ەرتەڭ, 10 سەۋٸردە جەتٸسۋ وبلىسىندا شەرزات بولاتتىڭ ٶلٸمٸنە بايلانىستى سوتتىڭ الدىن الا تىڭداۋى باستالادى. قۇقىق قورعاۋشى مەيٸرمان شەكەەۆ اتالعان ٸسكە بايلانىستى پٸكٸر بٸلدٸردٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
“ەزٸرگە ٸس ماتەريالدارىن اشىپ ايتا المايمىن. سونداي-اق سۋديانىڭ بەيتاراپتىلىعى مەن سوتتىڭ اشىقتىعىنا دا باعا بەرە المايمىن. بۇل قورىتىندى الداعى ۋاقىتتا سوتتىڭ ەرەكەتٸنە بايلانىستى بەلگٸلٸ بولادى”, — دەيدٸ قۇقىق قورعاۋشى.
ادۆوكات مارقۇم شەرزاتتىڭ اتا-اناسىنىڭ دايىندىعى تۋرالى دا سٶز قوزعادى.
“مارقۇم شەرزاتتىڭ اتا-اناسىمەن كٷندە بايلانىستامىز. بالاسى مەن باۋىرىنان ايىرىلعان ادام ٷشٸن بۇل وڭاي ەمەس. ەرتەڭ بۇيىرسا, بارلىعى سوتقا بارادى”, — دەدٸ ول.
سوت نەلٸكتەن تالدىقورعاندا ٶتەدٸ?
جوعارعى سوت شەرزات بولات ٸسٸ بويىنشا سوت وتىرىسى نەلٸكتەن جەتٸسۋ وبلىسىنىڭ قىلمىستىق ٸستەر جٶنٸندەگٸ مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق سوتىنىڭ عيماراتىندا ٶتەتٸنٸن تٷسٸندٸردٸ.
“ايىپ تاعىلعان توعىز ادام تالدىقورعانداعى تەرگەۋ يزولياتورىندا قاماۋدا وتىرۋىنا بايلانىستى سوت وتىرىسى جەتٸسۋ وبلىسىندا ٶتەدٸ”, — دەپ تولىقتىردى ولار.
قۇقىق قورعاۋشى نە دەيدٸ?
قۇقىق قورعاۋشى مەيٸرمان شەكەەۆ سوت وتىرىسى باسپاسٶز ٶكٸلدەرٸنە اشىق تٷردە ٶتەتٸنٸن, بٸراق قۋاندىق بيشٸمباەۆتىڭ ٸسٸ سەكٸلدٸ ونلاين ترانسلياتسييا جٷرگٸزٸلمەيتٸنٸن مەلٸمدەدٸ.
“ٸستٸ الماتى وبلىستىق سوتى قارايدى. كەلەسٸ سوت وتىرىستارى قاسكەلەڭدە جالعاسۋى مٷمكٸن. بۇل تەك الدىن الا تىڭداۋ” – دەپ تٷسٸندٸردٸ ول.
مارقۇم شەرزاتتىڭ وتباسىنىڭ مٷددەسٸن كٸمدەر قورعايدى?
سوتتا مارقۇم شەرزات بولاتتىڭ وتباسىنىڭ مٷددەسٸن مەيٸرمان شەكەەۆ جەتەكشٸلٸك ەتەتٸن التى ادۆوكات قورعايدى. ولار: جاندوس پالمانوۆ, ەلٸم مۇستافاەۆ, دينا دوساەۆا, نۇربولات ٸبراەۆ, باقدات اماندوسۇلى جەنە بەكزات ميازوۆ.
ٸستە نەشە ادام كٷدٸكتٸ رەتٸندە تانىلدى?
ەسكە سالايىق, بۇعان دەيٸن شەرزات پولاتتىڭ ەكەسٸ قارجاۋباي نۇرىموۆ بالاسىنىڭ ٶلٸمٸنە قاتىسى بار دەگەن كٷدٸكتٸلەرگە قاتىستى قوسىمشا ارىز دايىنداپ جاتقانىن حابارلاعان ەدٸك. بۇل تۋرالى جەبٸرلەنۋشٸ تاراپتىڭ جاڭادان قوسىلعان ادۆوكاتى مەيٸرمان شەكەەۆ مەلٸمدەدٸ.
