ساياساتتانۋشى دوسىم سەتپاەۆ ەلدەگٸ بٷتكٸل بيلٸك بٸر ادامنىڭ قولىندا ەكەنٸن ايتتى دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
بۇل ادامنىڭ اتى - نازارباەۆ.
ەلبەتتە ەكس-پرەزيدەنتتٸڭ بيلٸكتەن تولىققاندى كەتكەنٸنە كٷمەنمەن قارايتىندار ٷشٸن بۇل تاڭسىق ەمەس.
“نازارباەۆ توقاەۆتى تىرپ ەتكٸزبەي وتىر. توقاەۆ تۇڭعىش پرەزيدەنتتٸڭ قالاۋىن ورىنداۋمەن عانا شەكتەلۋدە”, – دەيدٸ بۇل ساناتتاعى اۋديتورييا. جەنە بۇلاي پايىمدايتىن قاۋىمنىڭ قاراسى كٶپ.
“قازاقستاندا “قوس بيلٸك” ورناعان. اق وردا مەن كٸتاپحانا “قىرعي-قاباق”, توقاەۆ نازارباەۆتىڭ شىرماۋىنان بوساپ شىققىسى كەلەدٸ. تەۋەلسٸز شەشٸم قابىلداپ, دەربەس بيلٸك قۇرۋدى كٶزدەيدٸ”, – دەپ دولبارلايتىن اعايىن دا بار.
نازارباەۆتىڭ بيلٸكتٸ بٸرجولاتا تاستاپ, ٶزٸ وتىز جىل باسقارعان ەلدٸ توقاەۆقا تابىستاپ كەتكەنٸنە سەنەتٸن, ەرٸ قاراي قازاقستاندى ۇلى ساياسي ٶزگەرٸستەر مەن ەكونوميكالىق كەمەلدەنۋ كٷتٸپ تۇرعانىنا شٷبەلانبايتىن شوعىر دا بار.
ساياساتتانۋشى سەتپاەۆ سوڭعى ەكٸ ۆەرسييانى جوققا شىعارىپتى.
“ونىڭ كەتكەنٸ كٶزالداۋ ەكەنٸن وسىدان ەكٸ جىل بۇرىن ەسكەرتكەنمٸن. بۇل كەزەكتٸ ساياسي جٷرٸس ەدٸ. بيلٸكتٸ توقاەۆقا تابىستاعانمەن, بٷتٸندەي تاستاپ كەتكەن جوق. بٸز جارتىلاي ترانزيت دەيتٸن دٷدەمالداۋ كەزەڭگە ٶتتٸك. توقاەۆ تاقتا وتىرعانمەن, قولىندا بيلٸگٸ جوق. پەرمەنسٸز. دەرمەنسٸز. ەكٸ جىل ٶتسە دە, ەشتەڭە ٶزگەرمەدٸ.
2020 جىل مەن بيىلعى جىلدىڭ باسىنداعى وقيعالار “قازاقستاندا “قوس بيلٸك” ورناپتى. اق وردا مەن كٸتاپحانا باقتالاس ەكەن” دەگەن الىپ-قاشپا ەڭگٸمەگە نٷكتە قويدى. قازاقستاندا بٸر عانا بيلٸك بار. ول نازارباەۆ بيلٸگٸ”, – دەيدٸ سەتپاەۆ.
ەكٸ جىل ٶتسە دە, ەشتەڭە ٶزگەرمەگەن. ساياساتتانۋشىنىڭ پٸكٸرٸنشە نازارباەۆ ساياسي الاڭنان بٸرجولاتا كەتكەندە عانا شىنايى بيلٸك ترانزيتٸ باستالادى. ال وعان دەيٸنگٸنٸڭ بەرٸ يميتاتسييا. ساياسي رەفورمالار باستالدى دەپ شۋلاپ جٷرگەندەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ ٶز سٶزٸنە ٶزٸ يلانبايدى.
نازارباەۆ تۇرعاندا ساياسي توقىراۋدىڭ شىرماۋىنان شىعا الماي, بٸر ورىندا شىر كٶبەلەك اينالۋمەن بولامىز. سوڭعى پارلامەنت سايلاۋ سوعان دەلەل.
سٶي دەگەن سەتپاەۆ بيىلعى ناۋقانعا قاتىسقانداردىڭ قۇرامىن بٸر سٷزٸپ شىعىپ, سايلاۋ نەتيجەسٸ 2016 جىلعى كٶرسەتكٸشتٸ اينىتپاي قايتالاعانىن ايتىپتى.
“سەبەبٸ نەدە? سەبەبٸ بۇل سايلاۋدىڭ دا, بۇعان دەيٸنگٸ ناۋقاننىڭ دا ستسەناريٸن جازعان بٸر ادام. قازاقستانداعى سايلاۋ سايقىمازاق سيياقتى. مۇنى كٶرگەن ەۋروپارلامەنت تە ٷنسٸز وتىرا المادى. ەلدەگٸ دەموكراتييا مەن ادام قۇقىعىنىڭ قۇلدىراپ بارا جاتقانىنا الاڭداۋشىلىق بٸلدٸرٸپ, قازاقستان بيلٸگٸنە قاتاڭ ەسكەرتۋ جاسادى, رەزوليۋتسييا جارييالادى. پارلامەنت سايلاۋىنا دەيٸن دە بٸرنەشە سكاندالدى باستان ٶتكەردٸك”, – دەيدٸ سەتپاەۆ.
