"ٶتكەننٸڭ قاتەسٸن تٷزەۋ – قاشان دا اۋىر, كەيدە تٸپتٸ ساياسي تۇرعىدان تيٸمسٸز. مەملەكەت قانداي دا بٸر جەڭٸلدٸك, قولداۋ نەمەسە كەسٸپكەرلەر اراسىندا تەڭسٸزدٸك جاساسا, بۇل ەلدٸڭ ەكونوميكاسىنا وڭ ەسەردٸ ەمەس, كٶبٸنە ساياسي ۇپاي جيناۋ دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ. ونداي ۇپايدىڭ عۇمىرى تىم قىسقا. بٸراق سالدارى ۇزاققا سوزىلادى. ونداي شەشٸمدەردٸ كەيٸن تٷزەۋ تىم قيىنعا سوعادى. وسى جاعىنان العاندا, ەكونوميكالىق زاڭداردى جەتە تٷسٸنبەگەن جەكە سۋبەكتٸلەر قىسقا مەرزٸمدٸ پايدانى كٶرگەنٸمەن, جالپى ەلدٸڭ دامۋى تەجەلەدٸ. مىسالى, بەنزين مەن كوممۋنالدىق تٶلەمدەردٸڭ ارزاندىعىن حالىق "مەملەكەتتٸڭ مەيٸرٸمٸ" دەپ قابىلدايدى. ال, شىن مەنٸندە, بۇل ينفراقۇرىلىمداردىڭ توزۋىنا, ٶندٸرٸستٸ كەڭەيتۋ جۇمىسارىنىڭ تەجەلۋٸنە, كٸرٸستەردٸڭ ازايۋىنا, اقىرى بٷگٸندەرٸ تاريفتەر مەن باعانىڭ كٷرت ٶسٸمٸنە الىپ كەلدٸ. مۇندايدى تالاي ەل باستان ٶتكەرگەن". وسىلاي ٶز جازباسىن باستاعان قارجىگەر-مامان عالىم قۇسايىنوۆ كٷنٸ كەشە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قول قويعان جاڭا سالىق كودەكسٸ مەجبٷرلٸ ەرٸ ۋاقىتىنان كەشٸگٸپ جەتكەن ٶزگەرٸس ەكەنٸن ايتادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ول بۇعان دەيٸن شاعىن بيزنەسكە جاسالعان سالىق جەڭٸلدٸكتەرٸ دە شاعىن كەسٸپتٸڭ ٶسۋٸنە ەمەس, بيزنەستٸڭ جاساندى تٷردە بٶلشەكتەنۋٸنە ەكەلٸپ, سونىڭ كەسٸرٸنەن شاعىن بيزنەس ورتا بيزنەسكە, ورتا بيزنەس ٸرٸ بيزنەسكە اينالا الماي, ەكونوميكانىڭ ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸ تٶمەندەپ, حالىقتىڭ كٸرٸسٸ ارتپاي جاتقانىن ايتادى.ماكرو جەنە ميكرو دەڭگەيدەگٸ ۇستانىمدار وسىلايشا ەردايىم قايشىلىققا ۇشىراپ جاتادى.
"سوڭعى 20 جىلدا قازاقستاننىڭ سالىق جٷيەسٸ پوپۋليستٸك شەشٸمدەردٸڭ قۇربانى بولىپ, جول بەرٸلۋٸ تيٸس بارلىق قاتەلٸكتەردٸ جاسادى. سونىڭ سالدارىنان قارجى جٷيەسٸ تولىق ديسبالانستان شىقتى. قازٸر سول زيياندى جەڭٸلدٸكتەردٸ الىپ تاستاۋ ٷشٸن بٸرنەشە جىلعا سوزىلاتىن باتىل قادامدار قاجەت بولىپ وتىر.جاڭا سالىق كودەكسٸنٸڭ قابىلدانۋىن, وسى تۇرعىدان العاندا, اقىلعا قونىمدى جەڭٸس دەپ اتاۋعا بولادى. ەرينە, بەرٸن تٷگەلدەي تٷزەۋ مٷمكٸن بولمادى, بٸراق باستاپقى باعىت دۇرىس", - دەيدٸ ول.
