بٷگٸن بٷكٸل ەل دجەكي چاننىڭ استاناعا كەلگەنٸن قۋانا حابارلاپ جاتىر. دجەكي چاننىڭ قۇپيياعا تولى ٶمٸرٸ تۋرالى بٸر سەت ويلانساڭىز, ونىڭ پەندە بالاسىنىڭ تٷسٸنە كٸرمەس بۇل زاۋ بيٸككە تەك تالماس قاجىر ارقىلى جەتكەنٸن بٸلەسٸز. ەلەمگە قايتالانباس تاعدىرى ارقىلى سونى ٸز تاستاعان اكتەردٸڭ ٶنەر ٷشٸن ەمەس, قاراپايىم تٸرلٸك ەتۋ ٷشٸن دە زور بوداۋ بەرگەنٸن باعامداعاندا, ەڭبەك پەن تەردٸڭ قاسيەتٸ ەسكە تٷسەدٸ. وقىرمان قاۋىم ونىڭ قالتارىس پەن بۇلتارىسقا تولى ٶمٸر جولىن قايتا بٸر وي ەلەگٸنەن ٶتكٸزٸپ, ٶزٸنە ٶزٸ ەسەپ بەرگەنٸ ارتىق بولماس دەپ تٷيدٸك.
[caption id="attachment_8107" align="alignnone" width="221"]
ونىڭ ەكەسٸ قاراپايىم اسپازشى, ال اناسى ەدەن جۋاتىن قىزمەتكەر ەدٸ. ول ٶمٸرگە كەلۋدەن بۇرىن, ەكە-شەشەسٸ ەلدەگٸ ازاماتتىق سوعىستىڭ كەسٸرٸنەن ەلٸنەن بوسىپ, ادام ايتسا نانعىسىز قيىن كٷندەردٸ باستان كەشٸرۋگە مەجبٷر بولدى. قاتال تاعدىر اناسىن ەكٸ قىزىنان تٸرٸدەي ايىرسا, ەكەسٸ ەكٸ ۇلىنان كٶز جازىپ كەتە باردى. بٶتەن جەر, بٶگدە ەلگە كەلگەننەن كەيٸن بەس جىلدان سوڭ, ۇلى دٷنيەگە كەلدٸ. ولار دا ىرىمشىل حالىق ەدٸ, بالاسىنا جاڭا ٶمٸر باستاعان جاڭا ەلدٸ مەكەننٸڭ ەسٸمٸن بەردٸ. جوقشىلىقتىڭ تاقسٸرەتٸن تارتقان اتا-انانىڭ سول كەزدە بوساندىرعان پەرزەنتحاناعا بەرەتٸن اقشالارى دا جوق-تىن.
پەرزەنتحانادان بالاسىن الا الماي, جان-جاقققا شاپقىلاپ, قۇراپ-سۇراعان تيىن-تەبەندەرٸمەن ۇلىن ەزەر دەگەندە ٶز قولدارىنا العان-دى. قاتال ٶمٸردٸڭ تەلكەگٸنە تٷسكەن اتا-انا ۇلدارىن ساتىپ جٸبەرمەك تە بولعان. الايدا, ول جەتٸ جاسقا شىققان جىلى ەكە-شەشەسٸ ونى ساتىپ جٸبەرمەسە دە, ساتقانداي بٸر ٸس ٸستەۋگە مەجبٷر بولدى. قاتٸگەز تاعدىردىڭ قىسپاعىمەن اسپازشى ەكەسٸ وتباسىن اسىراۋ ٷشٸن سوناۋ قييانعا, مۇحيتتىڭ ار جاعىنداعى اس ٷيلەردە جۇمىس ٸستەۋگە اتتاندى. سونىمەن, ولار ۇلدارىن شاراسىزدان قاتال رەجيمدەگٸ بٸر دەستٷرلٸ تەاترعا بەردٸ. كٸشكەنە بالالاردى قاتٸگەزدٸكپەن تەربيەلەيتٸن بۇل تەاتردىڭ قاتالدىعى سونشالىق, جاتتىعۋ كەزٸندە بالا مٷگەدەك بولىپ قالسا نەمەسە زورىعىپ ٶلٸپ كەتسە دە, ەش جاۋاپكەرشٸلٸك ارقالامايتىن ەدٸ. ٶمٸردٸڭ سىناعىنا تاعى دا كەز-كەلگەن اتا-اناسى بۇل جان تٷرشٸگەتٸن شارتقا دا امالسىز كٶنٸپ, بالاسىن سوعان تابىستادى دا, الىسقا, تىم الىسقا اتتانىپ كەتتٸ. سول زاماندا ولار ٷشٸن باسقا تاڭداۋ دا جوق-تىن.