بۇل رەتتە ول 2019 جىلعى پرەزيدەنت سايلاۋىن العا تارتىپ, حالىقتىڭ سايلاۋ نەتيجەسٸنە كٶڭٸلٸ تولماعانىن, ساياسي ناۋقاننىڭ ەدٸلەتسٸز ٶتكەنٸن ايتىپ, الاڭعا شىققانىن تٸلگە تيەك ەتٸپتٸ.
بۇل بٸر دەپ قويىڭىز.
سيزو-داعى ازاماتتىق بەلسەندٸ دۋلات اعادٸلدٸڭ ٶلٸمٸ دە باتىس ەلەمٸنٸڭ قازاقستانعا قاتىستى كٷدٸگٸن قويۋلاتا تٷسكەن. اعادٸلدٸڭ ٶلٸمٸنەن كەيٸن باسقا دا قوعام بەلسەندٸلەرٸ ارتى-ارتىنان قاماۋعا الىنعان, ەلدەگٸ جاعدايعا كٶڭٸلٸ تولمايتىن ازاماتتاردى جاپپاي قۋدالاۋ باستالعان.
ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمدار مەن بيلٸكتٸ ساياسي رەفورمالار جٷرگٸزبەگەنٸ سىنعا العان قۇقىق قورعاۋشىلارعا قىسىم كٷشەيگەن.
“اشىعىن ايتقاندا حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ توقاەۆتان كٶڭٸلٸ قالدى. ساياسي رەفورما جٷرگٸزۋگە قۇلشىنا كٸرٸسپەك بولعان پرەزيدەنتتٸڭ بٸردە-بٸر ۋەدەسٸ ورىندالعان جوق. ارىق سٶيلەپ, سەمٸز شىعا المادى. ساياسي پارتييالار, سايلاۋ تۋرالى زاڭدى جاتپاي-تۇرماي جارنامالاسا دا, شىن مەنٸندە بۇلاردىڭ دەموكراتييالىق ٶزگەرٸستەرگە ەش قاتىسى جوق. ساياسي جٷيە سول قالپىندا قالدى. ەسكٸ جٷيەنٸڭ مونوپوليياسى قاز-قالپىندا تۇر. بەلسەندٸ ازاماتتاردى ەكٸ شوقىپ, بٸر قاراپ, كٷنٸ-تٷنٸ باقىلاۋدا ۇستاۋدا”, – دەيدٸ سەتپاەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا ەگەر ساياسي پارتييالار تۋرالى زاڭ بارلىق دەموكراتييالىق كانونداردى ەسكەرٸپ, ساۋاتتى جازىلعان بولسا, سايلاۋ قارساڭىندا ساياسي الاڭدا جاڭا پارتييالار پايدا بولار ەدٸ.
توقاەۆتىڭ ورىندالماعان ۋەدەلەرٸ, ساياسي باعىتتا جاسالعان شالا-پۇلا دٷنيەلەر حالىقارالىق قاۋىمداستىق الدىنداعى قازاقستاننىڭ ساياسي يميدجٸن قۇلدىراتىپ جٸبەرگەن.
“جالپى رەفورما دەگەننٸڭ ٶزٸ تەز بۇزىلاتىن تاۋار. ولاردى ەرتە باستان قولعا الىپ, ەرتە باستان ٸسكە اسىرۋ قاجەت. كەشٸكتٸڭٸز ەكەن, ٸرٸپ-شٸري باستايدى. توقاەۆتىڭ رەفورمالارى دەل وسى جاعدايدى باستان كەشٸردٸ. “ەستيتٸن مەملەكەت” قاعيداسى سٶز جٷزٸندە قالدى, ەسكٸ دە جاڭا جٷيە مۇندايعا ەشقاشان بەيٸمدەلە المايدى.
حالىق سٶزٸنە قۇلاق اسۋ بٷگٸنگٸ جٷيەنٸڭ تابيعاتىنا تەن ەمەس. ودان سوڭ توقاەۆ ايتتى دەپ, بيلٸكتەگٸلەردٸڭ بەرٸ ونىڭ ٸزٸنە ٸلەسە كەتكەن جوق. وسى وتىز جىلدا ولار يميتاتسييا جاساۋدىڭ قاس شەبەرٸنە اينالىپ العان. سٶيتٸپ حالىقتىڭ كٶڭٸلٸن اۋلاعان بولادى. ٸس جٷزٸندە باياعى جارتاس, سول جارتاس. تٸسكەباسار جارىتىمدى اس ەزٸرلەۋدەن قالعان اسپازدىڭ اۋزىنا قاراپ وتىرمىز. بۇلاردان بٸرنەرسە كٷتۋدٸڭ ەبەستٸك”, – دەيدٸ دوسىم مىرزا.
ەزٸرلەگەن, دۋمان بىقاي
