نۇرسەيٸت تٶلەگەنۇلى (سۋرەتتە) 1986 جىلى قحر, شۇار, موري اۋدانىندا دٷنيەگە كەلگەن. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى. الماتى وبلىسى, ەڭبەكشٸقازاق اۋدانى, تاسقاراسۋ اۋىلى, جانىسباەۆ كٶشەسٸ 10-ٷيدە تۇرادى.
ەيەلٸ جايناگٷل عاجاپقىزى - قىتاي رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى. ەكەۋٸنٸڭ وتاسقاندارىنا 2,5 جىل بولعان. بٸر جارىم جاستا ۇلدارى بار. جاس جۇبايلار ەگيپەت يسلام رەسپۋبليكاسىندا, مىسىر قالاسىندا بٸلٸم العان.
(جايناگٷلدٸڭ 02.05.2018 جىلى 03:20-دا الماتى ەۋەجايىنا ۇشىپ كەلگەندٸگٸن راستايتىن ۇشاق بيلەتٸ)
2018 جىلدىڭ 3-مامىرى كٷنٸ, تاڭعى ساعات 03:00 ( تاڭعى ٷشتەن ٶتكەندە) شاماسىندا ولار مىسىردان الماتى ەۋەجايىنا ۇشىپ كەلەدٸ. نۇرسەيٸتتٸڭ ٶزٸ, ەيەلٸ جەنە بالاسى ٷشەۋٸ. سٶيتٸپ, كەدەندٸك باقىلاۋدان ٶتٸپ جاتقان تۇستا جايناگٷلدٸڭ قازاقستاندا جٷرٸپ-تۇرۋعا ارنالعان ىقتييارحاتىنىڭ جارامسىز ەكەنٸ انىقتالعان. سول سەبەپتٸ, نۇرسەيٸت پەن 1,5 جاسار ۇلى قازاقستاندا قالىپ, جايناگٷلدٸ كەدەندٸك باقىلاۋ قىزمەتٸ كەلگەن بەتٸمەن مىسىرعا قايتارىپ جٸبەرٸپتٸ.
نۇرسەيٸت تٶلەگەنۇلى:
- مىسىرداعى ەل-اقسا ۋنيۆەرسيتەتٸندە وقۋىمىزدى اياقتاپ كەلگەن بەتٸمٸز وسى ەدٸ. بٷگٸن تاڭعى 03:00 شاماسىندا الماتى ەۋەجايىنا كەلٸپ قوندىق. جۇبايىم جايناگٷل قازاقستان ازاماتتىعىن الىپ ٷلگەرمەگەن. ول - قىتاي ازاماتشاسى.
ىقتييارحاتى بار. ىقتييارحاتتىڭ جارامدىلىق مەرزٸمٸ 2021 جىلى اياقتالادى. ىقتييارحاتتى كٶكشەتاۋ جاقتان العان ەدٸك.
سودان كەدەندٸك باقىلاۋدان ٶتكەن كەزدە مەنٸ مەن ۇلىمدى ٶتكٸزدٸ دە, ەيەلٸمدٸ كەرٸ قايتارۋ كەرەك دەدٸ. ىقتييارحاتتىڭ جارامسىز ەكەنٸ انىقتالدى. بٸزگە سولاي دەپ ايتتى. قازاقستان اۋماعىندا 183 كٷننەن استام ۋاقىت بولماعاندىقتان, ىقتييارحات اۆتوماتتى تٷردە جارامسىز دەپ تانىلعان دەدٸ. سٶيتٸپ, ەيەلٸمدٸ سول جەردەن مىسىرعا قايتارىپ جٸبەردٸ. تٸپتٸ, ەۋەجايدا 1 تەۋلٸك تە تۇرعىزعان جوق. مىسىرعا ۇشاتىن ۇشاققا وتىرعىزىپ جٸبەردٸ.
سٶيتسەك, ىقتييارحاتپەن جٷرگەن ادام 6 اي سايىن قازاقستانعا كٸرٸپ تۇرۋى كەرەك ەكەن. 6 ايدان اسىپ كەتسە, ىقتييارحاتتىڭ كٷشٸ جويىلادى ەكەن.
ەيەلٸم ٶزٸ جولسوقتى بولىپ, قاتتى اۋىرىپ كەلگەن ەدٸ. كەدەندٸك باقىلاۋدان ٶتەتٸن كەزدە, تٷرٸن تەكسەرۋ ٷشٸن كامەراعا قاراپ تۇرادى عوي. سول جەردە قۇلاپ قالدى, تٸپتٸ. سودان ەۋەجايدىڭ جەدەل دەرٸگەرلٸك كٶمەك كٶرسەتۋ قىزمەتٸنە جٷگٸندٸك. ولار باستان-اياق تەكسەردٸ. شىنىمەن دە جايناگٷلدٸڭ دەنساۋلىعى ناشارلاپ كەتكەنٸن سول جەردەگٸ دەرٸگەرلەردٸڭ ٶزٸ ايتتى. كەدەندەگٸلەر وعان دا قاراعان جوق. ونىڭ ٷستٸنە ەيەلٸمنٸڭ اياعى اۋىر ەدٸ. مىنا ۇلىم بولسا 1,5 جاستا عانا.
