تەجٸريبە جٷزٸندە عىلىمي ساياساتتى دامىتۋ, رەتتەۋدٸڭ بٸرنەشە شارالارى مەن مەحانيزمدەرٸن جاساۋ, عىلىمي سەكتورعا قولداۋ كٶرسەتۋ, ىنتالاندىرۋ بويىنشا جەنە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت نەتيجەلەرٸن (عتقن) كوممەرتسييالاۋدىڭ ارنايى قارجىلىق جولدارىن ەنگٸزۋ بويىنشا قولعا الىنعان جۇمىستارعا قاراماستان قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ يننوۆاتسييالىق دامۋ دەڭگەيٸ, ونىڭ عىلىمدى قاجەت ەتەتٸن سالالارى تٶمەن بولىپ وتىر. دٷنيەجٷزٸلٸك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ جاھاندىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸك يندەكسٸنە (دەف جبي) سەيكەس, قازاقستان «يننوۆاتسييا» فاكتورى بويىنشا 85-شٸ ورىندا تۇر. ال «تەحنولوگييالىق دايىندىق» فاكتورى بويىنشا 61-شٸ ورىندى يەلەنگەن. يننوۆاتسييالىق بەلسەندٸ مەكەمەلەردٸڭ ٷلەسٸ 8%-دان اسپايدى. [2]
مەسەلەنٸڭ «تامىرى», ونىڭ ٸشٸندە وتاندىق بيزنەستەگٸ, ناقتى سەكتورداعى سۋبەكتٸلەرگە سونداي-اق, قارجىلىق ينستيتۋتتارعا – بانكتەرگە, ينۆەستيتسييالىق كومپانييالارعا جەنە قورلارعا قاتىستى بولىپ تۇر. ولاردىڭ ٶندٸرٸسكە يننوۆاتسييانى ەنگٸزۋگە جەنە عىلىمي-تەحنيكالىق جوبالارعا تٷزەتۋگە ەزٸرشە ناقتى شىعىن شىعارماي وتىر. سەبەبٸ, بۇدان ەشقانداي پايدا كٶرٸپ تۇرعان جوق, ياعني قوسىمشا تابىستىڭ نەمەسە كەشتٸڭ كٸرٸسٸ جوق. عتقن تەحنولوگييالىق جٷزەگە اسىرۋدى ەسكەرمەگەننٸڭ ٶزٸندە, ماركەتينگتٸك تالداۋ جاساۋدىڭ قيىن بولىپ تۇر.
وعان وبەكتيۆتٸ جەنە سۋبەكتيۆتٸ بٸرنەشە سەبەپتەر بار. بٸرٸنشٸسٸ جەنە ەڭ نەگٸزگٸسٸ – بٸزدٸڭ بيزنەس تەحنولوگييالىق مودەرنيزاتسييا جولىنا ەرتە شىققان دامىعان جەنە دامۋشى وڭتٷستٸك-شىعىس ازييا ەلدەرٸنە قاراعاندا ەلٸ دە جاس. [4] باسىندا قازاقستاندىق بيزنەس باسقالارى سيياقتى باستاپقى كاپيتالدى قالىپتاستىرۋ ٷشٸن جىلدام ەرٸ شىعىنى از «ساتىپ الۋ-ساتۋ» فورماسىمەن قالىپتاستى. ارتىنان ٸرٸ شەتەلدٸك كومپانييالاردىڭ بەلسەندٸ ارالاسۋىمەن وتىن-ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستاردى الۋ جەنە جٷزەگە اسىرۋ سالاسىنداعى جەنە وسىعان بايلانىستى قىزمەت كٶرسەتۋ, قىزمەت ەتۋ باعىتىنداعى بيزنەس قوسىلدى. قازاقستاننىڭ دەستٷرلٸ مامانداندىرۋ سالالارى – مەتاللۋرگييا جەنە اۋىل شارۋاشىلىعى دا كٶتەرٸلە باستادى.
