ەرينە مۇندا كەز-كەلگەن دٷنگەندٸ نەمەسە قازاقتى جاۋ كٶرٸپ جاتقان ەشتەڭە جوق. ەربٸر ۇلتتىڭ جاقسىسى بار, جامانى بار. بٸراق, حالىقتىڭ كٶپشٸلٸگٸ ونى ۇلتارالىق دەپ تٷسٸندٸ. دەمەك, ەندٸ مەملەكەت حالىقتىڭ بۇل مەسەلەنٸ نەلٸكتەن وسىلاي قابىلداعانىن تالداۋ كەرەك.
مەنٸڭ ويىمشا, بۇل جەردەگٸ باستى مەسەلە - وسى ۋاقىتقا دەيٸن قازاقتىڭ تٸلٸن مويىنداماۋ. مۇنداي جاعداي ەلٸ بار.
جاڭا كٶرٸپ جاتقانىمىزداي, سول جەردەگٸ ازاماتتاردىڭ كٶبٸسٸنٸڭ تەك قانا ورىس تٸلٸندە سٶيلەپ جاتقانىنىڭ ٶزٸ بٸزدٸڭ جٷرگەمٸزگە تيەدٸ. قازاقتا بٶتەن دەگەن سٶز بار. بٸز بٸر ەلمٸز, بٸر جۇرتپىز, مەملەكەتتٸك تٸلٸمٸز ورتاق. سول تٸلدٸك مەسەلەنٸڭ ٶزٸ كەيبٸر ادامداردى وسىنداي قارسىلىققا, وسىنداي اشۋ ىزاعا الىپ كەلگەن سيياقتى.
ەرينە, بٸز ەلٸ ونىڭ سەبەبٸن بٸلمەيمٸز. نەدەن شىقتى, شىن مەنٸندە ۇلتتىق نامىسقا تيەتٸن بٸر جاعدايلار بولدى ما, بولعان جوق پا, ول مەنٸڭشە كەيٸنٸرەك قارالادى. بٸراق, بيلٸك ەلٸ تەكسەرٸلمەي جاتىپ ونداي نەرسە بولعان جوق دەپ جاتىر عوي. مەنٸڭشە, ونداي جاعدايدىڭ بولۋى ەبدەن مٷمكٸن. قىسقاسى بۇل - قازاقتىڭ مەملەكەتٸن مويىنداماعان سيياقتى سيپات بٸلدٸرەدٸ.
30 جىل ٶتتٸ. نەلٸكتەن ٶزگە دياسپورالار بٸزدٸڭ مەملەكەتتٸك تٸلٸمٸزدٸ ٶز مەملەكەتتٸك تٸلٸ دەپ, تاريحىمىزدى ٶزٸنٸڭ تاريحى دەپ تٷسٸنٸپ ەتەنە ارالاسىپ كەتپەدٸ? قوردايداعى قازاق پەن دٷنگەن نەگە وسى ۋاقىتقا دەيٸن ارالاسىپ دوس بوپ كەتپەدٸ? دوس بوپ كەتسە دە نەلٸكتەن وسى مەسەلە شىقتى? دەمەك, كٶكەيدە بٸرنەرسە قالدى عوي. بٸراق, ول نە نەرسە? مەنٸڭشە, قازٸر قوعام دا, بيلٸك تە وسى مەسەلەنٸ زەرتتەۋٸ كەرەك. ەگەر بٸز ونى تاپپاساق, دەر كەزٸندە جازباساق, وندا بۇل مەسەلە جالعاسا بەرەدٸ.
مۇنداي وقيعا وسى ۋاقىتقا دەيٸن شەلەكتە, مالىبايدا, ماياتاستا, سارىاعاشتا بولدى. بٸز سونىڭ بەرٸندە بولدىق جەنە وسىنى ٶز كٶزٸمٸزبەن كٶردٸك. سوندىقتان, ماعان كەشە حاباردان بەرٸپ جاتقاندا قايتا-قايتا ايتا بەرەتٸن "بٸز ساياسي ۇلت بولۋىمىز كەرەك", "بٸز ۇلت ەمەس, مەملەكەتتٸك ۇلت بولۋىمىز كەرەك"دەگەن سٶزدەر ۇناعان جوق. "بٸز قازاق دەگەن ۇلتپىز" دەگەن مەسەلەنٸ ايتپايدى دا. ەگەر ولاي ايتساق باسقالارعا جاۋ سيياقتى كٶرٸنەمٸز.