[caption id="attachment_7873" align="alignleft" width="285"]
وسىلايشا, ول قاتاڭ رەجيمدەگٸ تەاتردىڭ قابىرعاسىندا قاتال تەرتٸپپەن شىڭدالىپ, ال, ٶمٸردە اشتىق پەن جوقشىلىقتىڭ بەرٸن باسىنان ٶتكەرە جٷرٸپ, جارتاستى جارىپ شىققان قاراعايداي قايسار مٸنەزٸ ارقىلى ٶزٸن كٷللٸ ەلەمگە مويىنداتتى, پلانەتاداعى ەڭ تانىمال ادامنىڭ بٸرٸنە اينالدى. ول - دجەكي چان بولاتىن.
يە, دجەكي چان ونىڭ ەكە-شەشەسٸ تۋعاندا قويعان ەسٸمٸ ەمەس. ونىڭ اتا-اناسى قىتايداعى كوممۋنيستەر مەن ۇلتشىلدار اراسىنداعى ازاماتتىق سوعىستىڭ كەسٸرٸنەن, 1949 جىلى گونكونگقا جەر اۋدارىپ بارعاننان كەيٸن, كٶپ ٶتپەي دٷنيەگە كەلگەن ۇلدارىنا قويعان اتى - چان كونگ-سانگ (Chan Kong-Sang陈港生) بولاتىن. بۇل گونكونگتا تۋعان دەگەن ماعىنا بەرەدٸ. كەيٸن ەكەسٸ گونكونگتان مۇحيت اسىپ, اۆستراليياداعى امەريكا ەلشٸلٸگٸنٸڭ اسپازشىسى بولىپ, التى جاسار ۇلىن قىتاي دەستٷرلٸ وپەرا ٷيٸنە ساتىپ كەتكەندە, ونىڭ اتى يۋن لاۋ بولىپ ٶزگەردٸ. ول قىتاي دەستٷرلٸ وپەرا ٷيٸندە ون جىل بويى قاتال تەرتٸپپەن اكروباتيكا مەن شىعىس جەكپە-جەك ٶنەرٸنە شىڭدالدى. وپەرا ٷيٸنەن گانكونگتٸڭ «ٷش ايداھارى» اتانعان ەيگٸلٸ ساممو حونگ, يەن بياو جەنە دجەكي چان تەربيەلنەنٸپ شىقتى. بەرٸمٸز بٸلەتٸن دجەكي چان (Jackie Chan) ونىڭ ٶنەردەگٸ اعىلشىنشا اتى. بۇل ەسٸمگە ول 1976 جىلى مۇحيتتىڭ ار جاعىنداعى كانبەرراداعى ەكەسٸنە قوسىلىپ, سوندا ۋاقىتشا قۇرىلىس جۇمىسشىسى بولىپ جٷرگەندە يە بولعان-دى. ول اۆسترالييادا دجەك (Jack) ەسٸمدٸ قۇرىلىسشى جٸگٸتكە قولقانات بولعاندىقتان, جۇرتشىلىق ونى «كٸشٸ دجەك» اتاپ كەتكەن, كەيٸن كەلە بۇل اتى قىسقارتىلىپ, « دجەكي» (Jackie)-گە ٶزگەرٸپ, سودان باستاپ بۇل ەسٸم وعان ٶمٸر بويى سەرٸك بولدى. ال ونىڭ ٶنەردەگٸ قىتايشا اتى: چەن لۋن. ايداھار دەگەن ماعىنا بەرەدٸ. ايتسا ايتقانداي, قىتاي ايداھارى, ەرينە. ال دجەكي چاندى قىتايلاردىڭ « كٶكە» دەپ اتايتىنىن دا ايتپاي كەتۋگە بولماس. قىتايدا, شىعىس ازييادا, ەسٸرەسە گونكونگتا ىقپالدى ادامداردى