ەلٸمٸزدە ەيەلدەر ٷشٸن جاتىر مەن سٷت بەزدەرٸن تەگٸن تەكسەرۋ باعدارلاماسى جۇمىس ٸستەيدٸ
ايتپاقشى, ٷلكەن قىزىنىڭ دا دەرٸگەر ماماندىعى بويىنشا بٸلٸمٸ بار, سوندا بۇل وتباسىن دەرٸگەرلەر وتباسى دەپ ايتۋعا تولىق نەگٸز بار. «ٶزٸم تۋا الماعان بالالاردى مەنٸڭ جەتەكشٸلٸگٸممەن عىلىمي دەرەجەلەرٸن قورعاعان 25 عىلىم كانديداتتارى مەن دوكتورلارى دٷنيەگە ەكەلدٸ. شەكٸرتتەرٸمنٸڭ كٶبٸ قازٸر قازاقستاننىڭ ٶزگە قالالارى مەن تمد ەلدەرٸندە جٷر, جەتەۋٸ ەلٸ دە مەنٸڭ جانىمدا – الماتىدا اكۋشەرلٸك ٸسپەن گينەكولوگييا سالاسىندا جۇمىس ٸستەپ جٷر. جيٸ حابارلاسىپ تۇرامىز, ولار مەنٸ ەشقاشان ۇمىتقان ەمەس. مٸنە, مەنٸڭ وسىنداي ٷلكەن وتباسىم بار» دەيدٸ قارت مامان.
ەرينە, ەيەلدٸڭ باستى ارمانى – وتباسى مەن جۇمىسىن قاتار الىپ جٷرۋ, الايدا نادەجدا اپا قىزمەتتٸك كارەرانىڭ جولىندا ٶمٸرگە بالا ەكەلۋدەن باس تارتاتىن ەيەلدەردٸ مٷلدەم قۇپتامايدى.
ٶيتكەنٸ نادەجدا ميزينوۆانىڭ ٶزٸ ٶمٸرگە ۇرپاق ەكەلگەنٸن ٶمٸرٸنٸڭ باستى جەتٸستٸگٸ سانايدى. ول انا مەن ەجە اتانۋدى ٶمٸردەگٸ ٷلكەن باقىت دەپ كابىلدايدى. 85 جاسكا كەلسە دە سٷيٸكتٸ ٸسٸمەن اينالىسىپ, نەرەستەلەردٸڭ جارىق دٷنيەنٸڭ ەسiگiن اشۋىنا كٶمەكتەسەتٸن نادەجدا اپامەن سۇحباتتاسۋدىن سەتٸ تٷستٸ.
* * *
– نادەجدا اپا, سٸزدٸڭ كەسٸبي جولىڭىزدا ۇزاق جاساۋىڭىزدىنڭ سىرى نەدە?
– امەريكاداعى بiر ميلليونەر ٶزٸنە-ٶزٸ «باي بولۋ ٷشٸن نە كەرەك?» دەگەن سۇراق قويىپتى. سوسىن ٶزٸ بۇل سۇراققا «جەتٸستٸككە جەتكٸزە الاتىن كەسٸبٸڭنٸڭ بولۋى» دەگەن جاۋاپ تاۋىپتى. سول سەبەپتٸ ول بارشامىزعا «ٶزٸڭiز قالايتىن ٸسپەن اينالىسىڭىز» دەگەن كەڭەس بەرەدٸ.
ال مەن ٶز جۇمىسىمدى, ٶز پاتسيەنتتەرiم مەن ستۋدەنتتەرiمدi جاقسى كٶرەمٸن, ولارعا دەرٸستٸ ٷلكەن ىنتىزارلىقپەن وقيمىن. جۇمىستان قولىم بوساي قالعاندا باسسەينگە بارىپ سۋدا جٷزۋگە, ساياحاتقا اتتانىپ, تاۋعا شىعۋعا تىرىسامىن. تابيعاتپەن سىرلاسۋ بويىڭا قۋات بەرٸپ, جانىڭدى بٸر جادىراتىپ, تازالاپ الۋعا كٶمەكتەسەدٸ.
ۇزاق جاساۋ قانىمدا بار دەسەم دە بولادى, مەنiن شەشەم 103 جىل جاساعان, ٶمٸرٸنٸڭ سوڭىنا دەيٸن ساپ-ساۋ, دەنٸ تٷزۋ بولدى. تەك اجالىنا ەكٸ اي عانا قالعاندا ينفاركت بولماسا, وعان دەيٸن مٷلدەم اۋىرعان ەمەس.
– سiز دەرٸگەرلەر وتباسىنان شىقتىڭىز با?