ەرينە, بٸز ٶزٸنٸڭ بولاشاعىن قازاق ەلٸمەن بايلانىستىرىپ, وسى جەردە ٶمٸر سٷرەمٸز دەگەن ادامدارعا قۇشاعىمىز اشىق. الايدا, بٸزدٸڭ مەملەكەتٸمٸزدٸڭ تٸلٸن مويىنداماسا, بٸزدٸڭ ەلٸمٸزبەن ٶز بولاشاقتارىن بايلانىستىرا بٸلمەسە, ولارعا جەرگٸلٸكتٸ حالىق بەرٸبٸر بٶتەن سيياقتى قارايدى. مەنٸڭشە, ەڭ باستى مەسەلە وسى.
ەگەر ەرتەڭ حالىقپەن كەزدەسۋدە ەكٸمدەر ورىس تٸلٸندە سٶيلەسە دەمەك, بۇل مەسەلەنٸ ەلٸ بيلٸكتٸڭ تٷسٸنبەگەنٸ. سوندىقتان بۇل جەردە ەڭ باستى مەسەلە قازاق تٸلٸنٸڭ مەسەلەسٸ. ونى بيلٸك تٷسٸنبەي وتىر.
"ۇلت تاعدىرى" قوزعالىسى ۇمىتپاسام, 2011 جىلدارى "ۇلت ارالىق قاتىناستى جاقسارتۋدىڭ جولدارى" دەپ ارنايى باعدارلاما ەزٸرلەپ, الماتى وبلىسىنىڭ بارلىق اۋداندارىندا كەزدەسۋ ٶتكٸزٸپ, زەرتتەۋ جاساعانبىز. سوندا قازاقتىڭ ۇلتتىق مەسەلەسٸنە قاتىستى كٶپتەگەن مەسەلەنٸ جەرگٸلٸكتٸ ۇلت ٶكٸلدەرٸنٸڭ قولدايتىنىن كٶردٸك. قولدامايتىنى دا بار. دەمەك, بٸزدە وسى جەردە كٶپتەگەن تٷسٸندٸرۋ مەسەلەسٸ ەلٸ جەتپەيتٸن سيياقتى. جەنە, وسىنداي دياسپورالار تۇراتىن جەرلەرگە مەملەكەت ەردايىم مونيتورينگ جاساپ وتىرۋى كەرەك. ول جەردە ونوماستيكا مەسەلەسٸ, تٸل مەسەلەسٸ تاعى باسقا قوردالانعان دٷنيەلەردٸ جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك ٷزبەي باقىلاپ, ساراپتاپ وتىرۋ كەرەك. بٸز الماتى وبلىسىندا وسى مەسەلەنٸ كٶتەرگەندە بٸراز مەسەلەگە قانىقتىق. بٸراق, ول جاساعان زەرتتەۋٸمٸزدٸ بيلٸك قابىلداعان جوق. پىسقىرعان دا جوق. سوندىقتان, مۇنداي مەسەلەلەرگە توقتاماي مونيتورينگ جٷرگٸزٸلٸپ تۇرۋى كەرەك.
يە, مۇنىڭ ٸشٸندە جەمقورلىق تا بار. حالىق وسىنداي جاعدايدا "نەگە قىلمىس جاساعان ٶزگە ۇلتتار شىعىپ كەتٸپ, قازاقتار سوتتالىپ جاتىر" دەگەن رەنٸشتەرٸن ايتتى.ولار دا قىلمىس جاسادى عوي. دەمەك, بۇل تٸكەلەي مەملەكەتتەگٸ جەمقورلىق مەسەلەسٸ.
كەشە بٸز مىنانداي مەسەلەنٸ كٶردٸك. پوليتسييا جارتى ساعات بويى سول دٷڭگەن اۋىلىنداعى ٷش-تٶرت جٸگٸتتٸ ۇستاي الماي جٷردٸ عوي. ولار پوليتسييالاردى ۇردى سوقتى, جىقتى. بٸرەۋلەر ايتادى, ول پوليتسەيلەر جاي جٷرگەن جوق, قاشان اقشا ەكەپ بەرەدٸ دەپ جٷر دەيدٸ. ەگەر امەريكادا سونداي كەزدە بٸر پوليتسييا كەلسە ولاردىڭ بەرٸن ورىن-ورنىنا قويىپ, ٷش سەكۋندتىڭ ٸشٸندە قاماپ الىپ كەتەدٸ. ال, انا جەردە الىسىپ جٷرگەن ۋاقىتتا اقشا بەرسەڭ قۇتىلاسىڭ دەيدٸ.
