استانادا لگبت قۇقىقتارىن قورعاۋمەن اينالىساتىن بەلسەندى ۆيتاليي شيەۆچەنكونىڭ ءماجىلىس دەپۋتاتى ەدىل جاڭبىرشينگە قارسى ازاماتتىق تالاپ-ارىزى بويىنشا سوت پروسەسى جالعاسىپ جاتىر، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
بەلسەندى دەپۋتاتتى نە ءۇشىن سوتقا بەردى؟
ۆيتاليي شيەۆچەنكونىڭ ايتۋىنشا، دەپۋتاتتىڭ الەۋمەتتىك جەلىدە ايتقان ءسوزى ار-نامىسى مەن قادىر-قاسيەتىنە، سونداي-اق ىسكەرلىك بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرگەن.
شيەۆچەنكونىڭ تۇسىندىرۋىنشە، داۋ دەپۋتاتپەن الەۋمەتتىك جەلىدەگى پىكىرتالاس بارىسىندا تۋىنداعان. ول بۇل تالقىلاۋدا گوموفوبيا سالدارىنان مەكتەپ جاسىندا كورگەن بۋللينگ تاجىريبەسى تۋرالى جازعان. الايدا دەپۋتات وعان “نە كۋكارەكات” دەپ جاۋاپ بەرگەن.
بەلسەندىنىڭ پىكىرىنشە، بۇل تىركەس لگبت وكىلىنە قاتىستى قولدانىلعان جاعدايدا قورلايتىن، كەمسىتۋشى جانە گوموفوبيالىق سيپاتقا يە، سەبەبى ول بەلگىلى ءبىر الەۋمەتتىك كونتەكستە ادامنىڭ قادىر-قاسيەتىن تومەندەتۋگە باعىتتالعان.
“مەن ەشكىمدى بالاعاتتاعان جوقپىن، ارانداتقان دا ەمەسپىن. تەك ءوز ومىرىمدە باستان وتكەرگەن جايتتاردى ايتتىم. ال ماعان جاۋاپ رەتىندە قورلايتىن ءسوز قولدانىلدى”، - دەيدى ۆيتاليي شيەۆچەنكو.
ونىڭ ايتۋىنشا، بۇل جاعداي تەك جەكە داۋ ەمەس، جاريا تۇلعالاردىڭ ءسوز جاۋاپكەرشىلىگىنە قاتىستى ماسەلە. شيەۆچەنكو مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇرگەن ادامنىڭ مۇنداي ءسوز ايتۋى قوعامدا كەمسىتۋشىلىكتى كۇشەيتۋى مۇمكىن دەپ ەسەپتەيدى.
وسىعان بايلانىستى ول سوتتان دەپۋتاتتىڭ مالىمدەمەسىن ار-نامىسىنا تيەتىن، قورلايتىن دەپ تانۋدى جانە كوپشىلىك الدىندا كەشىرىم سۇراۋدى تالاپ ەتپەك.
ءماجىلىستىڭ ۇستانىمى جانە سوتقا دەيىنگى كەزەڭ
سوتقا جۇگىنەر الدىندا ۆيتاليي شيەۆچەنكو ماجىلىسكە رەسمي شاعىم تۇسىرگەن. الايدا جاۋاپتا دەپۋتاتتىڭ ارەكەتتەرى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋعا نەگىز جوق ەكەنى كورسەتىلگەن. ءماجىلىس دەپۋتاتتىڭ مالىمدەمەسىن جەكە كوزقاراس رەتىندە باعالاعان.
سونىمەن بىرگە ءماجىلىس ءتوراعاسىنىڭ جانىنداعى دەپۋتاتتىق ەتيكا جونىندەگى كەڭەستىڭ ءتوراعاسى باقىتقوجا ىزمۇحامبەتوۆ ءوتىنىش يەسىنە بۇل شەشىممەن كەلىسپەگەن جاعدايدا سوتقا جۇگىنۋگە بولاتىنىن حابارلاعان.
وسىدان كەيىن شيەۆچەنكو استانانىڭ ازاماتتىق ىستەر جونىندەگى اۋدانارالىق سوتىنا تالاپ-ارىز بەرگەن.
سوت ساراپتاماسى جانە پروسەسس بارىسى
الدىن الا سوت وتىرىسى 14 قاڭتاردا وتكەن. كەيىن سوت تاراپتاردىڭ ديالوگىنا لينگۆيستيكالىق جانە ماعىنالىق ساراپتاما جۇرگىزۋدى ماقۇلداعان. قازىرگى تاڭدا سوت پروسەسى وسى ساراپتامانىڭ ناتيجەسىن كۇتىپ وتىر. بۇل تۋرالى “قۇقىقتار، تومەننەن جوعارى قاراي: قازاقستان وڭىرلەرىندە ادام قۇقىقتارى قالاي قورعالادى جانە قۇقىق قورعاۋشىلار قانداي كەدەرگىلەرگە تاپ بولادى” اتتى ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى وڭىرلىك پروبلەمالارعا تىكەلەي ارنالعان پرەسس-كونفەرەنسيادا بەلسەندى ۆيتاليي شيەۆچەنكو مالىمدەدى.