قۇرمەتتەپ, «كٶكە» دەپ اتاۋدى دەستٷرگە اينالدىرعان. مەسەلەن, دجەكي چاندى بٷكٸل قىتايلار «داي گو» (大哥) دەپ اتايدى, مۇنىسى «كٶكە» دەگەنٸ ەدٸ. نەگٸزٸ دجەكي چاننىڭ بۇل اتتارى تۋرالى ايتقاندا, ونىڭ ٶمٸرٸنٸڭ دە ٶز كينولارىنداعىداي شىتىرمان بولعانىن بايقاي الامىز. ٶتكەن عاسىردىڭ سوڭىندا قىتاي سايىپقىرانى دجەكي چاننىڭ ٶمٸرٸندە ادامدى تاڭقالدىراتىن تاعى بٸر توسىن وقيعا وبولدى. توقسانىنشى جىلداردىڭ سوڭىنا كەلگەندە, ياعني دجەكي چان دجەكي چان بولىپ, كٷللٸ ەلەمگە تانىلىپ, جاسى قىرىقتان اسىپ, ەلۋگە تامان جاقىنداعان شاعىندا, سەكسەننٸڭ سەڭگٸرٸنە شىققان دجەكيدٸڭ ەكەسٸ ۇلىن شاقىرىپ, ٶمٸر بويى جاسىرىپ كەلگەن قۇپييانىڭ بەتٸن اشتى. ول ۇلىنا: «سەنٸڭ اتىڭ دجەكي چان ەمەس, تەگٸڭ دە چان ەمەس»,-دەدٸ. ٶزٸنٸڭ بۇرىن قىتايدا قۇپييا اگەنت بولعانىن, تەگٸنٸڭ چان ەمەس, فانگ ەكەنٸن, قازٸرگٸ اتى-جٶندەرٸنٸڭ دە بەرٸ جالعان ات ەكەندٸگٸن پاش ەتتٸ. دجەكي چان سوندا عانا ەكەسٸنٸڭ جاي عانا اسپازشى ەمەس ەكەندٸگٸن بٸلگەنٸن ايتادى. قىتايدا بۇرىنعى بيلٸكتە بولعان ۇلتشىلدار پارتيياسىنىڭ قۇپييا اگەنتٸ بولىپ قىزمەت اتقارعان دجەكي چاننىڭ ەكەسٸ چارلز چاننىڭ شىن ەسٸمٸ فانگ داو لون ەكەن. كەيٸن ازاماتتىق سوعىس باستالىپ, ۇلتشىلدار جەڭٸلٸسكە ۇشىراپ, كوممۋنيستەر بيلٸككە كەلگەن 1949 جىلى دجەكي چاننىڭ ەكەسٸ گونكونگقا ٸزٸن سۋىتقان. وسى وقيعادان كەيٸن, 2000-جىلدىڭ باسىندا عانا, دجەكي چان تۋعاندا قويىلىعان اتى مەن تەگٸن بٸردەي ٶزگەرتٸپ, فانگ سي-لۋن(房仕龙) ەسٸمٸن الدى.
توقسانىنشى جىلداردىڭ سوڭىنا كەلگەندە, ياعني دجەكي چان دجەكي چان بولىپ, كٷللٸ ەلەمگە تانىلىپ, جاسى قىرىقتان اسىپ, ەلۋگە تامان جاقىنداعان شاعىندا, سەكسەننٸڭ سەڭگٸرٸنە شىققان دجەكيدٸڭ ەكەسٸ ۇلىن شاقىرىپ, ٶمٸر بويى جاسىرىپ كەلگەن قۇپييانىڭ بەتٸن اشتى. ول ۇلىنا: «سەنٸڭ اتىڭ دجەكي چان ەمەس, تەگٸڭ دە چان ەمەس»,-دەدٸ. ٶزٸنٸڭ بۇرىن قىتايدا قۇپييا اگەنت بولعانىن, تەگٸنٸڭ چان ەمەس, فانگ ەكەنٸن, قازٸرگٸ اتى-جٶندەرٸنٸڭ دە بەرٸ جالعان ات ەكەندٸگٸن پاش ەتتٸ.