“ٸس ماتەريالدارىمەن تانىسا كەلە, بٸز بۇل قىلمىستىق ٸس اياسىندا ازاماتتىق تالاپتىڭ بەرٸلمەگەنٸن انىقتادىق. قازٸر سول تالاپتى ەزٸرلەپ جاتىرمىز. بۇل ەرەكەت قارجاۋباي مىرزاعا قارجىلاي ٶتەماقى الۋ ٷشٸن ەمەس, قاماۋدا وتىرعان كٷدٸكتٸلەرگە ٷكٸم شىققان سوڭ ولاردىڭ مەرزٸمٸنەن بۇرىن بوساپ كەتۋٸنە جول بەرمەۋ ماقساتىندا جاسالىپ وتىر”, – دەدٸ شەكەەۆ.
وقيعا ورنىندا بولعان ەكٸ قىز قايدا?
ادۆوكات قوعامدا قىزۋ تالقىلانعان بٸر سۇراققا دا جاۋاپ بەردٸ.
“حالىقتى الاڭداتىپ وتىرعان ماڭىزدى سۇراقتاردىڭ بٸرٸ – وقيعا ورنىندا بولعان ەكٸ قىزدىڭ تاعدىرى. ولار ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە كٷدٸكتٸ رەتٸندە كٶرسەتٸلگەنٸمەن, ٸس ماتەريالدارىنا سەيكەس, تەك كۋەگەر رەتٸندە جاۋاپ بەردٸ”, – دەدٸ قورعاۋشى.
مەيٸرمان شەكەەۆتٸڭ ايتۋىنشا, بۇل قىلمىستىق ٸس بويىنشا 9 ادام كٷدٸكتٸ رەتٸندە تانىلعان. سونىڭ ٸشٸندە بٸرەۋٸ – كەمەلەت جاسىنا تولماعان. وعان قىلمىستىق كودەكستٸڭ 434-بابى — قىلمىس تۋرالى حابارلاماۋ بويىنشا ايىپ تاعىلعان. ال جەبٸرلەنۋشٸلەر سانى – التى. ولاردىڭ ەكەۋٸ – شەرزات پەن نۇرقانات.
قوعام بەلسەندٸلەرٸ نە دەيدٸ?
قوعام بەلسەندٸسٸ, بلوگەر جان احماديەۆ شەرزات بولاتتىڭ ٶلٸمٸنە قاتىستى قوزعالعان قىلمىستىق ٸسكە كٷمەنمەن قارايتىنىن جەتكٸزگەن ەدٸ.
“سوتتىڭ ەدٸل ٶتەتٸنٸنە جارتىلاي سەنٸمدٸمٸن. ٶيتكەنٸ بٸز ەدٸلەت جوق “ەدٸلەتتٸ قازاقستاندا” ٶمٸر سٷرٸپ كەلەمٸز. مەن كەشە ٶزٸمنٸڭ ينستاگرام پاراقشامدا ايتقانداي, بۇل ٸستە 13 ادام ەمەس, 9 ادام كٷدٸكتٸ رەتٸندە تانىلعان. 2 قىز جوق. سول 9 ادامنىڭ ەكەۋٸنە عانا اۋىر قىلمىس بويىنشا ايىپ تاعىلىپ وتىر. بٸرٸ – قىلمىستىق كودەكستٸڭ 99-بابى (كٸسٸ ٶلتٸرۋ) بويىنشا, ەكٸنشٸسٸ – قىلمىس جاساۋدى جوسپارلاۋ بابى بويىنشا كٷدٸكتٸ. ال قالعان التاۋىنا بۇزاقىلىق بابى بويىنشا (6 جىلعا دەيٸن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ) جازا قاراستىرىلعان بولۋى مٷمكٸن. تاعى بٸر كٷدٸكتٸ كەمەلەت جاسىنا تولماعان. وعان قىلمىس تۋرالى حابارلاماعانى ٷشٸن ايىپ تاعىلىپ وتىر. بۇل باپ بويىنشا وعان ايىپپۇل سالىنۋى مٷمكٸن نەمەسە 5 جىلعا دەيٸن باس بوستاندىعىنان ايىرىلۋى ىقتيمال”, — دەدٸ ول.
بيشٸمباەۆ ٸسٸندەگٸ پروكۋرور شەرزاتتىڭ ٶلٸمٸنە قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸردٸ
ەكس-مينيستر قۋاندىق بيشٸمباەۆتىڭ سوتى ارقىلى قوعامعا كەڭٸنەن تانىلعان پروكۋرور ايجان ايماعانوۆا دا شەرزاتتىڭ ٸسٸندە ٷنسٸز قالمادى.