(ۇلى اقجول نۇرسەيٸتۇلى)
مەن سول جەردەگٸلەردەن سونشا جالىنىپ سۇرادىم. ەڭ قۇرىعاندا كەشكە دەيٸن كٷتە تۇرىڭدارشى دەدٸم. وسى جاقتاعى اعا-باۋىرلارىمنان مەن-جايدى بٸلەيٸن دەدٸم. وعان دا قاراعان جوق.
قۇددى قىلمىسكەر سەكٸلدٸ, ەۋەجايدان قايتادان مىسىرعا قايتارىپ جٸبەردٸ.
مىسىر ەۋەجايىنا جەتكەن سوڭ ەيەلٸمدٸ قىتايعا ۇشىرىپ جٸبەرەدٸ. ال قىتايعا بارعان سوڭ, ونىڭ قامالىپ كەتەتٸنٸ بەلگٸلٸ. كٶمەكتەسٸڭٸزدەرشٸ, ەندٸ نە ٸستەيٸن? بۇلاي بولمايدى عوي. بٸز وقۋىمىزدى اياقتاپ كەلدٸك. ەندٸ ەيەلٸم دە ىقتييارحاتى اياقتالعانشا ازاماتتىق الىپ ٷلگەرسە, وسى جەردەگٸ ٷيٸمٸزدە تۇرساق دەپ كەلدٸك قوي. سوندا ادامنىڭ جاعدايىنا قاراماي ما كەدەن قىزمەتكەرلەرٸ? جٷكتٸ ەيەل. ٶزٸ اۋىرىپ كەلگەن. بٸر جارىم جاسار بالام ول شىرىلداپ جىلاپ تۇر. ال ساقشىلار ەلگٸ جەردە بٸزدٸ ەكٸگە ايىرىپ ەكەتتٸ.
بٸز مەسەلەنٸڭ مەن-جايىن سۇراپ, الماتى قالالاسىنداعى كٶشٸ-قون قىزمەتٸنە (قاراساي مەن بايتۇرسىنوۆ كٶشەلەرٸنٸڭ قيىلىسىندا ورنالاسقان) باردىق. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا سۇحبات بەرٸپ, بولعان وقيعانىڭ جاي-جاپسارىن تٷسٸندٸرۋ ٷشٸن ارنايى رۇقسات كەرەك ەكەن. ول رۇقساتتى سالتانات ەزٸربەك حانىمعا حابارلاسىپ قانا الۋعا بولادى ەكەن تاعى. دەگەنمەن, كٶشٸ-قون قىزمەتٸ باسقارماسى باستاعىنىڭ ورىنباسارى ەرمەك قاناعاتوۆ مىرزا كەيبٸر مەسەلەلەردٸ تٷسٸندٸرٸپ بەردٸ.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كٶشٸ-قون تۋرالى زاڭىنىڭ 49-بابىنا سەيكەس, ىقتييارحات يەسٸ 183 كٷننەن, ياعني 6 ايدان استام ۋاقىت ٸشٸندە قازاقستان اۋماعىندا بولماسا, وندا ىقتييارحات اۆتوماتتى تٷردە جارامسىز بولىپ تابىلادى. سٸزدەردٸڭ جاعدايدا, ەيەلٸڭٸز قىتاي ازاماتشاسى ەكەن, ياعني قىتايعا بارىپ, ۆيزاعا قايتا ٶتٸنٸش جٸبەرەدٸ. تٸپتٸ, ىقتييارحاتتى قايتا قالپىنا كەلتٸرۋگە دە بولادى. ول ٷشٸن تۇرعىلىقتى تٸركەلگەن جەرٸنەن ٶتٸنٸش جولداۋى كەرەك. بٸز كٶشٸ-قون قىزمەتٸمٸز. ال جاڭاعى مەسەلەدە, جايناگٷلدٸ نە سەبەپتٸ بٸردەن مىسىرعا قايتارىپ جٸبەرگەنٸن بٸلمەيمٸن. ول كەدەندٸك قىزمەتتٸڭ جۇمىسى. سولاردان سۇراۋ كەرەك», - دەيدٸ ەرمەك مىرزا.