جارتى عاسىرعا جۋىق ٶنەر جولىندا دجەكي چان ميللياردتاعان جانداردى ٶز فيلمدەرٸنە تەنتٸ ەتتٸ. ونىڭ فيلمدەرٸنٸڭ ەلەمنٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندە تانىمال ەكەنٸنە ەشكٸم شٷبا كەلتٸرمەيدٸ. قازٸر ول جەر بەتٸندەگٸ ەڭ تانىمال ادامداردىڭ بٸرٸ. تٸپتٸ, «قىتاي ون ەكٸ مٷشەلٸ» كينوسىن تٷسٸرۋ كەزٸندە اياقتارىنا اياق كيٸم كييۋدٸ بٸلمەيتٸن, ەجەلگٸ تۇرمىس سالتىمەن ٶمٸر سٷرٸپ جاتقان, نەبارى 25000 عانا تۇرعىنى بار وڭتٷستٸك تىنىق مۇحيتتاعى ۆانۋاتۋدا ارالىنا بارعاندا, بٷكٸل جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىندار: « دجەكي! دجەكي!»,-دەپ ايقايلاعان ەكەن. سٶيتسە, ونداعى تۇرعىندار سيلۆەستر ستاللونە مەن دجەكي چاندى عانا تانيتىن كٶرٸنەدٸ.
«كەيدە مەن تىنىش ٶمٸردٸ, جەكە تٸرشٸلٸكتٸ ساعىنامىن. شٸركٸن, باسقالار مەنٸ تانىماي قالاتىن كٷن بولسا دەپ ارمانداپ كەتەمٸن», -دەيدٸ بٸر سۇقباتىندا اكتەر تانىمالدىقتان شىنىمەن شارشاعانىن ايتىپ اقتارىلىپ. «بۇرىن راسىندا مەنٸ ەشكٸم تانىماۋشى ەدٸ. بٸر كٷنٸ تاڭەرتەڭ ويانعانىمنان باستاپ, بٷكٸل دٷنيەدەگٸ كٸشكەنە بالادان تارتىپ, قاريياسىنا دەيٸن دجەكي چاندى بٸر كٶرٸپ تانيتىن بولدى». تانىمالدىلىقتان جالىققان جاننىڭ كٷيزەلٸسٸن ٶزٸنەن ارتىق ەشكٸم بٸلە الماس.
«16 جاسقا تولعانىمدا ەكەم ماعان مەنٸڭ ەرجەتكەنٸمدٸ, ەندٸ ٶز ٸسٸمە ٶزٸم جاۋاپ بەرەتٸن كەزٸم كەلگەنٸن ايتتى. سوسىن ول مەنەن مىنا ٷش ٸسكە ۋەدە بەرۋدٸ سۇرادى: مافييالارعا قوسىلماۋىمدى, ەسٸرتكٸگە جولاماۋىمدى جەنە قۇمار ويىنعا ەۋەستەنبەۋٸمدٸ سۇرادى. كەيٸن ەكە-شەشەم اۆستراليياعا كەتٸپ, ەي دەيتٸن ەجە, قوي دەيتٸن قوجا جوق كەزدەردە, دوستارىم كەلٸپ, مەن ۋەدە بەرگەن ٷش ٸسكە زورلاۋشى ەدٸ. سەبەبٸ سول كەزدە, مەنٸڭ اينالامداعى دوستارىمنىڭ بارلىعى سونىمەن اينالىساتىن. بٸراق, مەن سول كەزدەردە ەكەمە بەرگەن ۋەدەلەرٸمدٸ ٸشتاي قايتالاپ, ٶزٸمدٸ تەجەۋمەن بولدىم»,- دەيدٸ ول. دجەكي چان سول كەزدەگٸ دوستارىنىڭ بٸرەۋٸنٸڭ ەلدە قاشان و دٷنيەلٸك بولعانىن, ەندٸ بٸرەۋٸنٸڭ مەڭگٸلٸك قاماۋ جازاسىنا كەسٸلٸپ, تەمٸر تورعا تٷسكەنٸن ايتادى.
