– «كەزٸندە تەاتردا جاس ابايدى ويناعاننان كەيٸن دانا اباي رٶلٸن ساحناعا الىپ شىعۋدان باس تارتتىم» دەپسٸز بٸر سۇحباتىڭىزدا. ال تولىسا كەلە دەرەكتٸ فيلمدە «اباي» رٶلٸن وينادىڭىز. بٷگٸندە قاراشاڭىراق ساحناسىنداعى «اباي» قويىلىمىندا ەزٸمحان بەينەسٸمەن كٶرٸنٸپ جٷرسٸز, قازٸرگٸ ۋاقىتتا «قازاقتىڭ باس اقىنىنىڭ» بەينەسٸن ويناعىڭىز كەلە مە?
– ٶنەر سالاسىندا «تەاتر, كينو, تەلەارنالاردىڭ جٷگٸن بٸرگە ارقالاۋ – تەاتردى ساتۋ» دەگەن پٸكٸرلەردٸ ەستٸپ جاتامىز. وسى ويعا بايلانىستى نە ايتار ەدٸڭٸز?
– تەاتردى ساتۋ دەگەن بولمايدى, تەاتر ارقىلى تەلەارناعا, تەلەارنادان كينوعا باردىق. بٸر كەزدەرٸ, جارنامالارعا جيٸ تٷسكەن جىلدارى قۇربى-قۇرداس, ٷزەڭگٸلەس دوستارىم اراسىندا «جارنامانىڭ كورولٸ» اتانىپ كەتتٸم. ٶمٸردە دە, ٶنەردە دە رەتٸمەن, ساتىسىمەن جىلجيتىن كەزەڭدەر بولادى. جاس اكتەرلەرگە دە ايتامىن: «جارق ەتٸپ سٶنگەن شوق جۇلدىزدان, سٷمبٸلە جۇلدىز ارتىق» دەپ. باعدارلامالاردى جٷرگٸزدٸم, قاتىستىم, سەريال, كينو, دەرەكتٸ فيلمدەرگە تٷستٸم. قازاق ايتپاقشى, بٸر تەرٸنٸڭ پۇشپاعىن يلەپ جٷرمٸز. ال ٶنەردٸڭ قاي سالاسىندا بولسىن قارىم-قابٸلەتٸڭدٸ كٶرەرمەن ٶزٸ ساراپتاپ الادى. زامان تالابى سولاي – ٷلگەرۋ كەرەك. ەگەر مەن تەاتردىڭ اياسىندا عانا رٶلدەر ويناسام, مەنٸ تەك تەاتر كٶرەرمەندەرٸ عانا بٸلەدٸ. ال تەلەارنا – تانىمالدىلىق ەكەلەدٸ. ونىڭ ٶزٸندە بٸرەۋگە تٷرٸڭ, بٸرەۋگە ٷنٸڭ ۇنامايدى. «سٸزدٸڭ ٶنەرٸڭٸز ۇنايدى» دەپ پٸكٸرلەرٸن جازىپ جاتاتىن كٶرەرمەندەرٸم دە بار. جالپى, ٶزٸم تۋرالى «وسى دا كٶگٸلدٸر ەكراننان كٶلبەڭدەپ تٷسپەي قويدى-اۋ» دەگەن جاعىمسىز پٸكٸر, ٶسەك-اياڭ ەستي قويمادىم. اللا سەتٸن سالىپ تۇرادى. جاقىن ارادا بٸر تەلەحيكاياعا تٷسٸپ كەلدٸم. جازداي ەكٸ تەلەحيكايادان باس تارتتىم. بۇرىندارى فورما كيٸپ جٷرگەن شەنەۋنٸكتەردٸڭ, ٸزكەسۋشٸلەردٸڭ رٶلدەرٸنە كٶپ شاقىراتىن, اتاپ ايتسام, «مەنت» كينوسى مەن «پارىز» تەلەحيكاياسى. ال جازداعى ەكٸ فيلمنەن باس تارتۋ سەبەبٸم, قايتا-قايتا بٸر بەينەنٸ ويناعىم كەلمەدٸ. سوڭعى كەزدەرٸ دەرٸگەردٸڭ رٶلٸنە كٶبٸرەك شاقىرىپ جٷر, ول بەينە ٶزٸمە ۇنايدى. بٸراق, ەرتٷرلٸ سەبەپتەرگە وراي بارا الماي قالدىم.
