Nurseiit Tólegenuly (sýrette) 1986 jyly QHR, ShUAR, Mori aýdanynda dúniege kelgen. Qazaqstan Respýblikasynyń azamaty. Almaty oblysy, Eńbekshiqazaq aýdany, Tasqarasý aýyly, Janysbaev kóshesi 10-úide turady.
Áieli Jainagúl Ǵajapqyzy - Qytai Respýblikasynyń azamaty. Ekeýiniń otasqandaryna 2,5 jyl bolǵan. Bir jarym jasta uldary bar. Jas jubailar Egipet Islam Respýblikasynda, Mysyr qalasynda bilim alǵan.
(Jainagúldiń 02.05.2018 jyly 03:20-da Almaty áýejaiyna ushyp kelgendigin rastaityn ushaq bileti)
2018 jyldyń 3-mamyry kúni, tańǵy saǵat 03:00 ( tańǵy úshten ótkende) shamasynda olar Mysyrdan Almaty áýejaiyna ushyp keledi. Nurseiittiń ózi, áieli jáne balasy úsheýi. Sóitip, kedendik baqylaýdan ótip jatqan tusta Jainagúldiń Qazaqstanda júrip-turýǵa arnalǵan Yqtiiarhatynyń jaramsyz ekeni anyqtalǵan. Sol sebepti, Nurseiit pen 1,5 jasar uly Qazaqstanda qalyp, Jainagúldi kedendik baqylaý qyzmeti kelgen betimen Mysyrǵa qaitaryp jiberipti.
Nurseiit Tólegenuly:
- Mysyrdaǵy ál-Aqsa ýniversitetinde oqýymyzdy aiaqtap kelgen betimiz osy edi. Búgin tańǵy 03:00 shamasynda Almaty áýejaiyna kelip qondyq. Jubaiym Jainagúl Qazaqstan azamattyǵyn alyp úlgermegen. Ol - Qytai azamatshasy.
Yqtiiarhaty bar. Yqtiiarhattyń jaramdylyq merzimi 2021 jyly aiaqtalady. Yqtiiarhatty Kókshetaý jaqtan alǵan edik.
Sodan kedendik baqylaýdan ótken kezde meni men ulymdy ótkizdi de, áielimdi keri qaitarý kerek dedi. Yqtiiarhattyń jaramsyz ekeni anyqtaldy. Bizge solai dep aitty. Qazaqstan aýmaǵynda 183 kúnnen astam ýaqyt bolmaǵandyqtan, Yqtiiarhat avtomatty túrde jaramsyz dep tanylǵan dedi. Sóitip, áielimdi sol jerden Mysyrǵa qaitaryp jiberdi. Tipti, áýejaida 1 táýlik te turǵyzǵan joq. Mysyrǵa ushatyn ushaqqa otyrǵyzyp jiberdi.
Sóitsek, Yqtiiarhatpen júrgen adam 6 ai saiyn Qazaqstanǵa kirip turýy kerek eken. 6 aidan asyp ketse, Yqtiiarhattyń kúshi joiylady eken.
Áielim ózi jolsoqty bolyp, qatty aýyryp kelgen edi. Kedendik baqylaýdan ótetin kezde, túrin tekserý úshin kameraǵa qarap turady ǵoi. Sol jerde qulap qaldy, tipti. Sodan áýejaidyń jedel dárigerlik kómek kórsetý qyzmetine júgindik. Olar bastan-aiaq tekserdi. Shynymen de Jainagúldiń densaýlyǵy nasharlap ketkenin sol jerdegi dárigerlerdiń ózi aitty. Kedendegiler oǵan da qaraǵan joq. Onyń ústine áielimniń aiaǵy aýyr edi. Myna ulym bolsa 1,5 jasta ǵana.
(Uly Aqjol Nurseiituly)
Men sol jerdegilerden sonsha jalynyp suradym. Eń quryǵanda keshke deiin kúte turyńdarshy dedim. Osy jaqtaǵy aǵa-baýyrlarymnan mán-jaidy bileiin dedim. Oǵan da qaraǵan joq.
Quddy qylmysker sekildi, áýejaidan qaitadan Mysyrǵa qaitaryp jiberdi.
Mysyr áýejaiyna jetken soń áielimdi Qytaiǵa ushyryp jiberedi. Al Qytaiǵa barǵan soń, onyń qamalyp ketetini belgili. Kómektesińizdershi, endi ne isteiin? Bulai bolmaidy ǵoi. Biz oqýymyzdy aiaqtap keldik. Endi áielim de Yqtiiarhaty aiaqtalǵansha azamattyq alyp úlgerse, osy jerdegi úiimizde tursaq dep keldik qoi. Sonda adamnyń jaǵdaiyna qaramai ma keden qyzmetkerleri? Júkti áiel. Ózi aýyryp kelgen. Bir jarym jasar balam ol shyryldap jylap tur. Al saqshylar álgi jerde bizdi ekige aiyryp áketti.