قازٸرشە سوڭعى كينوسى سانالاتىن « قىتاي ون ەكٸ مٷشەلٸ» فيلمٸنٸڭ ىستىعى باسىلماي جاتىپ, گولليۆۋد جۇلدىزدارى ادريانوم بروۋدي جەنە دجون كيۋساكپەن بٸرگە «ايداھار سەمسەرٸ» (Dragon Blade) فيلمٸن تٷسٸرۋگە كٸرٸسكەن. جارتى عاسىرعا جۋىق ٶنەر جولىندا جٷزدەن استام فيلمدە باستى رٶلدٸ سومداپ, ميللياردتاعان كٶرەرمەندەرٸنٸڭ كٶز ايىمىنا اينالعان ول: «يە, مەن ٶتە-ٶتە ۇزاق ۋاقىتقا زەينەتكە شىققىم كەلەدٸ. الايدا باسقالار ماعان كەرەمەت ستسەنارييلەر بەرٸپ جاتىر. وسى كەرەمەت جۇمىستار مەنٸ كٷتٸپ تۇرعانى ٷشٸن, سول جۇمىستاردى مەن ٸستەيتٸن بولعانىم ٷشٸن ٶزٸمدٸ باقىتتى سەزٸنەمٸن. سوندىقتان مەن الداعى بەس جىلدا دا قاتتى قاربالاس بولماقپىن»,- دەدٸ جۋىردا. «يە, كينودان كەيٸن كينو جەنە كينو. مەن كريس تاكەر سيياقتى بٸر كينو تٷسٸرٸپ, ٷش جىل دەمالاتىن اكتەرەمەسپٸن»,- دەيدٸ قىتاي سايىپقىرانى تاعى دا.
[caption id="attachment_8110" align="alignright" width="200"]
«مەن جاس كەزٸمدە قاتتى كەدەي بولدىم. مەن بٸر فۋند ٷشٸن بٸر كٷن بويى ٶتە قاتەرلٸ تريۋكتەردٸ ٸستەيتٸنمٸن»,- دەگەن دجەكي چان قازٸر ەلەمدەگٸ ەڭ باي ادامداردىڭ بٸرٸ. دجەكي چاننىڭ بٸرٸ ٶزٸ – ازييادا بٶلەك يندۋسترييا. ونىڭ مەنشٸگٸندە رەستوراندار, تەاترلار, كافە بيزنەستەرٸ, كيٸم-كەشەك سالوندارى, شوۋ بيزنەس ستۋدييالارى, كەمەلەر, ماشينالار, ۇشاقتارى مەن اراق-شاراپ ٶندٸرەتٸن فابريكالارى بار. «مەن اقشاعا الاڭدامايمىن. مەن ماشينانى, كەمەنٸ نە ۇشاقتى قالاسام, ساتىپ الا الامىن,-دەيدٸ جاس كەزٸنٸڭ ٶزٸندە نەشەلەگەن «فەرراريٸ» مەن «پورشەلەرٸ» بولعان دجەكي چان. - بٸراق قازٸر ولار ماعان ەش قىزىق ەمەس. قازٸر مەن ەر كٷنٸ ۇقساس كيٸم كيەمٸن... مەنٸڭ ساتىپ العىم كەلەتٸنٸ – ۋاقىت. قازٸر ماعان ۋاقىت جەتٸسپەيدٸ».
دجەكي چان– ٶز ٷلتىنىڭ ناعىز پاتريوتى. ول قىتايدىڭ بٸرلٸگٸ ٷشٸن ٶز مٷددەسٸن ۇمىتۋعا ەزٸر. قىتاي كوممۋنيستەرٸنٸڭ كەسٸرٸنەن ەكە-شەشەسٸ ەلٸنەن بوسىپ, ادام ايتسا سەنگٸسٸز قيىندىقتارعا كەزٸگٸپ, تٸپتٸ, ٶمٸر بويى اتى مەن تەگٸن ٶزگەرتٸپ جٷرۋگە مەجبٷر بولسا دا, دجەكي چان ەكە كەگٸن قۋماي, قىتايدىڭ بٸرلٸگٸ ٷشٸن, كوممۋنيستٸك قىتايمەن جاۋلاسپادى. قايتا دامىعان گونكونگتە كوممۋنيستٸك قىتايدى دەرٸپتەدٸ. ەر سۇحباتتارى مەن مەلٸمدەمەلەرٸندە, ٶزٸنٸڭ جەرلەرستەرٸ گونكونگىقتار سيياقتى ٶزگەنٸڭ سويىلىن سوقپادى. ولارعا قىتاي بٸرلٸگٸنە شاقىراتىن يدەولوگييانى دەرٸپتەدٸ.
