رەسپۋبليكالىق ادۆوكاتتار القاسى "ديكيي ارماننىڭ" ادۆوكاتى ۆيكتور كريۆونوسوۆ قوستاناي قالاسىنداعى №76 تەرگەۋ يزولياتورىندا قىسىمعا ۇشىراۋىنا بايلانىستى مەلٸمدەمە جاسادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
2025 جىلعى 11 جەنە 12 ناۋرىزدا ادۆوكاتتار ۆيكتور كريۆونوسوۆ پەن داۋلەت بايسەيتوۆ قورعالاتىن تۇلعاعا بارعان كەزدە تەرگەۋ يزولياتورى قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ قورلايتىن تالاپتارىنا ۇشىرادى, سونىڭ ٸشٸندە كيٸمدەرٸن شەشۋ تالابى قويىلدى. بۇل جاعداي ادۆوكاتتىڭ رٶلٸن تٶمەندەتۋدٸڭ سالدارىنان ورىن الدى, ٶيتكەنٸ ادۆوكات جاي ازامات ەمەس, قوعامدىق-قۇقىقتىق فۋنكتسييالاردى اتقارۋشى تۇلعا بولىپ تابىلادى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋ ٷشٸن كٷشتٸ ەرٸ تەۋەلسٸز ادۆوكاتۋرانىڭ ماڭىزدىلىعىن بٸرنەشە رەت اتاپ ٶتتٸ.
وسىعان بايلانىستى رەسپۋبليكالىق ادۆوكاتتار القاسى مىنالاردى مەلٸمدەيدٸ.
ادۆوكات – قوعامدىق-قۇقىقتىق مەرتەبەنٸڭ يەسٸ
ادۆوكاتتىق قىزمەت ەرەكشە قوعامدىق-قۇقىقتىق سيپاتقا يە, ٶيتكەنٸ ول ەدٸلەتتٸلٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ جەنە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدا شەشۋشٸ رٶل اتقارادى. ادۆوكات قۇقىققا قىزمەت ەتۋ ميسسيياسىن ورىندايدى, ەدٸل سوت تٶرەلٸگٸنٸڭ جٷزەگە اسىرىلۋىنا جەردەمدەسەدٸ جەنە قۇقىق ٷستەمدٸگٸ قاعيداتىن ٸلگەرٸلەتەدٸ. سوندىقتان ونىڭ پروتسەستٸك مەرتەبەسٸ جەكە قۇقىقتىق قاتىناستاردىڭ شەڭبەرٸنەن شىعىپ, ارنايى قۇقىقتىق قورعاۋعا جاتادى. بۇنى ايقىنداماي سوت تالقىلاۋىنىڭ بەسەكەلەستٸك قاعيداتىن جەنە تاراپتاردىڭ تەڭدٸگٸن, سونىڭ ٸشٸندە قىلمىستىق پروتسەستە ادۆوكات پەن پروكۋروردىڭ تەڭ قۇقىلى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ مٷمكٸن ەمەس.
ادۆوكات تا, سۋديا مەن پروكۋرور سيياقتى, جەكە تۇلعادا بولمايتىن ەرەكشە قوعامدىق-قۇقىقتىق مەرتەبەگە يە. دەل وسى مەرتەبە ادۆوكاتتىق يممۋنيتەتتٸ قامتاماسىز ەتەدٸ, ول تٸنتۋ, الۋ, كليەنتتەر ٸستەرٸ بويىنشا جاۋاپ الۋ سيياقتى ەرەكەتتەردەن قورعايدى, ادۆوكاتتىق قۇپييانى ساقتاۋعا, قىلمىستىق ٸس ماتەريالدارى مەن مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ قىزمەتتٸك اقپاراتىنا قول جەتكٸزۋگە, ادۆوكاتتىق سۇرانىستاردىڭ مٸندەتتٸ تٷردە ورىندالۋىنا, سوت مەكەمەلەرٸنە كەدەرگٸسٸز كٸرۋگە جەنە زاڭمەن كٶزدەلگەن باسقا دا كەپٸلدٸكتەرگە قۇقىق بەرەدٸ.