مەملەكەتتٸك ايىپتاۋشىنىڭ سٶزٸنشە, بۇل ٸسكە ونىڭ دا قابىرعاسى قايىسقان.
“بٸزدٸڭ جازبانىڭ استىنا جەنە ايدارىمىزعا سٸزدەردەن شەرزاتتىڭ ٸسٸ بويىنشا كٶپ سۇراقتار تٷسۋدە. ەرينە, مەن دە شەرزاتتىڭ ٸسٸنە الاڭدايمىن, بۇل ٸس مەنٸڭ دە جٷرەگٸمدٸ قوزعادى, بٸراق - بەرٸ زاڭعا سەيكەس بولادى. بٸز بٸر قاعيدانى تٷسٸنۋ كەرەكپٸز: ەربٸرەۋٸمٸز ٶز ورنىمىزدا ەڭبەكتەنۋٸمٸز كەرەك, ٶز جۇمىسىمىزدى ادال اتقارۋ ول مٸندەت. مەن سەنٸمدٸمٸن, الماتى وبلىستاعى مەنٸڭ ەرٸپتەستەرٸم ٶز جۇمىسىڭ ادال اتقارۋدا”, - دەدٸ ول.
بەلگٸلٸ ساياساتتانۋشى دوسىم سەتپاەۆ تا تالعارداعى تراگەديياعا قاتىستى ٷن قوستى
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل وقيعا ەل بيلٸگٸنٸڭ شىنايى بەت-بەينەسٸن انىق كٶرسەتتٸ.
“تالعارداعى قايعىلى وقيعا – قازاقستاننىڭ شىندىعىن بەينەلەيتٸن كٶرٸنٸس. مۇندا ەدٸلدٸككە جەتۋ ٷشٸن اقيقاتتىڭ ەمەس, كٷش پەن قۇقىقتىڭ ٷستەمدٸك ەتەتٸنٸن كٶرەمٸز. تەرتٸپسٸزدٸك جايلاعان قوعامدا ادامدار بيلٸك ٶكٸلدەرٸ تاراپىنان ەدٸلەتسٸزدٸك كٶرٸپ, ولاردان ٷمٸتٸن ٷزدٸ. ال جەمقورلىق بولسا, مەملەكەتتٸك باسقارۋ جٷيەسٸنٸڭ بارلىق دەڭگەيٸنە ەنٸپ, جٷيەنٸڭ اجىراماس بٶلٸگٸنە اينالدى. قىلمىستىق سانا شەنەۋنٸكتەردٸ “پاحانعا”, ال “پاحانداردى” شەنەۋنٸكتەردٸڭ سەرٸگٸنە اينالدىرىپ وتىر”, — دەپ جازدى ول.
ساياساتتانۋشى مۇنداي وقيعالار تٸزبەگٸ جىلدار بويى جالعاسىپ كەلە جاتقانىن العا تارتتى.
“سوڭعى 30 جىلدا تالعارداعىداي تراگەدييالار قازاقستاننىڭ ەرتٷرلٸ ٶڭٸرٸندە سان مەرتە بولعان. بٸراق ولاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ قوعامعا جارييا بولعان جوق. بٸر جەردە جەبٸرلەنۋشٸلەرگە قىسىم كٶرسەتٸلسە, باسقا جەردە بيلٸك ٶكٸلدەرٸ ستاتيستيكانى بۇزباۋ ٷشٸن جاعدايدى بارىنشا جاسىرۋعا تىرىستى”, — دەپ قوستى ول.
ساياساتتانۋشى شالقار نۇرسەيٸت نە دەيدٸ?
بەلگٸلٸ ساياساتتانۋشى شالقار نۇرسەيٸت تالعاردا قارجاۋباي نۇرىموۆتىڭ وتباسىندا بولعان قايعىلى وقيعالار تٸزبەگٸ اۆتوريتار بيلٸكتٸڭ بويىندا “پوست-قاڭتار سيندرومىنىڭ” كٷشەيە تٷسكەنٸن كٶرسەتەدٸ دەپ باعا بەرگەن بولاتىن.
بۇل جايىندا ول Facebook جەلٸسٸندەگٸ پاراقشاسىندا جازدى. ايتۋىنشا, اقوردا مەن كٷشتٸك قۇرىلىمدار حالىقتىڭ نارازىلىعىنان قورقىپ, ازاماتتاردى باقىلاۋدا ۇستاۋ ٷشٸن بارىن سالۋدا.