– «بٸزدٸڭ اعاي» تەلەحيكاياسىندا «تٶرت قىزدىڭ ەكەسٸ بولۋ وڭاي ەمەس» دەپ اعىنان جارىلىپسىز بٸر سٶزٸڭٸزدە, سوندا قانداي قيىندىقتارعا تاپ بولدىڭىز? اكتەردٸڭ رٶلٸنە سىنشىلار مەن كٶرەرمەندەر باعا بەرەدٸ, ال ٶزٸڭٸز ويناعان تەمٸرجولشى تٸلەۋبەك وبرازىنا كٶڭٸلٸڭٸز تولا ما?
– بٷگٸندە قازاق كينوسىنىڭ قورجىنى كٷن سايىن قومپيىپ كەلەدٸ. الايدا, سانىن كٶبەيتەمٸز دەپ ساپاسىن تٷسٸرٸپ العان جوقپىز با? كٶرەرمەننٸڭ كٶزايىمىنا اينالعان ٷندٸ, كورەي, تٷرٸك, ورىس فيلمدەرٸن ىسىرىپ تاستاپ, مەنمۇندالاپ الدىڭعى شەپتە جٷرگەن قازاق كينوسى دەپ قانداي تۋىندىنى اتاي الار ەدٸڭٸز?
– فيلمدەردٸڭ كٶبەيگەنٸ جاقسى, اكتەرلەر دە اشىلادى, كينو داميدى. وسىدان بەس, ون جىلعى فيلمدەرگە قاراعاندا تەحنيكا ٶزگەرگەن, شەتەلگە بارىپ, تەجٸريبە الماسىپ قايتقان رەجيسسەرلەردٸڭ جاڭاشىلدىعى ٶز الدىنا, باستىسى بەسەكە بار. ال بەسەكە بولعان جەردە ٶنەر داميدى. «جاڭا قونىس» دەگەن تەلەحيكايانىڭ ەپيزودىنا تٷستٸم. تولىق نۇسقاسىن كٶرمەسەم دە, عالامتوردان كٶزٸم شالىپ قالدى, جاقسى شىققان دەپ ايتار ەدٸم. «قارا شاڭىراق» تا كٶرەرمەندەردٸ كٶپ تارتتى. ٷندٸمەن ۋلانعانشا, ٶزٸمٸزدٸڭ ۇلتتىق تۋىندىلارمەن سۋسىنداعانىمىز ارتىق. ٷندٸلەردٸڭ 300, 1000 سەريالى فيلمدەرٸ ادامداردى جالىقتىرادى, ال قىسقا سەريالدار بٸزدە, قۇدايعا شٷكٸر بارشىلىق. جاقىندا بەرٸك ايتجان ٸنٸمٸز ويناعان «امانات» فيلمٸ مەن مەسكەۋدە 37-رەت ٶتكەن كينوفەستيۆالدە «ٷزدٸك اكتەر» نوميناتسيياسىن جەڭٸپ العان ٸنٸمٸز ەركەبۇلان دايىروۆ تٷسكەن «شلاگباۋم» فيلمٸن دە حالىق جاقسى قابىلدادى دەگەن ويدامىن. قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا ارنالعان «قازاق ەلٸ» تٷسٸرٸلٸپ جاتىر. تاريحي فيلمدەردٸ جاقسى كٶرەتٸندٸكتەن, وسى فيلمنەن تاماشا جاڭالىق كٷتەمٸن.