Biz máseleniń mán-jaiyn surap, Almaty qalalasyndaǵy Kóshi-qon qyzmetine (Qarasai men Baitursynov kósheleriniń qiylysynda ornalasqan) bardyq. Buqaralyq aqparat quraldaryna suhbat berip, bolǵan oqiǵanyń jai-japsaryn túsindirý úshin arnaiy ruqsat kerek eken. Ol ruqsatty Saltanat Ázirbek hanymǵa habarlasyp qana alýǵa bolady eken taǵy. Degenmen, Kóshi-qon qyzmeti basqarmasy bastaǵynyń orynbasary Ermek Qanaǵatov myrza keibir máselelerdi túsindirip berdi.
«Qazaqstan Respýblikasynyń Kóshi-qon týraly zańynyń 49-babyna sáikes, Yqtiiarhat iesi 183 kúnnen, iaǵni 6 aidan astam ýaqyt ishinde Qazaqstan aýmaǵynda bolmasa, onda Yqtiiarhat avtomatty túrde jaramsyz bolyp tabylady. Sizderdiń jaǵdaida, áielińiz Qytai azamatshasy eken, iaǵni Qytaiǵa baryp, vizaǵa qaita ótinish jiberedi. Tipti, Yqtiiarhatty qaita qalpyna keltirýge de bolady. Ol úshin turǵylyqty tirkelgen jerinen ótinish joldaýy kerek. Biz Kóshi-qon qyzmetimiz. Al jańaǵy máselede, Jainagúldi ne sebepti birden Mysyrǵa qaitaryp jibergenin bilmeimin. Ol kedendik qyzmettiń jumysy. Solardan suraý kerek», - deidi Ermek myrza.
Aýyt Muqibek:
- Iá, bul máseleni jańa ǵana estidim. Men Kóshi-qon qyzmeti politsiiasy qyzmetkerlerin saýatsyz dep júrsem, keden qyzmetkerleri odan eki ese saýatsyz eken ǵoi. Aldaǵy jerde olardy da Ishki ister ministrliginiń úsh akademiiasynan kezekke turǵyzyp oqytý kerek!
Endi Jainagúldiń jaǵdaiyna kelsek, onyń Yqtiiarhatynyń merzimi 2021 jylǵa deiin eken. Aiyby – shetelde Qazaqstan Respýblikasynyń aýmaǵynda turaqty turýǵa ruqsat alǵan jáne turaqty turýǵa ruqsat berilgen kúnnen bastap retimen keletin kez kelgen on eki ailyq kezeń sheginde kúntizbelik bir júz seksen úsh kúnnen artyq turǵandyǵy kórinedi. Mundai jaǵdaiǵa ushyraǵan azamattardyń Yqtiiarhaty avtomatty túrde joiylady degen sóz eshbir zańda joq.
Tek, «Halyqtyń kóshi-qony týraly» Zańnyń 49-baby boiynsha, Kóship kelýshilerge Qazaqstan Respýblikasynda turaqty turýǵa arnalǵan ruqsatty berýden bas tartý ne onyń kúshin joiý úshin negiz bolýy múmkin. «Múmkin» deitin sebebimiz, Yqtiiarhatpen Qazaqstan Respýblikasynyń aýmaǵynan tys jerde 183 kúnnen artyq turǵan azamat qylmystyq emes, ákimshilik quqyq buzýshylyq boiynsha jaýapqa tartylady. Onyń ózinde, azamat birinshi márte quqyq buzsa, atalǵan 49-baptyń 5) tarmaǵyna (Qazaqstan Respýblikasynyń sheteldikterdiń quqyqtyq jaǵdaiy týraly zańnamasyn birneshe ret buzǵan;) sai, oǵan Kóshi-qon politsiiasy tarapynan eskertý berilip, ary ketkende aiyppul tóletip qana jazalasa bolady.
Demek, Jainagúldi Qazaqstan aýmaǵynan tys jerde 183 kúnnen artyq turǵany úshin kedennen keri qaitarý – saýatsyzdyq! Eń quryǵanda, kedenshilerdiń Kóshi-qon politsiiasyna habarlasyp, suraýyna ábden bolady ǵoi! Sondyqtan, qandasymyzdy ary-beri zańsyz sabyltqan keden qyzmetkerleri sot aldynda jaýap berýi, jol shyǵyny men moraldyq tólem tóleýi, BAQ betinde keshirim suraýy, kerek bolsa, qyzmetten ketýi kerek!
Túiin. Sonymen, Jainagúl Ǵajapqyzynyń Yqtiiarhatynyń merzimi 2021 jylǵa deiin jaramdy bolyp shyqty. Alaida Qazaqstan aýmaǵynan tys jerde 183 kúnnen artyq ýaqyt júrgeni úshin Almaty áýejaiy Jainagúldi elden deportatsiialap otyr. Jainagúl qazir Mysyrǵa qaitaryldy. Ol jaqtaǵy jergilikti bilik Jainagúldi Qytaiǵa deportatsiialaityny taǵy túsinikti. Qytaida Jainagúldi ne jaǵdai kútip turǵany eki bastan belgili. Al munda kózi bozaryp kúieýi qaldy. Shyryldap jylap 1,5 jastaǵy uly qaldy.
Nurgeldi Ábdiǵaniuly