«مەن اقشاعا الاڭدامايمىن. مەن ماشينانى, كەمەنٸ نە ۇشاقتى قالاسام, ساتىپ الا الامىن, - دەيدٸ جاس كەزٸنٸڭ ٶزٸندە نەشەلەگەن «فەرراريٸ» مەن «پورشەلەرٸ» بولعان دجەكي چان. - بٸراق قازٸر ولار ماعان ەش قىزىق ەمەس. قازٸر مەن ەر كٷنٸ ۇقساس كيٸم كيەمٸن... مەنٸڭ ساتىپ العىم كەلەتٸنٸ – ۋاقىت. قازٸر ماعان ۋاقىت جەتٸسپەيدٸ» دەيدٸ دجەكي.
ول يۋنيسەف ەلشٸسٸ, جابايى جانۋارلاردى قورعاۋشىلاردى قولداۋشى جەنە قىتايداعى بٸلٸم بەرۋ جوبالارىنىڭ دەمەۋشٸسٸ. گيننەستٸڭ رەكوردتار كٸتابىنا ەلدەنەشە رەت كٸرگەن ەرەن تۇلعا. «بٸز 26 مەكتەپ قۇردىق, ەلٸ دە سالىپ جاتىرمىز. قىتايدىڭ كەي جەرٸندەگٸ ادامداردىڭ قانداي كەدەي ەكەنٸن كٶرمەسەڭٸزدەر, بٸلمەيسٸزدەر. مەن كٸشكەنە كەزٸمدە كٶبٸرەك وقۋدى ارمانداعانىمىن. مەن بالا كٷنٸمدە زاڭگەر, ينجەنەر نەمەسە دەرٸگەر بولۋدى قييالدادىم. يە, بٸز ٶزٸمٸز جەتپەگەن ارمانعا ۇرپاعىمىزدى جەتكٸزۋٸمٸز كەرەك. مەن دە دجەيسيدٸ سولاي بولسا دەپ تٸلەدٸم. الايدا, ول 15 جاسقا كەلٸپ, ٶنەرگە باراتىنىن ايتقاندا, ەيەلٸم جىلاپ جٸبەردٸ. مەن ەيەلٸمنەن نەگە جىلاعانىن سۇراعانىمدا, ول مەن ٶز كٷيەۋٸمدٸ وسى ماماندىق جولىندا جوعالتىپ الدىم دەپ جاۋاپ قايتاردى»,- دەگەن دجەكي چان كەيٸن ۇلىنىڭ ەسٸرتكٸ قولدانىپ, تٷرمەگە وتىراتىنىن بٸلمەگەن ەدٸ. دجەكي چان ەكەسٸنە بەرگەن ٷش ۋەدەسٸن ٶزٸنٸڭ ۇلى دجەيسيدەن الماعان سيياقتى. بەلكٸم, قيىنشىلىق كٶرمەي ٶسكەن ۇلى ٷشٸن ول ۋەدەلەردٸڭ قادٸرٸ بولمادى ما ەكەن?.. كٸم بٸلەدٸ, ەيتپەسە, «جاقسىدان جامان تۋادى, جٷيرٸكتەن شابان تۋادى» دەگەن راس بولسا كەرەك. ۇلى ەسٸرتكٸگە بايلانىستى ٸستٸ بولعاندا, قىتاي سايىپقىرانى تاعى دا ەرلٸك تانىتتى, حالقىنان باسىن يٸپ, كەشٸرٸم سۇرادى: «ۇلىما دۇرىس تەربيە بەرە المادىم, حالقىمنىڭ الدىندا كٸنەلٸمٸن»,- دەدٸ ول كٷللٸ حالىقتان عافۋ ٶتٸنٸپ. ۇلىنا «قولىڭمەن ٸستەگەندٸ موينىڭمەن كٶتەر», – دەپ كەسەتتٸ. ەردٸڭ سٶزٸن ايتتى. يە, قىتايلاردىڭ كٶكەسٸ سولاي دەدٸ. ال, بٸزدٸڭ كٶكەلەر سولاي ٸستەي الار ما ەكەن?
تالعار دەلەلعازى.