– ەرينە, وينايمىن. فيلم تٷسٸرۋگە سۇرانىپ تۇرعان تاريحي فيلمدەرٸمٸز كٶپ قوي, 100-300 سەرييالار سودان تۋىندايدى. 550 جىلدىقتان بەرٸ قاراي العاننىڭ ٶزٸندە قانشاما حاندار, دانا بيلەر مەن باتىرلارىمىز بار. ستسەنارييلەر جازىلسا... الاش كٶسەمدەرٸنٸڭ ٶزٸ قانشاما?! قازٸر جامبىل جاباەۆ, نۇرعيسا تٸلەنديەۆ تۋرالى فيلمدەر تٷسٸرٸلٸپ جاتىر. وسىنداي تاريحي تاقىرىپتاعى تۋىندىلارعا قاراجات بٶلٸنٸپ, قولداۋ كٶرسەتٸلٸپ جاتسا قۋانامىز. تاريح بٸزدٸڭ بولاشاعىمىزعا كەرەك. ٶتكەندە عانا قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا ارنالعان ەلوردامىز بەن تارازدا اتقارىلعان ٸس-شارالاردا قازاق ٶنەرٸنٸڭ قاراشاڭىراعى باس بولىپ, ابىرويىمىز سىنعا تٷسكەن سەتتە موينىمىزعا ارتىلعان جٷكتٸ تەاتر ۇجىمى بولىپ جۇمىلا كٶتەردٸك. «قازاق حالقىندا تاريح بولماعان» دەپ ايتقان جۇرتقا تاريحى تەرەڭنەن باستاۋ الاتىن قارعا تامىرلى قازاق ەكەنٸمٸزدٸ دەلەلدەدٸك. تالدىقورعاندا ساحنالانعان جوڭعاردىڭ 50 مىڭ قولىنا 600 ەسكەر تويتارىس بەرگەن, قازاقتىڭ ٶر رۋحى جالىنداعىن «وربۇلاق شايقاسى» قويىلىمىندا قالماقتى قازاقتىڭ باتىرى جەڭگەن سوڭعى شايقاستا, بالادان باستاپ, اقساقالدى قاريياعا دەيٸن كٶزدەرٸنە ىستىق جاس ٷيٸرٸلدٸ دەگەندٸ سپەكتاكلدٸ ساحنالاعان كاسكادەر جٸگٸتتەردەن ەستٸگەندە, كٶڭٸلٸم بوساپ, تەبٸرەنٸپ كەتتٸم. تاريحىن تٷگەندەگەن ەلدٸڭ ۇرپاعى ۇلاعاتتى بولادى. «بٷگٸنگٸ ەڭگٸمە – ەرتەڭگٸ تاريح» دەپ اۋزىمىزدى تولتىرىپ ايتقانىمىزبەن, سول ەرتەڭگە قالاتىن ٸسٸمٸز بولۋى كەرەك. قازاق حاندىعىنىڭ قۇرىلعانىنان باستاپ, التىن كٷن اسپانىنىڭ استىندا, التىن دەندٸ ەلدە ٶمٸر سٷرگەن ەگەمەندٸ ەلٸمٸزگە دەيٸنگٸ ارالىقتا تاريحىمىزدى قامتىپ, ۇلى دالانىڭ تٶل پەرزەنتتەرٸ مەن تۇلعالارىنىڭ ەرقايسىسىنا جەكە تۋىندى ارناساق, مىسالى, باۋىرجان مومىشۇلى, عارىشكەرلەر, ت.ب. ارتىقتىق ەتپەيدٸ.
– تەاتردا كومەدييا, تراگەدييا, دراما جانرلارىنىڭ قايسىسىن الساق تا, كەيٸپكەرگە كەندە بولعان جوقسىز. وسى جانرلاردىڭ قايسىسى جان دٷنيەڭٸزگە جاقىن?