ساراپشى جاڭا سالىق كودەكسٸندەگٸ نەگٸزگٸ ٶزگەرٸستەرگە بىلايشا قىسقاشا توقتالادى:
- بٸرٸنشٸدەن, ققس مٶلشەرلەمەسٸنٸڭ 16%-عا كٶتەرٸلۋٸ - ٶزارا ىمىرادا قابىلدانعان شەشٸم. نەگٸزٸ, بيۋدجەت تاپشىلىعىن جابۋ ٷشٸن ققس-نى 20%-عا دەيٸن كٶتەرۋ كەرەك ەدٸ. بٸراق حالىققا اۋىر تيەدٸ, ەرٸ ينفلياتسييانى بٸردەن كٶتەرەتٸن شارا بولعان سوڭ, 16% دەڭگەيٸنە توقتادى. ەۋروپالىق ەلەۋمەتتٸك مەملەكەتتەردە سالىق بۇدان ەلدەقايدا جوعارى, سەبەبٸ ولاردا سالىق تابىستى قايتا بٶلۋدٸڭ قۇرالى رەتٸندە قولدانىلادى. بۇرىنعى 12%-دىق تٶمەن مٶلشەرلەمە ينفراقۇرىلىم شىعىندارىن ازايتىپ, مۇناي باعاسىنا تەۋەلدٸلٸكتٸ كٷشەيتكەن ەدٸ.
- ەكٸنشٸدەن, بٶلشەك ساۋدا سالىعى ەندٸ تەك ناقتى بٶلشەك ساۋداعا ارنالادى. بۇعان دەيٸن شاعىن جەنە ورتا بيزنەس اراسىنداعى سالىق ايىرماشىلىعى بيزنەستٸ ۇساقتاۋعا ەكەلٸپ سوقتىرعان. نەگٸزٸ, بۇل سالىق جەڭٸلدٸگٸ ەمەس, سالىق ەسەپتٸلٸگٸن وڭتايلاندىرۋدىڭ بٸر تٷرٸ بولۋى تيٸس ەدٸ. ەندٸ بٶلشەك ساۋدا سالىعىنىڭ شەگٸ 2,4 ملرد تەڭگە دەڭگەيٸندە بەلگٸلەندٸ, بۇل B2B سەگمەنتٸندە سالىقتان جالتارۋشىلار سانىن ازايتادى, بيزنەستٸڭ ەدٸلەتتٸ بەسەكەلەستٸگٸنە جول اشادى.
- ٷشٸنشٸدەن, ققس-تىڭ شەگٸ 40 ملن تەڭگە بولىپ بەكٸتٸلدٸ. بۇل دا تٷپكٸ مەسەلەنٸ تولىق شەشپەيتٸن, بٸراق بەلگٸلٸ بٸر دەرەجەدە جاعدايدى جاقسارتاتىن ٶزارا كەلٸسٸلگەن شەشٸم. بۇعان دەيٸن ققس تٶلەۋدەن جالتارۋ سحەمالارى ٶتە كٶپ بولعان, ەندٸ شاعىن بيزنەستٸڭ بٶلشەكتەنۋٸ بٸرشاما ازايۋى مٷمكٸن. دەگەنمەن العاشقى كەزەڭدەردە بەرٸبٸر بيزنەستٸ مايدالاۋ جالعاسۋى ىقتيمال.
- تٶرتٸنشٸدەن, ققس-تى اۆانسپەن تٶلەۋ تەتٸگٸ ەنگٸزٸلدٸ. بۇل ەكسپورتتاۋشىلار ٷشٸن ققس-تى قايتارۋ پروتسەسٸن جەڭٸلدەتۋگە باعىتتالعان. بۇرىن ققس-تى قايتارۋ بيۋروكراتيياعا, جەمقورلىققا تولى, سالىق پيراميداسىنا اينالعان ٶتە كٷردەلٸ پروتسەسس بولاتىن. قازٸر شوت-فاكتۋرانى تەك ققس الدىن الا تٶلەگەن كومپانييا عانا الا الادى. الايدا ادال كەسٸپكەرلەر قارجىسىن الدىن الا بۇعاتتاماۋ ٷشٸن تەۋەكەلدەردٸ باسقارۋ جٷيەسٸ (سۋر) ارقىلى سالىق نەسيەلەرٸن, بانك كەپٸلدٸكتەرٸن ەنگٸزۋ سيياقتى قوسىمشا مەحانيزمدەردٸ ەنگٸزۋ كەرەك دەپ سانايمىن.