ادۆوكاتتاردىڭ قىزمەتٸنٸڭ قوعامدىق-قۇقىقتىق سيپاتى كونستيتۋتسييانىڭ 13-بابىنان تۋىندايدى. بۇل باپ ەر ادامنىڭ ٶز قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن سوت ارقىلى قورعاۋ قۇقىعىن, سونداي-اق بٸلٸكتٸ زاڭ كٶمەگٸن الۋ قۇقىعىن بەلگٸلەيدٸ. مۇندا نەگٸزگٸ مەن بەرٸلەتٸن جايت – كونستيتۋتسييا جاي عانا زاڭ كٶمەگٸن ەمەس, بٸلٸكتٸ زاڭ كٶمەگٸن كەپٸلدەندٸرەدٸ. بۇل كٶمەكتٸ تيٸستٸ قۇزىرەتكە يە ادامدار كٶرسەتەتٸنٸن بٸلدٸرەدٸ: تيٸستٸ بٸلٸمٸ بار, تاعىلىمدامادان ٶتكەن, ليتسەنزييا الۋ ٷشٸن اتتەستاتسييانى سەتتٸ تاپسىرعان جەنە ٶز بٸلٸكتٸلٸگٸن جٷيەلٸ تٷردە ارتتىرىپ وتىراتىن ماماندا.
ادۆوكاتتىڭ ەدٸل سوت تٶرەلٸگٸنە قاتىسۋشى رەتٸندەگٸ رٶلٸ حالىقارالىق ستاندارتتارمەن دە راستالعان. ەۋروپا ادۆوكاتتارى مەن زاڭ قاۋىمداستىقتارىنىڭ كەڭەسٸ (CCBE) 1988 جىلعى 28 قازاندا قابىلداعان ەۋروپالىق ادۆوكاتتاردىڭ (كەسٸبي سوت ٶكٸلدەرٸنٸڭ) كەسٸبي مٸنەز-قۇلىق كودەكسٸندە اتاپ ٶتٸلگەندەي:
«بٸز ادۆوكاتتىڭ (كەسٸبي سوت ٶكٸلٸنٸڭ) رٶلٸن ەدٸل سوت تٶرەلٸگٸن جٷزەگە اسىرۋعا قاتىسۋشى رەتٸندە انىقتادىق. دەل وسى يدەيا كەيدە ادۆوكاتتى «سوت قىزمەتكەرٸ» (officer of the court) نەمەسە «ەدٸلەتتٸڭ ٶكٸلٸ» (minister of justice) دەپ سيپاتتاۋ ارقىلى دا جەتكٸزٸلەدٸ».
بۇل تۇجىرىمداما 1990 جىلى بۇۇ قابىلداعان «زاڭگەرلەردٸڭ رٶلٸنە قاتىستى نەگٸزگٸ قاعيداتتاردىڭ» 12-تارماعىندا دا راستالعان, وندا ادۆوكاتتاردىڭ ەدٸل سوت تٶرەلٸگٸن جٷزەگە اسىرۋداعى جاۋاپتى اگەنتتەر رەتٸندە ەرەكشە مەرتەبەگە يە ەكەندٸگٸ اتاپ ٶتٸلەدٸ.
وسىلايشا, ادۆوكاتتاردى قورلايتىن تەكسەرۋ رەسٸمدەرٸنە ۇشىراتۋ, ولاردىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸن كٷمەنعا الۋ نەمەسە كەسٸبي قىزمەتٸنە كەدەرگٸ جاساۋ ەرەكەتتەرٸ تەك ۇلتتىق زاڭنامانى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ادۆوكاتۋرانى ەدٸل سوت تٶرەلٸگٸنٸڭ اجىراماس بٶلٸگٸ رەتٸندە قورعايتىن ٸرگەلٸ حالىقارالىق قاعيداتتاردى تٸكەلەي بۇزۋ بولىپ تابىلادى.