بٸرتٸندەپ اۋىلشارۋاشىلىق ٶنٸمدٸ قايتا ٶڭدەۋ جەنە تاعام ٶنەركەسٸبٸ, ماشينا جاساۋ, حيمييا جەنە مۇناي-حيمييالىق سالالارى سيياقتى باسقا دا سالالار كٶتەرٸلٸپ, دامي تٷستٸ. [5]
ولاردىڭ بارلىعىن بٸر عانا تەحنولوگييالىقتىڭ, كٷردەلٸلٸكتٸڭ, يننوۆاتسييالىقتىڭ, بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸكتٸڭ دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندٸگٸ بٸرٸكتٸرەدٸ. دەل وسى جەردە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت نەتيجەلەرٸن پايدالانۋ كٶمەكتەسەتٸنٸ انىق. بٸراق, بٸرٸنشٸدەن, كەسٸپكەرلەر مەن بيزنەسمەندەر ٶز قىزمەتتەرٸ بويىنشا وتاندىق زەرتتەۋلەردٸڭ بار ەكەنٸنەن حابارسىز. ەكٸنشٸدەن, قازاقستاندىق عالىمداردىڭ يننوۆاتسييالارى جەنە عىلىمي-تەحنيكالىق شەشٸمدەرٸ ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ كٷتكەنٸندەي بولىپ شىقپايدى. ولاردىڭ تەحنيكالىق-تەحنولوگييالىق سۇرانىستارىن قاناعاتتاندىرۋعا قابٸلەتسٸز, كٶبٸنەسە شەتەلدٸك نوۆاتسييالارمەن جەنە عىلىمي زەرتتەمەلەرٸمەن تەجٸريبە جٷزٸندە تانىسۋ مٷمكٸندٸگٸنٸڭ جوقتىعىنان, ٶزٸنٸڭ سالالىق ماماندانۋى بويىنشا ەلەمدٸك ترەندتەردەن قالىپ قويعان.
سوندىقتان دا بيزنەس تەۋەكەلگە بارا المايدى. ونىڭ باتىس جەنە وڭتٷستٸك-شىعىس ەلدەرٸندەگٸدەي (ازييانىڭ «جولبارىستارى» مەن «ايداھارلارى») عتقن كٷش سالاتىن ٶمٸرلٸك قاجەتتٸلٸگٸ مەن سۇرانىستارى جوق. جەڭٸلدەۋ تابىس كٶزدەرٸ ارقىلى پايدا تابۋ «تەرەزەلەرٸ» ەلٸ دە تولىعىمەن جابىلعان جوق. ۇزاق ۋاقىت بويى تەربيەلەنٸپ, قالىپتاساتىن يننوۆاتسييالارعا دەگەن قىزىعۋشىلىق پەن «تالعام» دا بەلگٸلٸ بٸر مەدەنيەت تە جوق.
عتقن كوممەرتسييالاندىرۋ پروتسەسٸن تەزدەتۋ ٷشٸن بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە بٸرنەشە قادامداردى قولدانۋ قاجەت. عىلىمي-تەحنيكالىق جەتٸستٸكتەر مەن يننوۆاتسييالاردى كوممەرتسييالاندىرۋدىڭ الگوريتمٸ جاسالىپ, مەملەكەتتٸك قولداۋدىڭ تٸكەلەي جەنە جاناما ەدٸستەرٸ انىقتالىپ, مەملەكەت, بيزنەس, عىلىم مەن بٸلٸم, دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ بٸر-بٸرٸمەن دە ٶزارا ەرەكەتتەسۋٸنٸڭ ناقتى مەحانيزمدەرٸ بولۋى تيٸس.
- ەڭ الدىمەن, عىلىمي سالا مەن بيزنەس-سەكتورى اراسىنداعى تٷسٸنٸسپەۋشٸلٸكتەن ارىلۋ ٷشٸن تٷيٸسۋ نٷكتەسٸن تابۋ قاجەت. بيزنەس پەن عىلىم ماڭىزدى تەحنولوگييالىق مەسەلەلەر شەشٸمٸن تابۋدا كٶزقاراستارى بٸر جەردەن شىعىپ, بٸر ارنادا بولۋى ٷشٸن بٸر-بٸرٸن «ەستي بٸلۋٸ» جەنە تٷسٸنۋٸ كەرەك.
- بٸر جاعىنان, عالىمداردىڭ ٶزدەرٸنٸڭ دە عتقن جاساپ, شارۋاشىلىق تەجٸريبەگە ەنگٸزۋگە بايلانىستى بولجالدى قارجىلىق باعىتتارىمەن ۇسىنىستارى بار. ەكٸنشٸ جاعىنان, بيزنەس يننوۆاتسيياداعى ٶز تالاپتارىن اشىق كٶرسەتٸپ, «مەسەلە باعاسىن» كٶرسەتە وتىرىپ, باسىمدىعى بويىنشا سالالاردىڭ تەحنيكالىق-تەحنولوگييالىق ٸشكٸ تالاپتارىن قالىپتاستىرۋى قاجەت.
