استانادا لگبت قۇقىقتارىن قورعاۋمەن اينالىساتىن بەلسەندٸ ۆيتاليي شەۆچەنكونىڭ مەجٸلٸس دەپۋتاتى ەدٸل جاڭبىرشينگە قارسى ازاماتتىق تالاپ-ارىزى بويىنشا سوت پروتسەسٸ جالعاسىپ جاتىر, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
بەلسەندٸ دەپۋتاتتى نە ٷشٸن سوتقا بەردٸ?
ۆيتاليي شەۆچەنكونىڭ ايتۋىنشا, دەپۋتاتتىڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە ايتقان سٶزٸ ار-نامىسى مەن قادٸر-قاسيەتٸنە, سونداي-اق ٸسكەرلٸك بەدەلٸنە نۇقسان كەلتٸرگەن.
شەۆچەنكونىڭ تٷسٸندٸرۋٸنشە, داۋ دەپۋتاتپەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ پٸكٸرتالاس بارىسىندا تۋىنداعان. ول بۇل تالقىلاۋدا گوموفوبييا سالدارىنان مەكتەپ جاسىندا كٶرگەن بۋللينگ تەجٸريبەسٸ تۋرالى جازعان. الايدا دەپۋتات وعان “نە كۋكارەكات” دەپ جاۋاپ بەرگەن.
بەلسەندٸنٸڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل تٸركەس لگبت ٶكٸلٸنە قاتىستى قولدانىلعان جاعدايدا قورلايتىن, كەمسٸتۋشٸ جەنە گوموفوبييالىق سيپاتقا يە, سەبەبٸ ول بەلگٸلٸ بٸر ەلەۋمەتتٸك كونتەكستە ادامنىڭ قادٸر-قاسيەتٸن تٶمەندەتۋگە باعىتتالعان.
“مەن ەشكٸمدٸ بالاعاتتاعان جوقپىن, ارانداتقان دا ەمەسپٸن. تەك ٶز ٶمٸرٸمدە باستان ٶتكەرگەن جايتتاردى ايتتىم. ال ماعان جاۋاپ رەتٸندە قورلايتىن سٶز قولدانىلدى”, - دەيدٸ ۆيتاليي شەۆچەنكو.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل جاعداي تەك جەكە داۋ ەمەس, جارييا تۇلعالاردىڭ سٶز جاۋاپكەرشٸلٸگٸنە قاتىستى مەسەلە. شەۆچەنكو مەملەكەتتٸك قىزمەتتە جٷرگەن ادامنىڭ مۇنداي سٶز ايتۋى قوعامدا كەمسٸتۋشٸلٸكتٸ كٷشەيتۋٸ مٷمكٸن دەپ ەسەپتەيدٸ.
وسىعان بايلانىستى ول سوتتان دەپۋتاتتىڭ مەلٸمدەمەسٸن ار-نامىسىنا تيەتٸن, قورلايتىن دەپ تانۋدى جەنە كٶپشٸلٸك الدىندا كەشٸرٸم سۇراۋدى تالاپ ەتپەك.
مەجٸلٸستٸڭ ۇستانىمى جەنە سوتقا دەيٸنگٸ كەزەڭ
سوتقا جٷگٸنەر الدىندا ۆيتاليي شەۆچەنكو مەجٸلٸسكە رەسمي شاعىم تٷسٸرگەن. الايدا جاۋاپتا دەپۋتاتتىڭ ەرەكەتتەرٸ ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتۋعا نەگٸز جوق ەكەنٸ كٶرسەتٸلگەن. مەجٸلٸس دەپۋتاتتىڭ مەلٸمدەمەسٸن جەكە كٶزقاراس رەتٸندە باعالاعان.
سونىمەن بٸرگە مەجٸلٸس تٶراعاسىنىڭ جانىنداعى دەپۋتاتتىق ەتيكا جٶنٸندەگٸ كەڭەستٸڭ تٶراعاسى باقىتقوجا ٸزمۇحامبەتوۆ ٶتٸنٸش يەسٸنە بۇل شەشٸممەن كەلٸسپەگەن جاعدايدا سوتقا جٷگٸنۋگە بولاتىنىن حابارلاعان.
وسىدان كەيٸن شەۆچەنكو استانانىڭ ازاماتتىق ٸستەر جٶنٸندەگٸ اۋدانارالىق سوتىنا تالاپ-ارىز بەرگەن.
سوت ساراپتاماسى جەنە پروتسەسس بارىسى
الدىن الا سوت وتىرىسى 14 قاڭتاردا ٶتكەن. كەيٸن سوت تاراپتاردىڭ ديالوگىنا لينگۆيستيكالىق جەنە ماعىنالىق ساراپتاما جٷرگٸزۋدٸ ماقۇلداعان. قازٸرگٸ تاڭدا سوت پروتسەسٸ وسى ساراپتامانىڭ نەتيجەسٸن كٷتٸپ وتىر. بۇل تۋرالى “قۇقىقتار, تٶمەننەن جوعارى قاراي: قازاقستان ٶڭٸرلەرٸندە ادام قۇقىقتارى قالاي قورعالادى جەنە قۇقىق قورعاۋشىلار قانداي كەدەرگٸلەرگە تاپ بولادى” اتتى ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى ٶڭٸرلٸك پروبلەمالارعا تٸكەلەي ارنالعان پرەسس-كونفەرەنتسييادا بەلسەندٸ ۆيتاليي شەۆچەنكو مەلٸمدەدٸ.
