«ادام كٶلەڭكەسٸنەن قاشىپ قۇتىلا المايدى»,- دەگەن سٶزدٸ ايتقان ادام قانشا دانىشپان بولسادا, ادام بالاسى جاقسىلىق پەن جالعاس جٷرەتٸن جاماندىعىمەن كٷرەسۋٸنە ەرٸك بەرٸلگەن. حەكٸم اباي وعان: «ادام مٸنەزٸن تٷزەپ بولمايدى دەگەن ادامنىڭ تٸلٸن كەسەر ەدٸم»,- دەپ ەمەۋرٸن تانىتادى. بٸراق, بٸزگە كەمەڭگەر ابايدىڭ ەمەۋرٸنٸ تٷسٸنٸكسٸز.
ٶيتكەنٸ, بٸز دٷنيەنٸ تٸرشٸلٸگٸمٸزگە قاجەتتٸ نەمەسە قاجەتسٸز دەپ ەكٸگە بٶلٸپ قارايتىن زامانا ۇرپاقتارىمىز. ەڭ وڭتايلى جولدى وسى دەپ باعامدايمىز. سٶيتە تۇرا جان دٷنيەمٸزدە ەلدە بٸر بەيمازا كٷي تىنىم بەرمەي تۇرعانىنا ٸشٸمٸز قازانداي قاينايدى, كٷيٸنەمٸز, ٶكٸنەمٸز. بٸراق, نە شارا.
ٶمٸردە ٸزگٸلٸك پەن مەيٸرٸمدٸلٸكتٸڭ مەرەيٸ ٷستەم بولۋى ٷشٸن قانداي قۋات, قانداي رۋحاني ٶرٸس كەرەك? ول بار ما? بار بولسا قايدا? جوق بولسا, نەگە جوق? سوندا ادام بويىنداعى راقىمشىلدىق, ويىنداعى پاراسات, مەيٸرٸمدٸلٸك سەزٸمدەرٸن تۇنشىقتىرىپ تۇرعان نە نەرسە? ول قانداي زۇلمات?
پاراسات مايدانى
ەگويزم. ەلەم وسى تامىردىڭ قان سوعىسىنىڭ ىرقىندا. بۇل ٶزٸڭنٸڭ قالاۋىڭدى عانا قاناعاتتاندىرۋ. جوق. ٶزٸڭنٸڭ ەمەس. ەسٸلٸ نەپسٸڭنٸڭ. سەبەبٸ حەكٸم اباي: «مەنٸمەن مەنٸكٸنٸڭ ايىرىلعانىن, ٶلدٸ دەپ ات قويىپتى ٶڭكەي بٸلمەس»,-دەپ پايىمدايدى. دەمەك, «مەن» رۋح, جان. ال, «مەنٸكٸ» نەپسٸ, تەن. تٷسٸنٸكتٸ. «مەنٸ» مەن «مەنٸكٸنٸڭ» مەنٸن اجىراتىپ الۋىمىزدىڭ باستى سەبەبٸ جاقسى مەن جاماننىڭ سانامىزدا ميداي ارالاسىپ كەتپەۋٸ ٷشٸن باعىت-باعدار بولسىن.
ال, الترۋيزم دەگەن نە? بۇل ەشقانداي سىي-سيياپات پەن قۇرمەت كٷتپەستەن ٶزگەلەرگە جاقسىلىق جاساۋ. جاقسىلىق جاساي الۋدىڭ ٶزٸ سىي-سيياپات. بٸراق, جاقسىلىق جاساۋدىڭ بٸر ٷلگٸسٸ بولۋى كەرەك ەمەس پە? ول ٶزگەگە دەگەن مەيٸرٸمدٸلٸك, اياۋشىلىق, جاقسى كٶرۋشٸلٸك, قايىرىمدىلىق, ماحاببات. مەيٸرٸمدٸلٸك – ول جاقسىلىقتىڭ ٶزٸ. ەكەۋٸ بٶلٸپ العىسىز بٸر بٷتٸن. ٶزگەلەر كٶرۋ ٷشٸن, «دەسٸن دەۋ ٷشٸن» (حەكٸم اباي) جاسالاتىن جاقسىلىقتار – مەيٸرٸمدٸلٸك ەمەس. ول كٸرشٸكسٸز اسىل قاسيەتتەردٸڭ ٶزٸن «مەنٸكٸ» (ەگو) ٷشٸن پايدالانعىسى كەلەتٸن زۇلىمدىق. اسىل دٸنٸمٸز يسلام ونى «رييا» دەيدٸ.