- مەملەكەت ٶزٸنٸڭ سالالىق بٶلٸمشەلەرٸ جەنە دامۋ ينستيتۋتتارى اتىنان نەمەسە كۆازيمەملەكەتتٸك قۇرىلىمدارى – ۇلتتىق كومپانييالارى ارقىلى وسى ەكٸ پورتفەلدٸڭ تٷيٸسۋٸنەن كەيٸن جۇپتاردى (بيزنەس-عىلىم) تابۋعا جەنە سەرٸكتەستەر پۋلىن (عىلىمي بٶلٸمشەلەر/زەرتتەمەلەر اۆتورلارى; بيزنەس قۇرىلىمدار – عتقن تۇتىنۋشى; بيزنەس قۇرىلىم – عتقن ٶندٸرۋشٸ)تابۋعا دٷنيەجٷزٸلٸك قولداۋ كٶرسەتۋٸ تيٸس.
- سونىمەن بٸرگە مەكەمەلەردە تەجٸريبە جٷزٸندە ٸسكە اسىرىلعان عتقن جەنە عىلىمي-تەحنيكالىق جوبالاردى قارجىلاندىراتىن ينۆەستورلار ٷشٸن نەسيە بەرۋگە ۇقساس بەلگٸلٸ بٸر مەملەكەتتٸك كەپٸلدٸك بەرۋ مەحنايزمدەرٸن نەمەسە ساقتاندىرۋ جەنە قاۋٸپتەن حەدجەرلەۋدٸڭ باسقا تەسٸلدەرٸن قاراستىرعانى دۇرىس.
- تەحنولوگييالاردى جەنە يننوۆاتسييالاردى كوممەرتسييالاندىرۋدىڭ بارلىق تٷرٸنٸڭ پروتسەسٸنە قاتىسۋشى ينۆەستورلارعا بيزنەستەرٸن جٷرگٸزۋ ٷشٸن سالىقتان بوساتۋ, ٶندٸرٸسٸن جەتٸلدٸرۋ نەمەسە كەڭەيتۋگە نەسيە الۋ بارىسىندا پروتسەنتتٸك كٶرسەتكٸشٸن ازايتۋ سيياقتى ناقتى قانداي دا بٸر جەڭٸلدٸكتەر جاسالۋى تيٸس.
- كوممەرتسييالاۋ پروتسەسٸنە ەڭ الدىمەن كۆازيمەملەكەتتٸك قۇرىلىمدار جەنە ۆەرتيكالدٸ-بٸرٸكتٸرٸلگەن حولدينگتەر, سونداي-اق ٶزٸنٸڭ سالالىق سەكتورلارىنىڭ جٷيەسٸن جاساۋشى كەسٸپورىندار مەن ۇيىمدار وتاندىق عىلىمي جەنە عىلىمي-تەحنيكالىق زەرتتەمەلەرگە مەملەكەتتٸك تاپسىرىس بەرۋ ارقىلى باستاما جاساۋى تيٸس.
- عتقن قارجىلاندىرۋعا جەر قويناۋىن پايدالانۋشى مەكەمەلەر قارجىسىنىڭ 1%-ن تاڭداۋ مەحانيزمٸ ىقپالدى اسپاپ بولۋى كەرەك. بۇل جەردە وسى قارجىنىڭ عىلىمي سەكتوردى قولداۋ اتىن ٶتٸرٸك جامىلىپ جٷرگەن قۇرىلىمدارعا ەمەس, تيٸستٸ جەرگە – وتاندىق زەرتتەمەلەردٸ كوممەرتسييالاۋعا جۇمسالۋىن باقىلاۋعا الۋ قاجەت.
- ماتەريالدىق ىنتالاندىرۋدان بٶلەك, جەتەكشٸلٸك جەنە دەمەۋشٸلٸك ينستيتۋتتارىن دامىتۋ قاجەت. بيزنەس ٶكٸلدەرٸنە «ٷزدٸك ينۆەستور-جەتەكشٸگە/دەمەۋشٸگە» دەگەن عىلىمي-تەحنيكالىق زەرتتەمەلەردٸ كوممەرتسييالاعانى, دەمەۋشٸلٸك كٶرسەتكەنٸ, ۇيىمداستىرعانى جەنە كەڭەس بەرگەنٸ ٷشٸن جەكە تۇلعالارعا جەنە كومپانييالارعا اتالىمىن ۇيىمداستىرۋ كەرەك.