اۋىت مۇقيبەك:
- يە, بۇل مەسەلەنٸ جاڭا عانا ەستٸدٸم. مەن كٶشٸ-قون قىزمەتٸ پوليتسيياسى قىزمەتكەرلەرٸن ساۋاتسىز دەپ جٷرسەم, كەدەن قىزمەتكەرلەرٸ ودان ەكٸ ەسە ساۋاتسىز ەكەن عوي. الداعى جەردە ولاردى دا ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ ٷش اكادەميياسىنان كەزەككە تۇرعىزىپ وقىتۋ كەرەك!
ەندٸ جايناگٷلدٸڭ جاعدايىنا كەلسەك, ونىڭ ىقتييارحاتىنىڭ مەرزٸمٸ 2021 جىلعا دەيٸن ەكەن. ايىبى – شەتەلدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا تۇراقتى تۇرۋعا رۇقسات العان جەنە تۇراقتى تۇرۋعا رۇقسات بەرٸلگەن كٷننەن باستاپ رەتٸمەن كەلەتٸن كەز كەلگەن ون ەكٸ ايلىق كەزەڭ شەگٸندە كٷنتٸزبەلٸك بٸر جٷز سەكسەن ٷش كٷننەن ارتىق تۇرعاندىعى كٶرٸنەدٸ. مۇنداي جاعدايعا ۇشىراعان ازاماتتاردىڭ ىقتييارحاتى اۆتوماتتى تٷردە جويىلادى دەگەن سٶز ەشبٸر زاڭدا جوق.
تەك, «حالىقتىڭ كٶشٸ-قونى تۋرالى» زاڭنىڭ 49-بابى بويىنشا, كٶشٸپ كەلۋشٸلەرگە قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تۇراقتى تۇرۋعا ارنالعان رۇقساتتى بەرۋدەن باس تارتۋ نە ونىڭ كٷشٸن جويۋ ٷشٸن نەگiز بولۋى مٷمكٸن. «مٷمكٸن» دەيتٸن سەبەبٸمٸز, ىقتييارحاتپەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىنان تىس جەردە 183 كٷننەن ارتىق تۇرعان ازامات قىلمىستىق ەمەس, ەكٸمشٸلٸك قۇقىق بۇزۋشىلىق بويىنشا جاۋاپقا تارتىلادى. ونىڭ ٶزٸندە, ازامات بٸرٸنشٸ مەرتە قۇقىق بۇزسا, اتالعان 49-باپتىڭ 5) تارماعىنا (قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەتەلدٸكتەردٸڭ قۇقىقتىق جاعدايى تۋرالى زاڭناماسىن بٸرنەشە رەت بۇزعان;) ساي, وعان كٶشٸ-قون پوليتسيياسى تاراپىنان ەسكەرتۋ بەرٸلٸپ, ارى كەتكەندە ايىپپۇل تٶلەتٸپ قانا جازالاسا بولادى.
دەمەك, جايناگٷلدٸ قازاقستان اۋماعىنان تىس جەردە 183 كٷننەن ارتىق تۇرعانى ٷشٸن كەدەننەن كەرٸ قايتارۋ – ساۋاتسىزدىق! ەڭ قۇرىعاندا, كەدەنشٸلەردٸڭ كٶشٸ-قون پوليتسيياسىنا حابارلاسىپ, سۇراۋىنا ەبدەن بولادى عوي! سوندىقتان, قانداسىمىزدى ارى-بەرٸ زاڭسىز سابىلتقان كەدەن قىزمەتكەرلەرٸ سوت الدىندا جاۋاپ بەرۋٸ, جول شىعىنى مەن مورالدىق تٶلەم تٶلەۋٸ, باق بەتٸندە كەشٸرٸم سۇراۋى, كەرەك بولسا, قىزمەتتەن كەتۋٸ كەرەك!
تٷيٸن. سونىمەن, جايناگٷل عاجاپقىزىنىڭ ىقتييارحاتىنىڭ مەرزٸمٸ 2021 جىلعا دەيٸن جارامدى بولىپ شىقتى. الايدا قازاقستان اۋماعىنان تىس جەردە 183 كٷننەن ارتىق ۋاقىت جٷرگەنٸ ٷشٸن الماتى ەۋەجايى جايناگٷلدٸ ەلدەن دەپورتاتسييالاپ وتىر. جايناگٷل قازٸر مىسىرعا قايتارىلدى. ول جاقتاعى جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك جايناگٷلدٸ قىتايعا دەپورتاتسييالايتىنى تاعى تٷسٸنٸكتٸ. قىتايدا جايناگٷلدٸ نە جاعداي كٷتٸپ تۇرعانى ەكٸ باستان بەلگٸلٸ. ال مۇندا كٶزٸ بوزارىپ كٷيەۋٸ قالدى. شىرىلداپ جىلاپ 1,5 جاستاعى ۇلى قالدى.
نۇرگەلدٸ ەبدٸعانيۇلى