- وندا تۇرعان نە بار ەكەن? ول تٸرشٸلٸك ەتۋدٸڭ بٸر زاڭدىلىعى ەمەس پە? بٸز ونسىز ٶمٸر سٷرە امايمىز عوي.
- جوق. ول قوعامدى تىعىرىققا تٸرەيدٸ. وتباسىندا. جەكە ادامدى دا. تٷپكٸ نەتيجەسٸ سول. ٶمٸردٸڭ كەز-كەلگەن كٶرنٸسٸن الىپ قاراساقتا. ەگويزمنٸڭ سوڭعى ايالداماسى جالعىزدىق, جان ازابى. ول بٸزگە ەشقانداي جاقسىلىق ەكەلمەدٸ. «مەنٸكٸنٸڭ» جەكەشٸلدٸك مٷددەسٸن ەلەمنٸڭ بار لەززاتى جيىلسادى قاناعاتتاندىرا المايدى.
پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «ادامدارعا مەيٸرٸمدٸلٸك تانىتپاعاندارعا اللا مەيٸرٸمدٸلٸك جاسامايدى», – دەيدٸ. حەكٸم اباي: «راقىمدىلىق, مەيٸرباندىلىق, ۋا ەربٸر تٷرلٸ ادام بالاسىن ٶز باۋىرىم دەپ, ٶزٸنە ويلاعانداي ويدى ولارعا دا بولسا يگٸ ەدٸ, دەمەك بۇلار – جٷرەك ٸسٸ, اسىقتىق تا – جٷرەك ٸسٸ», – دەپ پايعامبارىمىزدىڭ (س.ا.س.) ٶسيەتٸن وي ەلەگٸنەن ٶتكٸزٸپ, ماعىناسىن دەل سول قالپىندا جەتكٸزەدٸ.
بٸرٸنشٸ كٶرٸنٸس
بەرٸ جاقسى. باسىندا. سودان كەيٸن. يە. ەگويزم ٸشكٸ سەزٸممەن جىمداسىپ, ەكٸ ادامنىڭ قارىم-قاتىناسىنا ارالاسا باستاعاندا سٷيٸسپەنشٸلٸك سەزٸمٸنە ورىن قالمايدى. ەيەل زاتى ەر ادامنىڭ ٷنەمٸ مەن بەرٸپ, تٷرلٸ سىيلىقتار تارتۋ ەتٸپ, ٶزٸ ٷشٸن عانا ٶمٸر سٷرگەنٸن قالايدى. دۇرىس. بٸراق, وسى ەگويستٸك پروگراما ەيەلدٸ ٷنەمٸ مازاسىز كٷيگە سالادى. جايسىزدىق سىيلايدى.ٷنەمٸ تالاپ ەتۋ. تاعىدا, تاعىدا...
پارادوكس. رۋحاني كٶزقاراس بويىنشا ەگويستٸك قالاۋدى قاناعاتتاندىرۋ مٷمكٸن ەمەس. قالاۋىمىزدى ٸزدەپ تاپقان سەتتە تىنىشتىق تاپقانداي بولامىز. بٸراق كەۋدە تۇسىمىز ەلٸدە قۋىس بولىپ تۇرعان سيياقتى. تاعىدا ەلدە نە جەتٸسپەي تۇرعانداي. تاعىدا جانتالاسا ٸزدەيمٸز, تاعىدا ازاپ...
ەكٸنشٸ كٶرٸنٸس
كٷندەلٸكتٸ تۇرمىستا بارلىعى ٶز قالاعانىمىزشا بولسا دەيمٸز. بٸرنەشە جىل بۇرىن ساتىپ العان كٶلٸگٸم مەن ٷيٸم بار (ٷلكەن بولماسادا). اللاعا شٷكٸر. بٸراق, جولدا كەلە جاتىپ سەل جىلتىراعان كٶلٸكتٸ كٶرگەندە نەگە ويىم ٶزگەرٸپ كەتە بەرەدٸ? قىزىق. ٸشٸمە ساڭىراۋ قۇلاقتار قاپتاپ ٶسٸپ كەتكەندەي.
ٷشٸنشٸ كٶرٸنٸس
جۇمىستا دا سولاي. قىزمەت ٶتە قولايلى. قىزمەتتٸك دەرەجەمدە جامان ەمەس. جالاقىدا. بٸراق, اناۋ قىزمەتكەردٸڭ جالاقىسى نەگە مەنٸكٸنەن كٶبٸرەك. ونىڭ ٷستٸنە باسشىلىقپەن دە ٶتە جاقسى قارىم-قاتىناس جاسايدى. بۇل ەدٸلدٸك ەمەس قوي. يە. ەدٸلدٸك ەمەس. ەزٸرگە مەنٸڭ ويىمشا. مەنٸڭ ەمەس. «مەنٸكٸنٸڭ». ەر ادام دەل وسى سەزٸمدٸ ٸشتەي سەزٸنگەن بولار. مٸندەتتٸ تٷردە. ٶيتكەنٸ, ول بٸزدٸڭ تابيعاتىمىز. ودان قاشىپ قۇتىلا المايمىز. جان-دٷنيەمٸزدەگٸ قايشىلىق رەزيۋمەسٸنٸڭ قىسقاشا نۇسقاسى وسىنداي.