– تەاترعا كەلگەندە بەرٸن كٶردٸم. بٶلٸپ-جارا المايمىن. الايدا, وڭ جامباسىما كەلٸپ جاتاتىن رٶلدەر بولادى. اكتەر بولعاننان كەيٸن قانداي رٶل بەرٸلسە دە, ٶز دەڭگەيٸندە شىعارۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. كەزٸندە كاسسالىق سپەكتاكل بولعان «جەلٸككەن جاستار» دەگەن كومەدييادا وينادىم. تراگەدييا, درامانىڭ بٸرازىن كٶردٸم. قازٸر جەكە بٸر رٶل بولسا, تاپسىرىسپەن جازعىزىپ ويناسام با دەگەن ويىم بار. ونى دا ٶزٸمٸزدٸڭ تەاتردىڭ ارتيستەرٸ ساحنالاسا... دۋلىعا اقمولدانىڭ بويىنان رەجيسسەرلٸك قابٸلەتتٸ بايقايمىن. ەشكٸمگە ايتپاي جٷرگەن سىرىم ەدٸ. «دۋلىعا, مەنٸڭ رەجيسسەرٸم بولىپ, بٸر سپەكتاكل قويمايسىڭ با?» دەپ استارلى قالجىڭداپ, كٶڭٸلٸنە وي سالامىن. ادامعا الدىمەن وي تاستاۋ, ونان كەيٸن جٷزەگە اسىرۋ كەرەك. بٸزگە ٷلكەن زالدىڭ كەرەگٸ جوق, كٸشٸ زالدىڭ بٸر بۇرىشىندا ويناساق دەگەن ويىم بار. «مەنٸڭ 60, 70, 80 جاستاعى مەرەيتويلارىمداعى رەجيسسەرٸم, دۋلىعا – سەن, جٷرگٸزۋشٸم – ەرلان بٸلەل مەن اسىلبەك بورانباي بولادى» دەپ قۇرداستارىما ەزٸلگە سالىپ استارلاپ قويامىن. قۇر سٶز ەمەس, باستىسى وي بار.
– اكتەر ٷشٸن باستىسى رەجيسسەر جەنە ەرٸپتەستەرمەن سەيكەسە جۇمىس ٸستەۋ سيياقتى. رەجيسسەردٸڭ ايتقانىنا كەلٸسپەي نەمەسە ەرٸپتەستەرٸڭٸزبەن تٸل تابىسا المايتىن جاعدايلار بولا ما?
– ەرينە, كٸشٸگٸرٸم كەلٸسپەۋشٸلٸكتەر, ميزانستسەنا مەن مونولوگ ۇناماي, ٸشكٸ جان دٷنيەڭنٸڭ, جٷرەگٸڭنٸڭ قالاۋى رەجيسسەردٸڭ تالابىنا سەيكەسپەي ەۋرە-سارساڭعا سالاتىن كەزدەر بولادى. الايدا, قانداي رەجيسسەرمەن جۇمىس جاساسام دا تٸل تابىسۋعا تىرىسىپ, ويىمىزدىڭ بٸر ارنادا توعىسقانىن قالايمىن. سپەكتاكلدەن كەيٸن كەيٸپكەرٸمنٸڭ ارتىق تٷسكەن, كەم كەتكەن جەرلەرٸن باعامدايمىن. كەيدە: «قاپ, مىنا جەردە بىلاي ٸستەۋٸم كەرەك ەدٸ» دەپ قىنجىلاتىنىم بار, ال دٶپ تٷسكەن تۇسىمدا كٶرەرمەندەر دە, ٶزٸم دە راقاتتانامىن. ارتىق كەتكەننەن, جەتپەي قالعان جاقسى دەپ ويلايمىن. الدىمىزداعى اعا بۋىننان كٶپ ٷيرەندٸم, «سىرت