- عىلىم ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارىنىڭ ەلەمدٸك دامۋ ترەندٸنەن قالىسپاۋى تيٸس. ول ٷشٸن وتاندىق عالىمدار, زەرتتەۋشٸلەر, ٶنەرتاپقىشتار شەتەلدٸك عىلىمنىڭ سوڭعى جاڭالىقتارىنان حاباردار بولىپ, دامىعان ەلدەردەگٸ تەحنولوگييالىق فورسايتتار سالاسىنداعى زەرتتەۋلەرمەن, يننوۆاتسيياعا دەگەن بيزنەس تالاپتارىمەن جەنە ونىڭ ەلەمدەگٸ تەجٸريبەگە ەنگٸزٸلۋٸمەن تانىسىپ وتىرۋى قاجەت. بٸزدٸڭ ەلدە جەنە شەت ەلدەگٸ ماڭىزدى جەنە ٷلكەن سۇرانىسقا يە عىلىمي-تەحنيكالىق جوبالار, تەحنولوگييالىق فورسايتتار نەتيجەسٸ تۋرالى اقپاراتتار سالىناتىن اقپاراتتىق-تالدامالى پلاتفورمالاردى (ينتەرنەت-پورتالدار) قۇرۋ قاجەت.
- ەكونوميكاداعى جەنە بيۋدجەتتٸك ٷنەمدەۋدەگٸ داعلارىسقا قاراماستان, عىلىم دۇرىس قارجىلاندىرىلۋى تيٸس (جەتكٸلٸكتٸ كٶلەمدە ەرٸ ۋاقىتىلى, جىلدىق كٷنتٸزبەنٸڭ 3-4-شٸ ايلارىندا ەمەس, بٸرٸنشٸ ايىنان باستاپ). قارجىلاندىرۋ وتاندىق بيزنەسكە قاجەتتٸ دەگەن قولدانبالى عىلىم باعىتتارىنا ٷلكەن كٶلەمدە بٶلٸنۋٸ تيٸس.
11) «ۇعتاو» اق-ندا اقپاراتتىق نەگٸزٸ يننوۆاتسييالار مەن پاتەنتتەردٸڭ دەرەكتەر قورى (يپد) بولىپ تابىلاتىن «عىلىمي-زيياتكەرلٸك قىزمەت نەتيجەلەرٸنٸڭ كارتاسى» ينتەراكتيۆتٸ پورتالى قۇرىلىپ جاتىر. يپد اقپاراتتىق اۋقىمى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن ورىنداۋ, سونىمەن قاتار ولاردىڭ ەلەۋمەتتٸك, ەكونوميكالىق جەنە ەكولوگييالىق ەسەرٸن انىقتاۋ نەتيجەسٸندە الىنعان پاتەنتتٸك قابٸلەتتٸلٸك كٶرسەتكٸشتەرٸ, ٶنەرتاپقىشتىق ويدىڭ بار بولۋى, قورعاۋ قۇجاتتارىنىڭ سانى بويىنشا ۇعتاو تٸركەلگەن عزتكج تۋرالى ەسەپتەردٸ جٷيەلەندٸرۋ جەنە تالداۋ جاساۋ نەگٸزٸندە قالىپتاستىرىلدى.
عزقنك يپد لوگيكالىق جالعاسى بولىپ تابىلادى جەنە ٶزەكتٸلٸگٸن, نارىقتىق ەلەۋەتٸن, كوممەرتسييالىق تارتىمدىلىعىن پاتەنت قابٸلەتتٸلٸگٸن (ەر جوبا – پاتەنت نەمەسە قورعاۋ قۇجاتتارىنىڭ باسقا تٷرٸ 3 قورجىننان تۇرادى – ينفەستيتسييالىق پاسپورت, زيياتكەرلٸك مەنشٸك نىسانى جەنە شۇعىل ماركەتينگتٸك شولۋ تۋرالى مەلٸمەتتەر) باعالاي وتىرىپ, ورىنداۋشى- ۇيىمداردىڭ عىلىمي زيياتكەرلٸك قىزمەتٸنٸڭ اكتيۆتەر قورجىنىن ۇسىنادى.