بٸز وسىلاي ٶمٸر سٷرەمٸز. ٷنەمٸ جان كٷيزەلٸسٸ. ۇيقىسىز تٷندەر. كٷندەر. ساعاتتار. مينۋتتار. باسقاشا ٶمٸر سٷرۋ جولىن تاپپادىق جەنە وسىلاي ٶمٸردەن ٶتەمٸز. ٶلشەۋلٸ عۇمىر. ٶكٸنٸشتٸ. ماڭدايىمىزعا جازىلعانى وسى ما? ەلدە باسقا جول بار ما?
تٶرتٸنشٸ كٶرٸنٸس
بار. باسقا ادامدار باقىتتى بولسا – بٸزدە باقىتتىمىز. بۇل اللانىڭ زاڭى. جاتارقاننىڭ ەمٸرٸ. ٶمٸرلٸك ٶشپەس ٶلشەم. ارداقتى مۇحاممەد پايعامبارىمىز (س.ا.س.) بۇل قاعيدانى: «ٶزٸنە قالاعان جاقسىلىقتى ٶزگەگە دە قالامايىنشا شىن مۇسىلمان بولا المايدى»,-دەپ مۇسىلمان بالاسى وسى ۇستانىمدى ەڭ بٸرٸنشٸ باسشىلىققا الۋ كەرەكتٸگٸن شەگەلەپ ايتادى. بۇل ۋتوپييا سيياقتى بولىپ كٶرٸنەدٸ. بٸراق, وتباسىلىق جاعدايعا قاراساق مۇنىڭ شىندىق ەكەنٸنە كٶزٸمٸز انىق جەتەدٸ. مىنا كٶرٸنٸسكە قارايىقشى. اناسىنىڭ قۇشاعىنداعى بالا ەركە قىلىعىمەن, شەكسٸز قۋانىشىمەن اناسىن باۋراپ العان. بالاسى قانشالىقتى قۋانسا اناسى دا سونشالىقتى قۋانىشتى, ەرٸ باقىتتى. بالاسىنان ايانار مەيٸرٸمٸ جوق. ول كٷلسە كٷلەدٸ, جىلاسا جىلايدى. ادامدار دا, قوعامدا, بٷكٸل ەلەم, عالام دا سولاي. تۇتاس زاڭعا باعىنادى. ول بٸر-بٸرٸنە دەگەن مەيٸرٸم, ماحاببات. دٸننٸڭ ماقساتى ەربٸر ادامنىڭ جٷرەگٸنە وسى مەيٸرٸمدٸلٸك دەنەگٸن ەگۋ بولاتىن.
پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «ادامدارعا مەيٸرٸمدٸلٸك تانىتپاعاندارعا اللا مەيٸرٸمدٸلٸك جاسامايدى», – دەيدٸ. حەكٸم اباي: «راقىمدىلىق, مەيٸرباندىلىق, ۋا ەربٸر تٷرلٸ ادام بالاسىن ٶز باۋىرىم دەپ, ٶزٸنە ويلاعانداي ويدى ولارعا دا بولسا يگٸ ەدٸ, دەمەك بۇلار – جٷرەك ٸسٸ, اسىقتىق تا – جٷرەك ٸسٸ», – دەپ پايعامبارىمىزدىڭ (س.ا.س.) ٶسيەتٸن وي ەلەگٸنەن ٶتكٸزٸپ, ماعىناسىن دەل سول قالپىندا جەتكٸزەدٸ.
سونىمەن, كٷننٸڭ سەۋلەسٸ تٷسسە كٶلەڭكە كٸمنٸڭ باسىندا بولمايدى, بٸراق ودان كەلەتٸن زييان شامالى. ەڭ باستىسى ٶمٸردەگٸ, قوعامداعى, جان-دٷنيەمٸزدەگٸ كٶلەڭكەلەردەن جاراتقان يەم جار بولىپ, امان ساقتاسىن!
ٶيتكەنٸ ونىڭ قاتەرٸ... قاۋپٸ...
ەسەت بەكتۇر