وسىنداي نەرسەنٸ وقىدىم. جەنە ونىڭ دۇرىس جازىلعانىن ٸشتەي سەزٸنەم.
ٷشٸنشٸدەن, مەنٸڭ ايتپاعىم, مٸندەتتٸ تٷردە وسىنداي جاعدايدا جان-جاقتان قازاقتاردىڭ بارعانى دۇرىس. ولار بارعاندا بٸرەۋدٸ ۇرۋعا, ٶرتەۋگە بارعان جوق. ولار سول جەردەگٸ 90 پايىز دٷنگەن بولسا, 10 پايىز قازاققا قولداۋ بٸلدٸرۋگە باردى. ولار توقتاتۋعا باردى. جەنە, بٸزدٸڭ ۇلتىمىزدىڭ باسىنا كٷن تۋعان جاعدايدا بٸر-بٸرٸمٸزدٸ قولداۋ مٸندەتتٸ تٷردە بولۋ كەرەك. سوندىقتان, ول جاققا بارماڭدار دەپ جولدى جاۋىپ قويعانمەن تاعى كەلٸسپەيمٸن.
تاعى بٸر ايتپاعىم, وسى مەسەلەگە بايلانىستى مەملەكەت كوميسسييا قۇردى. سول كوميسسييانىڭ ٸشٸندە نەگە قوعامدىق ۇيىمدار جوق? نەلٸكتەن ازاماتتىق قوعام ٶكٸلدەرٸ جوق? نەلٸكتەن تەۋەلسٸز جۋرناليستەر جوق? مەن وسىعان تاڭقالدىم.
سەبەبٸ بۇل - قوعامدىق مەسەلە. نەگە سول جەرگە بارعان ۇلتتىق ۇيىمداردىڭ ادامدارى جوق? نەگە "ۇلت تاعدىرى" جوق? نەگە ول جەردە تەك اسسامبلەيانىڭ باسشىلارى عانا وتىر.
دٷنگەن ٶكٸلٸ تاراپىنان ەكٸ ادام بار ەكەنٸن كٶردٸم, ەكٸنشٸ تاراپتان ەشكٸم جوق. بۇل قوعامدىق مەسەلە, ال وعان ازاماتتىق قوعام ارالاسپاي وتىر. وبلىستىق كەڭەس قايدا? ازاماتتىق اليانس قايدا? باسقا ۇلتتىق باعىتتاعى ادامداردىڭ ٶكٸلدەرٸ قايدا? ولاردىڭ بەرٸ سىرتتا قالدى.
سوسىن كەشە "حاباردان" وسى مەسەلەنٸ تالقىلاپ جاتىر. بەرٸن ورىس تٸلٸندە ايتىپ جاتىر. ول مەنٸڭ اشۋ-ىزامدى قايتا كٶتەرەدٸ. ٶيتكەنٸ ماعان ولاردىڭ نە ايتىپ جاتقانى تٷسٸنٸكسٸز. مەن جاعامدى ۇستادىم. ولار كٸمگە ايتىپ جاتىر سوندا? ولار قازاقتارعا نەگە ورىس تٸلٸندە ايتىپ جاتىر? بٸز قازاق مەملەكەتٸمٸز عوي. مٷلدەم تٷسٸنٸكسٸز.
ال, قۇرىلعان ٷكٸمەتتٸك كوميسسييا بەيتاراپ شەشٸم شىعارادى دەپ ايتا المايمىن. ٶيتكەنٸ, بيلٸك حالىقتىڭ سەنٸمٸنەن ايرىلىپ قالعان. سوندىقتان, ولار ازاماتتىق قوعام ٶكٸلدەرٸن قوسۋدان قورقادى. سونىمەن, قازاق تٸلدٸ ازاماتتىق قوعام بۇل جەردە سىرتتا قالدى.
بٸراق, قايتالاپ ايتامىن, ەگەر مەملەكەتتٸك تٸل ٶزٸنٸڭ تۇعىرىنا قونبايتىن بولسا, قازاقتىڭ ٸشٸندەگٸ قىجىل بەرٸبٸر قالادى.
دوس كٶشٸم
دەرەككٶز: Abai.kz