“اقوردا مەن كٷشتٸك قۇرىلىمدار “حالىق كٶتەرٸلٸپ كەتپەسە بولدى” دەگەن ٷرەيمەن ازاماتتاردى, تٸپتٸ ەدٸلەت ٸزدەپ شىرىلداعان قارجاۋباي نۇرىموۆ سەكٸلدٸ جەبٸرلەنۋشٸلەردٸ دە الداپ-ارباۋعا, ٷركٸتۋگە, ايىپپۇل سالۋعا, قاماۋعا دايىن ەكەنٸن انىق كٶرسەتتٸ”, — دەيدٸ ول.
ونىڭ سٶزٸنشە, ەدٸلەتتٸ قازاقستان حالىق ٶز مەملەكەتٸنە سەنگەن جاعدايدا عانا ورنايدى.
“تالعارداعى تراگەدييانى “ەسكٸ قازاقستاننىڭ توقاەۆقا جاساعان سابوتاجى” دەيتٸن كونسپيرولوگتار شىقسا, ەش تاڭعالمايمىن. شىن مەنٸندە, قازٸر قازاقستاندا بيلٸكتٸ دەل ٶزٸ سيياقتى ديسكرەديتاتسييالايتىن ساياسي كٷش جوق.
ەدٸلەتتٸ قازاقستان, توقاەۆشا ايتساق, “زاڭ ديكتاتۋراسىمەن” ورنامايدى. ەدٸلەتتٸ قازاقستان ازاماتتار ٶز مەملەكەتٸ قورعانسىزعا قورعان بولعاندا, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ٸستٸ اشىق ەرٸ جان-جاقتى قاراعاندا, سوتتىڭ ەدٸل شەشٸم شىعاراتىنىنا شىن سەنگەن جاعدايدا عانا ورنايدى. ەل بايلىعىنىڭ جارتىسىنان استامى بار بولعانى 165 ادامنىڭ قولىندا شوعىرلانعان, حالقى ايلىعىنىڭ 70%-ىن تاماققا جۇمسايتىن, ەربٸر بەسٸنشٸ ازاماتى شەتەلگە كٶشۋدٸ ويلايتىن قازاقستاندا ول سەتتٸڭ جاقىندا تۋمايتىنى انىق.
ال ول كٷن تۋعانشا استانادا ىقپالدى كٶكەسٸ, وففشوردا ميلليونداعان دوللارى, كٷشتٸك ورگانداردا “كرىشاسى” جوق “ەلسٸز” وتباسىدا تۋىلعان ەربٸر قازاقستاندىق قاتىگەز, قورقاق ەرٸ سەلقوس قوعامدا و باستان اۋتسايدەر بولىپ قالا بەرەدٸ”, — دەپ قوستى ول.
وقيعا قالاي ٶربٸگەن ەدٸ?
ەسكە سالايىق, بۇعان دەيٸن تالعاردا جاپپاي تٶبەلەس بولىپ, سالدارىنان 16 جاستاعى جاسٶسپٸرٸم شەرزات بولات كٶز جۇمدى.
كەمەلەتكە تولماعان بالانى ٶلتٸرۋ فاكتٸسٸ بويىنشا الماتى وبلىسىنىڭ پوليتسييا دەپارتامەنتٸ قىلمىستىق ٸس قوزعادى.
قازٸرگٸ تاڭدا كٸنەلٸ دەپ تانىلعان 11 ادام ۇستالىپ, ۋاقىتشا ۇستاۋ يزولياتورىنا قاماۋعا الىندى.
كٶپ ۇزاماي, ياعني 9 جەلتوقساندا مارقۇم شەرزات بولاتتىڭ اعاسى نۇرقانات عايىپباەۆ اجال قۇشتى. پوليتسييا دەپارتامەنتٸنٸڭ الدىن الا دەرەكتەرٸ بويىنشا ونىڭ سۋيتسيد جاساعانىن مەلٸمدەدٸ. وعان دەلەل رەتٸندە پوليتسەيلەر نۇرقاناتتىڭ تۋىسىنا مەسسەندجەر ارقىلى جازعان حاتىن جارييا ەتتٸ.
حابارلامادا ول تۋىسقاندارىمەن قوشتاسىپ, جيەنٸنٸڭ جانىنا جەرلەۋدٸ سۇراعان. بۇل فاكتٸ بويىنشا قىلمىستىق ٸس قوزعالدى.
ال 10 جەلتوقساندا ونىڭ ٶلٸمٸنە قاتىستى ساراپتاما قورىتىندىسى شىقتى.