حالىقارالىق ستاندارتتاردىڭ ساقتالماۋى جەنە بيلٸكتٸ اسىرا پايدالانۋ
بۇۇ «زاڭگەرلەردٸڭ رٶلٸنە قاتىستى نەگٸزگٸ قاعيداتتارىندا» ادۆوكاتۋرانى قورعاۋ ستاندارتتارىن ناقتى بەكٸتكەن. اتاپ ايتقاندا, 16-تارماقتا بىلاي دەلٸنگەن:
«ٷكٸمەتتەر زاڭگەرلەردٸڭ (ادۆوكاتتاردىڭ):
(a) قورقىتۋ, كەدەرگٸ جاساۋ, قۋدالاۋ نەمەسە ورىنسىز ارالاسۋسىز ٶزدەرٸنٸڭ بارلىق كەسٸبي فۋنكتسييالارىن ورىنداي الۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ;
(b) ٶز كليەنتتەرٸمەن ەركٸن كەزدەسٸپ, كەڭەس جٷرگٸزە الۋىن قامتاماسىز ەتۋٸ كەرەك;
(c) كەسٸبي مٸندەتتەرٸنە سەيكەس ەرەكەت ەتكەنٸ ٷشٸن جازاعا تارتىلماۋىن, قورقىتۋعا, ٷركٸتۋگە نەمەسە قۋدالاۋعا ۇشىراماۋىن قامتاماسىز ەتۋٸ كەرەك».
قوستانايداعى تەرگەۋ يزولياتورى قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ ەرەكەتتەرٸ, ياعني ادۆوكاتتاردى قورلايتىن تەكسەرۋ رەسٸمدەرٸنە مەجبٷرلەۋٸ – تەك ٶكٸلەتتٸكتەردٸ اسىرا پايدالانۋ عانا ەمەس. بۇل ەرەكەتتەر قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋگە ەمەس, بيلٸكتٸ كٶرسەتۋگە جەنە ادۆوكاتتاردىڭ كەسٸبي قىزمەتٸندە نەگٸزسٸز كەدەرگٸلەرگە تاپ بولۋىنا جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان.
بەلگٸلٸ بولعانداي, بۇل جەكە دارا وقيعا ەمەس. بۇعان دەيٸن دە قورعالاتىن تۇلعاعا بارۋ ٷشٸن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىنا كەلگەن ادۆوكاتتارعا قاتىستى وسىنداي ەدٸستەر قولدانىلعان. بۇل تۋرالى ادۆوكاتتار ولەگ چەرنوۆ, تيمۋر ەرەكەشوۆ جەنە باسقالار مەلٸمدەدٸ.
مۇنداي پراكتيكا ەدٸل سوت تٶرەلٸگٸنٸڭ ٸرگەلٸ قاعيداتتارىنا قايشى كەلەدٸ جەنە كونستيتۋتسييامەن, سونداي-اق حالىقارالىق ستاندارتتارمەن كەپٸلدەندٸرٸلگەن قورعاۋ قۇقىعى مەن بٸلٸكتٸ زاڭ كٶمەگٸن الۋ قۇقىعىن بۇزادى. بۇل ەرەكەتتەرگە جول بەرٸلمەۋٸ كەرەك جەنە ولار دەرەۋ توقتاتىلۋى تيٸس.
ادۆوكاتتى ٶز كليەنتٸمەن تەڭەستٸرۋگە جول بەرٸلمەيدٸ
ادۆوكاتتىڭ ار-نامىسىن قورلايتىن جاعدايدا تەكسەرۋدەن ٶتۋٸن تالاپ ەتۋ – ادۆوكاتتىق قىزمەتتٸڭ كەسٸبي كەپٸلدٸكتەرٸن ٶرەسكەل بۇزۋ بولىپ تابىلادى. مۇنداي ەرەكەتتەر نە ادۆوكاتتارعا سانالى تٷردە قىسىم كٶرسەتۋ, نە تەرگەۋ يزولياتورى قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ زاڭسىز كٶزقاراسىنىڭ نەتيجەسٸ بولۋى مٷمكٸن, ٶيتكەنٸ ولار ادۆوكاتتى قورعالاتىن تۇلعامەن تەڭەستٸرەدٸ.