- بەسٸنشٸدەن, بانك سەكتورىنا ەنگٸزٸلگەن جوعارى كتس مٶلشەرلەمەسٸ. بانكتەردٸڭ اسا جوعارى تابىسى مەملەكەت ەنگٸزگەن رەتتەۋشٸلٸك شەكتەۋلەردەن تۋىنداعان. ەندٸ سالىقتى كٶتەرۋ مەسەلەنٸ شەشپەيدٸ, كەرٸسٸنشە ٸرٸ بانكتەردٸڭ پوزيتسيياسىن كٷشەيتٸپ, بانك سەكتورىنداعى كونتسەنتراتسييانى ارتتىرادى.
- التىنشىدان, تۇرعىن ٷي نارىعىنا ققس-تى ەنگٸزۋ. قۇرىلىس نارىعى بۇرىن ققس-تى وڭتايلاندىرۋ بويىنشا سحەمامەن جۇمىس ٸستەگەنٸ راس. بٸراق ەندٸ بٸرٸنشٸ نارىق ەكٸنشٸ نارىقپەن بەسەكەلەسە الماي قالادى, ٶيتكەنٸ ەكٸنشٸ نارىقتا ققس جوق. بۇل «كٶلەڭكەلٸ» نارىقتىڭ كەڭەيۋٸنە, تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىنىڭ تەجەلۋٸنە سەبەپ بولۋى مٷمكٸن. ەلٸمٸزدٸڭ ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ٷشٸن اۋىل حالقىنىڭ قالاعا كٶشكەنٸ جاقسى, سول ٷشٸن دە تۇرعىن ٷي قۇرىلىسى ٷزدٸكسٸز جٷرٸپ جاتۋى كەرەك, بٸراق ققس-تى ەنگٸزۋ وعان كەرٸ ەسەر ەتۋٸ ىقتيمال. سوندىقتان بۇل شەشٸمنٸڭ ٶز-ٶزٸن اقتايتىندىعىنا كٷمەنٸم بار.
- جەتٸنشٸدەن, جەكە تابىس سالىعىنا پروگرەسسيۆتٸ جٷيە ەنگٸزۋ. بۇل – دۇرىس ەرٸ دامىعان ەلدەردە كەڭٸنەن قولدانىلاتىن تەجٸريبە. بٸراق, بٸزدە يپوتەكالىق نەسيەدەن, العاشقى باسپانا قۇنىنان, ەم-شارادان, بٸلٸم الۋ شىعىندارىنان شەگەرٸلەتٸن سالىق جەڭٸلدٸكتەرٸ ەلٸ ەنگٸزٸلمەگەن. بۇل جٷيەنٸ تولىققاندى ەنگٸزۋ ٷشٸن ەلٸ دە زەرتتەۋ مەن تالداۋلار قاجەت.
"جاڭا سالىق كودەكسٸندە بۇدان دا ٶزگە باستامالار جەتەرلٸك. مەن ولاردىڭ ەڭ ماڭىزدى, ەكونوميكاعا تٸكەلەي ەسەر ەتەتٸندەرٸن عانا اتادىم. جالپى العاندا, جاڭا كودەكستٸڭ قابىلدانۋى – العا جاسالعان مەجبٷرلٸ قادام. بٸراق الداعى ۋاقىتتا وندا ەلٸ دە ناقتىلاۋدى, جەتٸلدٸرۋدٸ قاجەت ەتەتٸن تۇستار جەتەرلٸك. مەملەكەتكە الدا بۇدان دا باتىل شەشٸمدەر قابىلداۋ كەرەك بولادى", دەپ سٶزٸن تٷيٸندەيدٸ عالىم قۇسايىنوۆ.
بۇعان دەيٸن سايتىمىزدا عالىم قۇسايىنوۆتىڭ جىلجىمايتىن مٷلٸك نارىعى مەن يپوتەكالىق نەسيەگە قاتىستى تالداۋىن جارييالاعان بولاتىنبىز.