ونىڭ ايتۋىنشا، سوتتىڭ العاشقى كەزەڭدەرى جابىق فورماتتا وتكەن، وعان تاراپتار عانا قاتىسقان. ال نەگىزگى سوت وتىرىسى 18 اقپانعا بەلگىلەنىپ وتىر. ول بۇل وتىرىسقا جۋرناليستەر مەن قوعامدىق باقىلاۋشىلاردىڭ قاتىسۋىنا رۇقسات بەرىلەدى دەپ ۇمىتتەنەتىنىن ايتتى.
شيەۆچەنكو سوتتاعى نەگىزگى داۋ ايتىلعان سوزدەردىڭ كونتەكستىنە بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، دەپۋتاتتىڭ مالىمدەمەلەرى قازاقستانداعى لگبت وكىلدەرىنىڭ قۇقىقتارى تۋرالى تالقىلاۋ اياسىندا ايتىلعان جانە ءدال سول الەۋمەتتىك ءارى مادەني كونتەكستە قورلايتىن سيپاتقا يە.
“ازىرگە ەشتەڭە ناقتى ەمەس. ايتا الاتىنىم، بارلىق نارسەنىڭ ءوز كونتەكستى بولادى. مىسالى، ءسوزدىڭ دە. مەنىڭ تۇسىنىگىمدە ول سوزدەر بەلگىلى ءبىر كونتەكستە ايتىلعان. بۇل - لگبت تاقىرىبىنداعى كونتەكست، جانە ول سوزدەردىڭ ماعىناسى ءدال سول ورتادا قالىپتاسادى”، - دەدى ول.
ونىڭ سوزىنشە، قارسى تاراپ پەن دەپۋتاتتىڭ ادۆوكاتتارى بۇل سوزدەردە ەشقانداي كەمسىتۋشى نەمەسە قورلايتىن كونتەكست جوق ەكەنىن العا تارتىپ وتىر.
“ولاردىڭ نەگىزگى ءۋاجى - بۇل سوزدەردە استار دا، ماعىنا دا جوق. ال مەن ءۇشىن، كەڭەس وداعىندا ءوسىپ، ءقازىر قازاقستاندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ادام رەتىندە، بۇل سوزدەردىڭ قانداي كونتەكستە قولدانىلاتىنىن ءبارىمىز دە جاقسى بىلەمىز. جانە ول كونتەكستتە ەشقانداي جاعىمدى ماعىنا جوق. كەرىسىنشە، ول سوزدەر ادامنىڭ ار-نامىسى مەن قادىر-قاسيەتىن قورلايتىن، كەمسىتەتىن سيپاتقا يە”، - دەپ قوستى ول.
ايتا كەتەيىك، دەپۋتات ەدىل جاڭبىرشين لگبت-نى ناسيحاتتاۋعا تىيىم سالۋدى كوزدەيتىن زاڭ نورماسىنىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرى.
بۇعان دەيىن ول لگبت ماسەلەسى تالقىلانىپ كەلە جاتقانىنا بەس جىلدىڭ ءجۇزى بولعانىن ايتىپ، وتكىر پىكىر بىلدىرگەن ەدى.
دەپۋتات مىنبەردەن ءوزى دە، ارىپتەستەرى دە بىرنەشە رەت دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ، ماسەلەنى بۇگە-شىگەسىنە دەيىن تالقىلاعانىن ەسكە سالدى.
"بۇل قاسيەتسىز توپ قاسيەتتى كيىز ۇيىمىزدە تايراڭداپ، ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى اياققا تاپتادى. ۇلتتىق فولكلورىمىزدا گوموسەكسۋاليزم بار دەپ، تۇتاس حالىققا جالا جاپتى. بۇل ءبىر. ەكىنشى. ءتىپتى مەكتەپتەرگە بارىپ، اشىق ءارى زاڭسىز پروپوگاندا جۇرگىزدى. ودان قالسا، ەدىل جاڭبىرشين، اسحات ايماعامبەتوۆ، جاناربەك ءاشىمجان، ارداق نازاروۆ، ەلنۇر بەيسەنبايەۆ پەن سامات مۇسابايەۆقا اقپاراتتىق شابۋىل جاسادى. ءبىزدىڭ جەكە باسىمىزعا ءوتىپ، كەلەمەجدەدى. سول ءۇشىن ارنايى كونتەنت ازىرلەنىپ، تاراتىلدى. بۇل - بارىپ تۇرعان باسسىزدىق، زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ وكىلدەرىنە قىسىم جاساۋ، ادام قۇقىعىن تاپتاۋ"، - دەدى ول.