عزقنك ەرەكشەلٸگٸ – جىلدام ٸزدەۋ مەن قولايلى ناۆيگاتسييا. عزقنك ارقىلى يننوۆاتسييالاردىڭ بٸرەگەي دەرەكتەر قورىنا ەكسكليۋزيۆتٸ تٸكەلەي قول جەتٸمدٸلٸك جٷزەگە اسىرىلاتىن بولادى. جوبالار تۋرالى اقپارات ايماقتىق جەنە سالالىق بەلگٸلەرٸ بويىنشا توپتاستىرىلادى.
كوممەرتسييالىق تارتىمدىلىقتى, نارىقتىق ەلەۋەتتٸ العاشقى جىلدام-باعالاۋ «يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالار پاركٸ» يننوۆاتسييالىق كلاستەردٸ باسقارۋ ورگانى رەتٸندە اكق قىزمەت اتقارۋى ٷشٸن ماڭىزدى, ەرٸ ٶزەكتٸ مٷمكٸندٸكتەر مەن تيٸمدٸ ينۆەستيتسييالار تۋرالى شەشٸمدەر قابىلداۋ پروتسەسسٸن ايتارلىقتاي جىلدامداتادى جەنە جەڭٸلدەتەدٸ.
اكق جەنە يننوۆاتسييالىق كلاستەردٸڭ باسقادا قاتىسۋشىلارى ٷشٸن پايدا تٶمەندەگٸدەي بولىپ تابىلادى:
- قاراپايىم, ەرٸ قولايلى ناۆيگاتسييامەن, ساراپتامالىق سٷيەمەلدەۋمەن سالالىق جەنە ايماقتىق تيٸستٸلٸك بويىنشا توپتاستىرىلعان وتاندىق يننوۆاتسييالارعا on-line رەجيمدە قول جەتٸمدٸلٸكتٸڭ بٸر ورتالىقتا شوعىرلانۋى;
- عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەتتٸڭ نەتيجەلەرٸ (عتقن) تۋرالى اقپاراتتى ٶزدٸگٸنەن جيناۋدى جەنە ٶندەۋدٸ جٷزەگە اسىرۋ قاجەتتٸلٸگٸنٸڭ بولماۋى;
- قوسىمشا ٸرگەلٸ تالداۋ جٷرگٸزۋدٸ قارجىلاندىرۋ جەنە/نەمەسە ماقساتتىلىعى تۋرالى شەشٸمدەر قابىلداۋدى جەڭٸلدەتۋ جەنە جىلدامداتۋ ٷشٸن پاتەنتتٸك قىزمەتتٸلٸگٸن, يننوۆاتسييالاردىڭ ەكونوميكالىق, ماركەتينگتٸك جەنە كوممەرتسييالىق اسپەكتٸلەرٸن الدىن-الا باعالاۋدىڭ بار بولۋى;
- عزي جەنە جوو, عالىمدار مەن زەرتتەۋشٸلەردٸڭ قامتىلۋ اۋقىمى تەك الماتى شەڭبەرٸندە ەمەس, سونىمەن قاتار بارلىق قازاقستان بولىپ تابىلادى.
- بيزنەستٸ ەرتاراپتاندىرۋ ماقساتىندا ەكونوميكالىق قىزمەتتٸڭ قىزىقتىراتىن سالاسىندا كەلەشەگٸ بار, ەرٸ كوممەرتسييالىق تارتىمدى يننوۆاتسييالىق شەشٸمدەردٸ, سونىمەن قاتار عزتكج قارجىلاندىرۋ قۇرالى رەتٸندە جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ ججت 1% -ىن تاڭداۋ مٷمكٸندٸگٸ;
- وتاندىق كومپانييالاردىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸگٸن دامىتۋ جەنە ارتتىرۋ ٷشٸن يننوۆاتسييالاردى جايعاستىرۋ;
- عتقن كوممەرتسياليزاتسييالاۋعا مونيتورينگ جاساۋ.
عزقنك اياسىندا «اقىلدى يندۋسترييا», «اقىلدى ورتا», «تازا جەنە جاسىل تەحنولوگييا», «ە-كوممەرتسييا جەنە مەديا» اكق نەگٸزگٸ باعىتتارى جەنە پلاتفورمالارى بويىنشا, سونىمەن قاتار اكسەلەراتسييا باعدارلاماسى, ينكۋباتسييا, ستارتاپ باعدارلاماسى بويىنشا اكق ەتاپتارىندا توپتاستىرۋمەن الماتى ق. عىلىمي-تەحنيكالىق جوبالاردىڭ ۇسىنىستىعىنا ارنالعان ارنايى قوسىمشا («تەرەزە») قۇرىلۋى مٷمكٸن.