– جوق, بiزدiڭ وتباسىمىزدا مەن العاشقى دەرٸگەرمٸن. مەنٸڭ دەرٸگەر بولۋىمدى ەكەم قالاعان ەدٸ, ٶزٸم باستاپقىدا دەرٸگەر بولۋدى ەمەس, حالىقارالىق قاتىناستار ينستيتۋتىنا تٷسۋدٸ ارماندادىم. بiراق سوعىستان كەيٸنگٸ جىلدارى ول جەرگە تەك ەر ادامداردى عانا وقۋگا قابىلدايتىن, سول سەبەپتٸ 1945 جىلى مەكتەپتٸ بٸتٸرە سالا ساراتوۆ مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ مەديتسينالىق فاكۋلتەتٸنە وقۋعا تٷستٸم.
ورىنعا تالاس كٷشتٸ ەدٸ, بٸر ورىنعا 10 ادام تالاستىق, نەگٸزٸنەن سوعىسقا قاتىسقاندارعا باسىمدىق بەرٸلەتٸن. مەن مەكتەپتٸ التىن مەدالمەن بٸتٸرگەنٸمە قاراماستان, جۇرتپەن بٸرگە ورتاق ەمتيحان تاپسىرۋىما تۋرا كەلدٸ.
بiراق ول جەردە ەكi-اق جىل وقىپ, كەيٸن مولوتوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتٸك مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتٸنە اۋىستىم.
ٶيتكەنٸ سوعىستان كەيiن ەكەمدٸ «تٷركٸستان-سٸبٸر» تەمٸر جولىنىڭ باستىعى ەتiپ الماتىعا جٸبەرگەن ەدٸ. ساراتوۆتا قانشا قالعىم كەلسە دە, سول بiر قيىن جىلدارى اتا-اناسىز ۇزاق تۇرۋ كيىن بولاتىن.
ەكە-شەشەمنiڭ الماتىداعى ٷيٸنە كەلگەندە ەڭ العاش كٶرگەنٸم – اۋلادا تاۋ بولىپ الما ٷيٸلٸپ جاتاتىن. سول بiر قىزىل اپورتتىن يiسi مەن دەمٸن ەلٸ ۇمىتا الار ەمەسپٸن. ٶز عۇمىرىمدا تالاي قالالاردى شارلاسام دا, مەن ٷشٸن دەل الماتىداي ەسەم قالا جوق.
ٶزiمنiڭ ستۋدەنتتٸك شاعىم مەن كازiرگi كٷندi سالىستىرسام, مەنiن الماتىلىق كۋرستاستارىمنىن اراسىندا ورىس تiلiن ناشار بٸلەتٸن بالالار كٶپ بولدى, وقۋ تەك كٷندٸز عانا جٷرەتٸن. بiراق الىس اۋىلداردان كەلگەن ۇل-قىزدار ورىس تٸلٸن مەڭگەرۋگە قاتتى تىرىسىپ, ينستيتۋت بٸتٸرگەننەن كەيٸن تٸلدٸ ەركٸن مەڭگەرiپ قانا قويماي, كەرەمەت بٸلٸكتٸ مامان بولىپ شىعاتىن, ولاردىڭ كەيبiرi تiپتi تانىمال عالىم اتاندى.
– سٸزدٸڭ تەجٸريبەڭٸزدە اۋىر جاعدايلار كٶپ بولدى ما?
– مەن ينستيتۋت بٸتٸرگەننەن كەيٸن قازاق مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ اكۋشەرلٸك جەنە گينەكولوگييا كافەدراسىنا كەلدٸم. ول كەزدە, 50-جىلدارى كافەدرانىڭ بازاسى الماتىداعى جالعىز پەرزەنتحانا – №1 پەرزەنتحانا بولاتىن. وندا 14 جىل جۇمىس ٸستەدٸم, نەبٸر اۋىر جاعدايلار بولدى, بiراق كٶبٸندە دەرٸگەرلەر بارىن سالىپ, باقىتتى انالار نەرەستەلەرٸن قۇشاعىنا وراعان كٷيٸ ٷيلەرٸنە ورالىپ جاتاتىن.
كەيدە ناۋقاستاردىڭ قايتىس بولۋ وقيعاسى دا بولاتىن. ٶيتكەنٸ مۇندا ەيەلدەر تەك بوسانۋ ٷشiن عانا كەلمەيتiن, جاتىردان تىس جٷكتٸ بولعان ەيەلدەر, تٷرلٸ ٸسٸكتەرٸ بار ەيەلدەر دە كەلەتٸن.
كەيدە «جەدەل جەردەم» مەنi الىپ كەتۋ ٷشٸن بٸر تٷندە ٷش تٶرت رەت كەلەتٸن. اكۋشەرلٸك جۇمىستا ٶتە قيىن جاعدايلار كٶپ كەزدەسەدٸ, سول ٷشٸن مەنٸڭ ٶمٸرٸم ٷنەمٸ الاڭداۋمەن ٶتتٸ.