ونىڭ ايتۋىنشا, سوتتىڭ العاشقى كەزەڭدەرٸ جابىق فورماتتا ٶتكەن, وعان تاراپتار عانا قاتىسقان. ال نەگٸزگٸ سوت وتىرىسى 18 اقپانعا بەلگٸلەنٸپ وتىر. ول بۇل وتىرىسقا جۋرناليستەر مەن قوعامدىق باقىلاۋشىلاردىڭ قاتىسۋىنا رۇقسات بەرٸلەدٸ دەپ ٷمٸتتەنەتٸنٸن ايتتى.
شەۆچەنكو سوتتاعى نەگٸزگٸ داۋ ايتىلعان سٶزدەردٸڭ كونتەكستٸنە بايلانىستى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, دەپۋتاتتىڭ مەلٸمدەمەلەرٸ قازاقستانداعى لگبت ٶكٸلدەرٸنٸڭ قۇقىقتارى تۋرالى تالقىلاۋ اياسىندا ايتىلعان جەنە دەل سول ەلەۋمەتتٸك ەرٸ مەدەني كونتەكستە قورلايتىن سيپاتقا يە.
“ەزٸرگە ەشتەڭە ناقتى ەمەس. ايتا الاتىنىم, بارلىق نەرسەنٸڭ ٶز كونتەكستٸ بولادى. مىسالى, سٶزدٸڭ دە. مەنٸڭ تٷسٸنٸگٸمدە ول سٶزدەر بەلگٸلٸ بٸر كونتەكستە ايتىلعان. بۇل - لگبت تاقىرىبىنداعى كونتەكست, جەنە ول سٶزدەردٸڭ ماعىناسى دەل سول ورتادا قالىپتاسادى”, - دەدٸ ول.
ونىڭ سٶزٸنشە, قارسى تاراپ پەن دەپۋتاتتىڭ ادۆوكاتتارى بۇل سٶزدەردە ەشقانداي كەمسٸتۋشٸ نەمەسە قورلايتىن كونتەكست جوق ەكەنٸن العا تارتىپ وتىر.
“ولاردىڭ نەگٸزگٸ ۋەجٸ - بۇل سٶزدەردە استار دا, ماعىنا دا جوق. ال مەن ٷشٸن, كەڭەس وداعىندا ٶسٸپ, قازٸر قازاقستاندا ٶمٸر سٷرٸپ جاتقان ادام رەتٸندە, بۇل سٶزدەردٸڭ قانداي كونتەكستە قولدانىلاتىنىن بەرٸمٸز دە جاقسى بٸلەمٸز. جەنە ول كونتەكستتە ەشقانداي جاعىمدى ماعىنا جوق. كەرٸسٸنشە, ول سٶزدەر ادامنىڭ ار-نامىسى مەن قادٸر-قاسيەتٸن قورلايتىن, كەمسٸتەتٸن سيپاتقا يە”, - دەپ قوستى ول.
ايتا كەتەيٸك, دەپۋتات ەدٸل جاڭبىرشين لگبت-نى ناسيحاتتاۋعا تىيىم سالۋدى كٶزدەيتٸن زاڭ نورماسىنىڭ اۆتورلارىنىڭ بٸرٸ.
بۇعان دەيٸن ول لگبت مەسەلەسٸ تالقىلانىپ كەلە جاتقانىنا بەس جىلدىڭ جٷزٸ بولعانىن ايتىپ, ٶتكٸر پٸكٸر بٸلدٸرگەن ەدٸ.
دەپۋتات مٸنبەردەن ٶزٸ دە, ەرٸپتەستەرٸ دە بٸرنەشە رەت دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, مەسەلەنٸ بٷگە-شٸگەسٸنە دەيٸن تالقىلاعانىن ەسكە سالدى.
"بۇل قاسيەتسٸز توپ قاسيەتتٸ كيٸز ٷيٸمٸزدە تايراڭداپ, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى اياققا تاپتادى. ۇلتتىق فولكلورىمىزدا گوموسەكسۋاليزم بار دەپ, تۇتاس حالىققا جالا جاپتى. بۇل بٸر. ەكٸنشٸ. تٸپتٸ مەكتەپتەرگە بارىپ, اشىق ەرٸ زاڭسىز پروپوگاندا جٷرگٸزدٸ. ودان قالسا, ەدٸل جاڭبىرشين, اسحات ايماعامبەتوۆ, جاناربەك ەشٸمجان, ارداق نازاروۆ, ەلنۇر بەيسەنباەۆ پەن سامات مۇساباەۆقا اقپاراتتىق شابۋىل جاسادى. بٸزدٸڭ جەكە باسىمىزعا ٶتٸپ, كەلەمەجدەدٸ. سول ٷشٸن ارنايى كونتەنت ەزٸرلەنٸپ, تاراتىلدى. بۇل - بارىپ تۇرعان باسسىزدىق, زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ ٶكٸلدەرٸنە قىسىم جاساۋ, ادام قۇقىعىن تاپتاۋ", - دەدٸ ول.