ادۆوكات قىلمىستىق قۋدالاۋدىڭ بٸر بٶلٸگٸ بولىپ تابىلمايدى, جەدەل باقىلاۋعا جاتپايدى جەنە قورعالاتىن تۇلعاعا قولدانىلاتىن شەكتەۋلەرگە ۇشىراي المايدى. وعان قاتىستى وسىنداي ىقپال ەتۋ شارالارىن قولدانۋ قۇقىقتىق نەگٸزدەرگە ساي كەلمەيدٸ جەنە قورعاۋ قۇقىعىن قامتاماسىز ەتەتٸن تەۋەلسٸز ينستيتۋت رەتٸندەگٸ ادۆوكاتۋرانىڭ مەنٸن بۇزادى.
ادۆوكاتتى زاڭ كٶمەگٸ كٶرسەتٸلەتٸن تۇلعامەن تەڭەستٸرۋگە تىيىم سالۋ ۇلتتىق جەنە حالىقارالىق قۇقىقتا تٸكەلەي بەكٸتٸلگەن.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «ادۆوكاتتىق قىزمەت جەنە زاڭ كٶمەگٸ تۋرالى» زاڭىنىڭ 35-بابىنا سەيكەس:
«ادۆوكاتتى ول زاڭ كٶمەگiن كٶرسەتiپ وتىرعان تۇلعامەن تەڭدەستiرۋگە تىيىم سالىنادى.»
وسىعان ۇقساس قاعيدا بۇۇ-نىڭ «زاڭگەرلەردٸڭ رٶلٸنە قاتىستى نەگٸزگٸ قاعيداتتارىنىڭ» 18-تارماعىندا دا بەكٸتٸلگەن:
«زاڭگەرلەر ٶز فۋنكتسييالارىن ورىنداۋ بارىسىندا كليەنتتەرٸمەن نەمەسە ولاردىڭ مٷددەلەرٸمەن تەڭەستٸرٸلمەيدٸ.».
ادۆوكاتتىڭ قىلمىستىق ٸسكە «قاتىسى جوقتىعىن» دەلەلدەۋگە مەجبٷرلەيتٸن جاعدايلاردى جاساۋ ارقىلى ادۆوكاتۋرانىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸن بۇزۋعا باعىتتالعان كەز كەلگەن ەرەكەتكە جول بەرٸلمەۋٸ تيٸس.
مۇنداي ەرەكەتتەر تەك كەسٸبي قۇقىقتاردى بۇزۋ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ەدٸل سوت تٶرەلٸگٸنٸڭ نەگٸزدەرٸنە تٸكەلەي قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ, ٶيتكەنٸ قورعاۋ قۇقىعى قىسىمسىز جەنە كەدەرگٸسٸز جٷزەگە اسىرىلۋى تيٸس.
رەسپۋبليكالىق ادۆوكاتتار القاسى جاعدايعا دەرەۋ ارالاسۋدى تالاپ ەتەدٸ
رەسپۋبليكالىق ادۆوكاتتار القاسى ادۆوكات مەرتەبەسٸنٸڭ جٷيەلٸ تٷردە ەلەنبەۋ مەسەلەسٸ تۋرالى مەلٸمدەيدٸ.
رەسپۋبليكالىق ادۆوكاتتار القاسى تٶرالقاسى تالاپ ەتەدٸ:
- ادۆوكاتتاردىڭ قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلۋىنا جول بەرگەنٸ ٷشٸن قوستاناي قالاسىنداعى تەرگەۋ يزولياتورى قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ ەرەكەتتەرٸنە قاتىستى قىزمەتتٸك تەكسەرۋ جٷرگٸزۋ.
- كٸنەلٸلەردٸ قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتۋ.
- مۇنداي ەرەكەتتەرگە جول بەرٸلمەۋٸ تۋرالى ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸ مەن باس پروكۋراتۋرا تاراپىنان رەسمي تٷسٸندٸرمە بەرۋ.
- قورعالاتىن تۇلعاعا بارۋ كەزٸندە ادۆوكاتتاردىڭ قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋ تەتٸگٸن ەنگٸزۋ.