"سوت-مەديتسينالىق ساراپتامانىڭ الدىن الا بولجامى بوي̆ىنشا, 9 جەلتوقساندا تالعاردىڭ شەتٸندە تابىلعان 30 جاستاعى ەر ادامنىڭ مەي̆ٸتٸ ٶزٸن-ٶزٸ اسۋ ارقىلى مەحانيكالىق اسفيكسييا نەتيجەسٸندە بولعانىن كٶرسەتتٸ. دەنەسٸندە زورلىق-زومبىلىق سيپاتتاعى بەلگٸلەر جوق.
ساراپشىلارمەن انىقتالعان دەنە جاراقاتتارى, مىسالى, سترانگۋلياتسييالىق جەنە موي̆ىننىڭ ابرازييالارى اسىلعان جٸپتٸ قولدانعان كەزٸندە پاي̆دا بولاتىن جاراقاتتارعا سەي̆كەس كەلەتٸنٸن كٶرسەتتٸ. بارلىق بەلگٸلەر سۋيتسيدتٸ كٶرسەتەدٸ, موي̆ىنىنداعى زاقىمدانۋ سيپاتى مۇنداي̆ جاعداي̆لارعا تەن", - دەلٸنگەن حابارلامادا.
ال مارقۇم شەرزاتتىڭ ەكەسٸ باۋىرى نۇرقانات عايىپباەۆتى جەر قوينىنا تاپسىرعانان كەيٸن, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىمەن كەزدەسۋدٸ تالاپ ەتٸپ, كٶشەگە شىقتى. الايدا اراعا ۇزاق ۋاقىت سالماي قارجاۋباي نۇرىموۆتى پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸ ۇستاپ ەكەتتٸ.
"قارجاۋباي نۇرىموۆ پروكۋروردىڭ زاڭدى ساقتاۋ تۋرالى تٷسٸندٸرمەلەرٸن ەلەمەدٸ. شەكتەن تىس اگرەسسيۆتٸ مٸنەز-قۇلىق تانىتىپ, باسقالاردى ٶز-ٶزٸنە قول جۇمسايمىن دەپ قورقىتتى. سونىمەن قاتار پوليتسييا قىزمەتكەرٸنە پىشاقپەن شابۋىل جاسادى. ونىڭ مٸنەز-قۇلقى ٶزٸنە دە, باسقالارعا دا قاۋٸپ تٶندٸردٸ", — دەلٸنگەن حابارلامادا.
وسىلايشا شەرزات بولاتتىڭ ەكەسٸ مەن ەپكەسٸ قاماۋعا الىندى.
ەڭبەكشٸقازاق اۋداندىق سوتى ەكٸمشٸلٸك ٸس جٷرگٸزۋ تەرتٸبٸمەن ٸستەردٸ قاراۋ نەتيجەلەرٸ بويىنشا ازامات س. نۇرىموۆا ۇساق بۇزاقىلىق جاساعانى ٷشٸن (ەقبتك 434-بابىنىڭ 1-بٶلٸگٸ) 20 اەك مٶلشەرٸندە ايىپپۇل سالۋمەن ەكٸمشٸلٸك جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلدى.
قر بەيبٸت جينالىستاردى ۇيىمداستىرۋ جەنە ٶتكٸزۋ تەرتٸبٸ تۋرالى زاڭناماسىن بۇزعانى ٷشٸن (ەقبتك 488- بابىنىڭ 8-بٶلٸمٸ.) ازاماتتىعى جوق ادام جاساعان, ازاماتشا ب. رەيموۆا ەكٸمشٸلٸك تەرتٸپپەن 15 تەۋلٸككە قاماۋعا الىنىپ, كەيٸننەن قر شەگٸنەن شىعارىپ جٸبەرٸلدٸ.
قوعامدىق ورىندا بالاعات سٶزدەر ايتقانى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرٸن قورلاپ, سونداي-اق قوعامدىق تەرتٸپ پەن ازاماتتاردىڭ تىنىشتىعىن بۇزاتىن اينالاسىنداعىلارعا قۇرمەتسٸزدٸك تانىتاتىن ٸس-ەرەكەتتەر جاساعانى جەنە كٶلٸك قۇرالدارىنىڭ قوزعالىسى ٷشٸن كەدەرگٸلەر جاساعانى ٷشٸن قارجاۋباي نۇرىموۆ 15 تەۋلٸككە ەكٸمشٸلٸك قاماۋعا الىندى.