12)«عىلىم جەنە بيزنەس: يننوۆاتسييالىق كٶپٸر» ديالوگتٸك الاڭى نەگٸزٸ بولىپ تابىلاتىن «S2B» (science to business) فورماتىنداعى كوممۋنيكاتيۆتٸك شارالار جوبالاردى بٸرلەسٸپ ٸسكە اسىرۋ بويىنشا تيٸستٸ ورتاقتاستىق قالىپتاستىرۋ جەنە ىنتىماقتاستىقتىڭ ناقتى جولدارىن, فورمالارىن جەنە ەدٸستەرٸن تالقىلاۋ ٷشٸن عىلىمي-زەرتتەۋ, بيزنەس, قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ جەنە ۆەنچۋرلىق قورلاردىڭ ٶكٸلدەرٸ كەزدەسەتٸن عالىمدار مەن ينۆەستورلاردىڭ جٷيەلٸ ديالوگىنا ارنالعان ۇيىمداستىرۋشىلىق پلاتفورما رەتٸندە قىزمەت اتقارادى. ديالوگتٸك الاڭدا كەسٸپكەرلٸك جەنە ينۆەستيتسييالىق قۇرىلىمدار تاراپىنان كەيٸنگٸ قارجىلاندىرۋ جەنە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قولداۋ كٶرسەتۋ ٷشٸن بيزنەستٸڭ ٶزەكتٸ تەحنولوگييالىق مەسەلەلەرٸن شەشەتٸن عىلىمي-تەحنيكالىق يننوۆاتسييالىق جوبالاردى انىقتاۋ جەنە ٸرٸكتەۋ جٷرگٸزٸلەدٸ.
ورتالىقتا اعىمداعى جارتى جىل ٸشٸندە جالپى سوماسى 56 ملرد تەڭگەدەن اسا قارجىلاندىرۋدى تالاپ ەتەتٸن 50 استام عىلىمي-تەحنيكالىق جوبالار ۇسىنىلعان 3 ديالوگتٸك الاڭ (دا) ٶتتٸ.
بولجامدالعان اقپاراتتىق-ساراپتامالىق جەنە كوممۋنيكاتيۆتٸك قۇرالدارى بويىنشا قارجىلاندىرۋدىڭ ورتاشا جىلدىق كٶلەمٸ عزقنك جوباسىمەن اينالىساتىن قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ ەڭبەكاقىسىن جەنە ديالوگتٸك الاڭداردى ٶتكٸزۋگە ارنالعان شىعىنداردى تٶلەۋ قورىنان تۇراتىن 38 ميلن. تەڭگەنٸ قۇرايدى.
جانبولات كانالين, ەلەنا گوليكوۆا,
«ۇلتتىق عىلىمي-تەحنيكالىق اقپارات ورتالىعى» اق تەحنولوگييالاردى كوممەرتسييالاۋ باسقارماسى
پايدالانىلعان ەدەبيەتتەر:
- پوسلانيە پرەزيدەنتا رەسپۋبليكي كازاحستان ن.نازارباەۆا نارودۋ كازاحستانا «كازاحستان ۆ نوۆوي گلوبالنوي رەالنوستي: روست, رەفورمى, رازۆيتيە» وت 30 نويابريا 2015 گ.;
- زاكون رەسپۋبليكي كازاحستان وت 31 وكتيابريا 2015 گودا № 381-V «و كوممەرتسياليزاتسيي رەزۋلتاتوۆ ناۋچنوي ي (يلي) ناۋچنو-تەحنيچەسكوي دەياتەلنوستي»;
- «پلان ناتسيي. ستو كونكرەتنىح شاگوۆ پو رەاليزاتسيي پياتي ينستيتۋتسيونالنىح رەفورم»;
- گوسۋدارستۆەننايا پروگرامما ينفراسترۋكتۋرنوگو رازۆيتييا «نۇرلىجول» نا 2015 - 2019 گودى», ۋتۆەرجدەننايا ۋكازوم پرەزيدەنتا رك وت 6 اپرەليا 2015 گودا № 1030;
- پوسلانيە پرەزيدەنتا نارودۋ كازاحستانا «كازاحستانسكيي پۋت – 2050: ەدينايا تسەل, ەدينىە ينتەرەسى, ەدينوە بۋدۋششەە» وت 17.01.2014گ.;