– باتىستا دەنساۋلىق ٶتە جوعارى باعالانادى ەكەن, بٸزدە قالاي?
– ٶيتكەنٸ ول جاقتىڭ ەيەلدەرٸ دەنساۋلىعىڭ بولماسا, ٶزٸنە جايلى ٶمٸر قامتاماسىز ەتە المايتىنىندى جاقسى تٷسٸنەدٸ. ال بٸزدە دەنساۋلىقتى ۇمىتىپ, كارەرا قۋۋعا ەۋەس. نەگە بۇلاي ەكەنٸن تٷسٸندٸرۋ قيىن, بٸراق مەنٸڭ ويىمشا, ەلiمiزدە سالاۋاتتى ٶمٸر سالتىن ناسيحاتتاۋ جوعارى دەڭگەيدە جٷرگٸزٸلۋدە.
قازٸر تٸپتٸ بەلگٸلٸ بٸر جاستاعى ەيەلدەر ٷشٸن جاتىر مەن سٷت بەزدەرٸن تەگٸن تەكسەرۋ باعدارلاماسى جۇمىس ٸستەيدٸ. وسىلايشا, كەسەلدەر ەرتە انىقتالادى, الايدا دەنساۋلىعىن تەكسەرتۋ ٷشٸن ٶز بەتٸمەن, ٶز ەركٸمەن كەلەتٸن ەيەلدەر از. مەنi الاڭداتاتىن تاعى بٸر مەسەلە قازٸر دەڭگەيٸ جوعارى ەمەس مەديتسينالىق ورتالىقتار قاپتاپ كەتتٸ.
مۇنىڭ سەبەبٸ مەديتسينالىق قىزمەتتٸ تابىس كٶزٸ كٶرٸپ, اقشانىڭ جەتەگٸنە ەرۋدە جاتقان سىڭايلى. اتاقتى حيرۋرگ اموسوۆ ايتقانداي, دەرٸگەرلەرگە راقمەت رەتٸندە تiپتi وراپ كەمپيتتە سىيلاۋعا بولمايدى. ٶيتكەنٸ وسىلايشا, پاتسيەنتتەر دەرٸگەر بەرٸنە بٸردەي كٶمەك كٶرسەتپەيدٸ دەپ ويلاپ قالادى. مەنٸڭ پٸكٸرٸمشە, مەملەكەت دەرٸگەرلەر مەن مۇعالٸمدەردٸ تولىق قامتاماسىز ەتۋi تيiس. ٶيتكەنٸ مۇنداي ماماندىق يەلەرi ماتەريالدىق تۇرعىدان ەشكٸمگە تەۋەلدٸ بولماۋى تيiس.
– قازٸر ٶزٸ بالانى كارەرا قۇرىپ بولعاننان كەيٸن, كەش تۋۋ سەنگە اينالعانداي. بۇل دۇرىس پا?
– ەڭ الدىمەن, تاعى دا ابورتتىڭ زييانى جايىندا ايتا كەتەيٸن. كٶپتەگەن گينەكولوگييالىق كەسەلدەردٸڭ سەبەبٸ وسى ابورت جاساتۋدان تۋىندايدى. يە, قازٸر جاسى 40-تان اسقاندا بالا تۋاتىن ەيەلدەر كٶبەيۋدە.
نەگٸزٸ, ەڭ العاشقى جٷكتٸلٸك پەن بوسانۋ 23-24 جاستا بولعانى دۇرىس, ەكٸنشٸسٸ 27-28 جاستا. ال 18 جاستان تٶمەن جەنە 35 جاستان اسقاندا العاش بوسانعاندار اراسىندا تٷرلٸ اسقىنۋلار مەن اۋرۋلاردىڭ ٷلەسi جيiلەيدi.
جالپى, قازٸرگٸ جاس ەيەلدەرٸمٸزدٸڭ دەنساۋلىعى كەرەمەت ەمەس. «دەنٸ ساۋ انا دەنٸ ساۋ بالا» دەگەن ۇراننىڭ پايدا بولعانى تەگٸن ەمەس. ەيەلدەردٸڭ تٶرتتەن بٸر بٶلٸگٸنٸڭ عانا دەنٸ ساۋ دەۋگە بولادى, كٶبٸ گينەكولوگييالىق اۋرۋلارعا سەبەپ بولاتىن كەسەلدەرگە شالدىققان.
بiزگە كەيدە ٷش-تٶرت ابورت جاساتقان, بٷيرەگٸ اۋىراتىن, قانى از ەيەلدەردە كەلەدٸ. مۇنداي جاعدايدا بوسانۋدىڭ سوڭى تٷرلٸ اسقىنۋلارعا ەكەپ سوعىپ جاتادى.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت!
