىتى اياسىندا اقپاراتتىق سالانىڭ مٸندەتتەرٸن شەشۋگە ىقپال ەتەتٸن بولادى.
– دوكترينانى ٸسكە اسىرۋ اياسىندا قابىلدانىپ جاتقان شارالار كەشەندٸ تۇرعىدا وتاندىق اقپاراتتىق ٶنٸمنٸڭ جەنە تۇتاس سالانىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرىپ, اقپاراتتىق ٶرٸستٸڭ نەگٸزگٸ ساياسي-يدەولوگييالىق باعىتتارىندا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردىڭ ٷستەمدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە, سىرتقى اقپاراتتىق ىقپالدى تەجەۋدٸڭ تيٸمدٸ تەتٸكتەرٸن تۇجىرىمداۋعا; حالىقارالىق دەڭگەيدە ساپالى اقپاراتتىق قاتىسۋدى ارتتىرۋعا; سالانىڭ نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق بازاسىن جەتٸلدٸرۋگە ىقپال ەتۋگە تيٸس.
دوكترينادا مەلٸمدەلگەن اقپاراتتىق سالاداعى قوعامدىق قاتىناستاردىڭ بارلىق سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ نەگٸزگٸ ٶزارا ٸس-قيمىل قاعيداتتارىنىڭ ساقتالۋى ەلدٸڭ مەدياسالاسىن جاڭا ساپالىق, بەسەكەگە قابٸلەتتٸ دامۋ دەڭگەيٸنە شىعارادى. مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, ەلٸمٸزدٸڭ اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن يدەولوگييالىق دەربەستٸگٸن قامتاماسىز ەتەدٸ. قوعامداعى جاڭا قۇندىلىقتاردى دەرٸپتەۋگە مٷمكٸندٸك اشادى.
بۇقارالىق اقپارات مەسەلەسٸ مەملەكەتتٸك ماڭىزدى ٸستەردٸڭ الدىڭعى قاتارىندا بولۋ قاجەتتٸگٸن ٶمٸر كٶرسەتٸپ وتىر. باق-تى, اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ ۇمىتقان مەملەكەتتٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ قيىن. تٶرت قۇبىلاسى تٷگەل مەملەكەت دەي المايمىز. باق-تىڭ شىن مەنٸندەگٸ ميسسيياسى قالاي بولۋى كەرەكتٸگٸن دە وسىنداي قۇجات دەلەلدەي تٷسەدٸ دەپ سەنٸمٸز, – دەدٸ سەناتور.