كٶز سىنشى», ٶزٸڭە بايقالماعاندى ٶزگەلەر كٶبٸرەك اڭعارادى. كٶرەرمەندەر ورىندىعىندا وتىرىپ, اكتەردٸ باقىلاي قالساق, كەم-كەتٸگٸن تٷزەۋگە تىرىسىپ, اقىل ايتىپ جاتامىز. ال ونىڭ ورنىنا ٶزٸمٸزدٸ قويىپ كٶرسەك, بٸزدەن دە شىقپاي جاتادى. سوندىقتان, سىرت كٶز پٸكٸرٸمەن بٶلٸسٸپ, كٶزقاراسىن ايتىپ, ارتىق-كەمٸڭدٸ تارازىلاپ جاتسا, قۋانا قابىلدايمىن. قويىلىم كەزٸندە ساحنادا ەرٸپتەسٸڭمەن سەيكەسە المايتىنداي جاعداي تۋىنداسا, اكتەر ايلاسىن اسىرىپ, قيىندىقتان سىتىلىپ شىعۋعا مٸندەتتٸ. سپەكتاكلدٸڭ باسىندا ايتىلاتىن سٶز اياعىندا ايتىلاتىن, ساحنادا كٷلكٸ قىساتىن ت.ب جاعدايلاردا كٶرەرمەننٸڭ كٶڭٸلٸن الاڭداتپاۋ كەرەك.
– «ەر سٷرٸنبەي, ەل تانىماس» دەمەكشٸ, ەتتەگەن-اي دەگەن, كٶڭٸلٸڭٸزدەن شىقپاعان رٶلدەرٸڭٸز بولدى ما?
– بەرٸ كەرەمەت دەپ ايتپايمىن. ەتتەگەن-اي دەيتٸن «ەڭلٸك-كەبەكتە» كٶبەي (رەج. ج.حادجيەۆ) رٶلٸندە ۆۆود جاسادىم, قازٸر سونداي مٷمكٸندٸك تۋسا, باسقاشا وينار ەدٸم. ەسەيە كەلە قارايسىڭ, كەيدە تٷسٸرٸلٸمدٸ كٶرەسٸڭ, سوندا «قاپ, مىنا رٶلدٸ بىلاي ويناۋ كەرەك ەدٸ» دەپ ويلايسىڭ. ارمان شىعار ەندٸ. جالپى, شىعارا الماعان نە قاتتى ٶكٸنگەن كەزدەرٸم بولعان جوق. «ەر سپەكتاكل – سوڭعى رەت» دەگەندٸ كٶكەيٸڭە تٷيٸپ, كٶكٸرەگٸڭمەن سەزٸنٸپ ويناساڭ, شىن مەنٸندە دٷنيەگە ناعىز قايتالانباس تۋىندى ەكەلەسٸڭ.
– ەگەر اكتەر بولماعاندا, قانداي مامان يەسٸ اتانار ەدٸڭٸز?
اكتەر بولماعاندا, ەنشٸ نەمەسە مەكتەپتە مۋزىكا ساباعىنان بەرەتٸن مۇعالٸم بولسام دا, ٶنەردٸڭ بٸر بۇرىشىندا جٷرەتٸن ەدٸم. ەكەم دە ٶنەرلٸ كٸسٸ ەدٸ, مەكتەپتە وقىپ جٷرٸپ ەنشٸ بولسام دەپ ارماندايتىنمىن, سول ارمانىم جەتەلەدٸ ٶنەرگە. بالا شاقتا قييال جٷيرٸك بولادى عوي, دەتەكتيۆ جانرىنداعى فيلمدەردٸ كٶرٸپ وتىرىپ, ٶسكەندە ٸزكەسۋشٸ بولامىن, قىلمىسكەرلەردٸ قۇرىقتاپ, ەلٸمدە تىنىشتىق ورناتامىن دەپ قييالدايتىنمىن. ەسەسٸنە, فيلمدەردە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرٸ رەتٸندە جيٸ كٶرٸندٸم.
سۇحباتتاسقان مٶلدٸر بەكجان
